قاراشىعاناقتىڭ ەكولوگيالىق قىرلارى

قازىرگى كۇنى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءما­سەلەسى كوپتەگەن ەلدەردەگى مەملەكەتتىك سايا­سات­تىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعىنا ەشكىم كۇمان كەلتىرمەس. ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سەكتورىندا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىندار قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى بىرقاتار وندىرىستىك قيىندىقتارعا تاپ كەلىپ جاتاتىندىعى دا انىق. اسىرەسە, مۇنداي پروبلەمالار وزدەرىنىڭ قىزمەت ەرەكشەلىكتەرىنە وراي مۇناي-گاز سەكتورى كومپانيالارىنىڭ الدىندا نەعۇرلىم وتكىر قويىلعان. وندىرىستىك قىزمەتتى تۇراقتى دامۋ قاعي­داتتارىنا ساي جۇرگىزۋ «قاراشىعاناق پەت­رو­ليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ» (كپو) كوم­پانيا­سىنىڭ دا باستى باسىمدىعى بولىپ تابى­لا­دى. سونىڭ ىشىندەگى باستى نازارداعى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىرى – ءوندىرىستىڭ قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن اسەرىن مەيلىنشە تومەندەتۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كپو-دا قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىنا قا­تىس­تى ارنايى جوسپار ازىرلەنگەن. ول جوسپار قر ەكولوگيا كودەكسى تالاپتارىنا سايكەس جاسالىنىپ, قر قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن بەكىتىلگەن. جوسپار اۋا باسسەينىن قورعاۋ, سۋ رەسۋرس­تارىن قورعاۋ جانە ءتيىمدى پايدالانۋ, جەر رەسۋرستارىن قورعاۋ, وسىمدىكتەر جانە جانۋارلار الەمىن قورعاۋ, ونەركاسىپتىك قالدىق­تار­دى وڭدەۋ مەن پايدالانۋ, ەڭ ۇزدىك تەحنو­لوگيا­لاردى قولدانۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, عىلى­مي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ-ىزدەستىرۋ جۇمىس­تا­رىمەن شۇعىلدانۋ, رادياتسيالىق, بيولو­گيا­لىق جانە حيميالىق قاۋىپسىزدىك, ەكولو­گيا­لىق ساۋاتتاندىرۋ جانە ناسيحاتتاۋ سەكىلدى 9 نەگىزگى تاراۋدان تۇرادى. اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋ جونىندەگى شا­رالاردى جۇزەگە اسىرۋ لاستاۋشى زاتتاردى اۋاعا شىعارۋ كولەمىن ەداۋىر تومەندەتە ءتۇ­سۋ­گە مۇمكىندىك بەردى. بۇل جونىندەگى نەگىزگى شارالار وندىرىستىك نىساندارداعى قۇرال­دار­دى جاڭعىرتۋ بارىسىندا جانە ۇڭعىمالاردى تازالاۋ مەن زەرتتەۋدەن وتكىزگەن كەزى دە مۇ­ناي مەن كوندەنساتتى شلەيف ارقىلى با­قى­لاۋ سەپەراتورىنان وتكىزۋ مەن وعان جاسىل گورەلكانى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە استى. وسى شارا قاراشىعاناق كەن ورنىندا گازدى جاعىپ جىبەرۋ كولەمىن ەداۋىر ازايتۋعا ءمۇم­كىندىك بەردى. 2010 جىلى وسىنىڭ ناتيجە­سىن­دە ىلەسپە جانە تابيعي گازدى پايداعا اسىرۋ كورسەتكىشى 99,7 پايىزدى قۇرادى. كپو-دا قاراشىعاناق كەن ورنىنداعى اتموس­فەرالىق اۋانىڭ جاعدايىن ۇزدىكسىز با­قىلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. وسى ءۇشىن 12 اۆتو­ماتتاندىرىلعان تۇراقتى ستانسا ورناتىلىپ, ەكى جىلجىمالى ەكولوگيالىق زەرتحانا ىسكە قوسىلعان. ولار ەكولوگيالىق مونيتورينگتى ۇزدىكسىز جۇرگىزەدى. سونىمەن قوسا كومپانيا مالىمەتتەر مەن دەرەكتەردى جيناۋدى, ورتا­لىق­تاندىرىپ ساقتاۋدى, وڭدەۋدى جانە ولار­دى كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن گاج (گەو­گرافيالىق-اقپاراتتىق جۇيە) جوباسىن ءجۇ­زە­­گە اسىردى. بۇل جۇيە قولدانبالى مىندەتتەردى (مالىمەتتەردى جيناۋ, تۇگەندەۋ, تالداۋ, با­عالاۋ جانە سوعان بايلانىستى بولجامدار جا­ساۋ) شەشۋ جانە قورشاعان ورتا مەن ءون­دى­رىس­تىك ۇدەرىستەردى باسقارۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. كپو ءوزىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن جۇزەگە اسىر­عان كەزدە پايدالانىلعان سۋدى تازار­تىپ, قايتادان قولدانۋ ارقىلى سۋ رەسۋرس­تا­رىن ۇنەمدەۋگە جانە ولاردى ءتيىمدى پايدا­لانۋ­عا بارىنشا ءمان بەرەدى. تازارتىلعان سۋلار بۇرعىلاۋ قوسپالارىن ازىرلەۋ, شاڭدى باسۋ جانە وسىمدىكتەردى سۋارۋعا جۇمسالادى. وسىنداي ءادىس ارقىلى سۋ رەسۋرستارىن ۇنەم­دەۋ كورسەتكىشى سوڭعى ءۇش جىلدا 120 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرادى. سونىمەن قاتار كپو قاراشىعاناق كەن ور­نىن جانە وعان تاياۋ ورنالاسقان ەلدى مە­كەن­دەردى كوگالداندىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسى­رۋدا. مۇنىڭ ءوزى اۋانى تازارتۋعا, شاڭمەن ارالا­سىپ سوعاتىن جەلدى ازايتۋعا, توپىراق ەرو­زياسىنىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتۋدە. 2005-2010 جىلدار ارالىعىندا 310 گەكتار الاڭعا 600 مىڭنان استام اعاشتار مەن تالدار وتىر­عىزىلدى. بۇل جوبا اعاشتاردى وتىرعىزۋمەن قاتار ولاردى كۇتۋگە الۋ, سۋارۋ, تىڭايت­قىش­پەن قورەكتەندىرۋ جۇمىستارىن قوسا قامتيدى. قالدىق شىعارۋدىڭ كولەمىن تومەندەتۋ جانە ولاردىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن ازايتۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا كومپانيا وندىرىستىك جانە كوممۋنالدىق قالدىق­تاردى وڭدەپ, قايتا پايدالانۋ جونىندەگى قا­زىرگى زامانعى كەشەندى ورناتتى. قازىرگى كۇنى قالدىقتاردى تەرمودەسوربتسيالايتىن قون­دىر­عى, بۇرعىلاۋ قوسپالارىن جانە بۇرعىلاۋ قالدىقتارىن تازالايتىن قوندىرعى پايدا­لا­نۋعا بەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى كپو-عا بۇرعى­لاۋدى مۇناي نەگىزىندەگى قوسپالاردى پايدالانا وتىرىپ جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن بەردى. بۇل ءتاسىلدىڭ ارتىقشىلىعى بۇرعىلاۋ قالدىق­تا­رىن ازايتۋعا, تەحنولوگيكالىق ۇدەرىس كەزىندە پايدالانىلعان مۇنايدى 98 پايىزعا قاي­تا قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كپو قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن اسەردى مەيلىنشە ازايتا جانە تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ ءوزىنىڭ ەكولو­گيا­لىق قىزمەتىن تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىپ وت­ىرۋعا ۇمتىلىس تانىتىپ كەلەدى. 2008 جىلى كومپانيادا حالىقارالىق ستاندارتتىڭ يسو 14001 تالاپتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتسيالىق ءاۋديتى ءساتتى جۇرگىزىلدى. كومپانيا ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىق ماسە­لە­سىنە دە ۇلكەن كوڭىل بولەدى. كپو قىزمەت­كەرلەرىنىڭ جانە مەردىگەرلىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتتى­لى­عىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءار جىل سايىن كومپيۋتەرلەندىرىلگەن ەكولوگيالىق وقۋلار تۇ­راقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. وسى وقۋلار كەزىندە كەن ورىندارىن ازىرلەۋ مەن يگەرۋ بارىسىندا قانداي شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگى, بولۋى مۇمكىن تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ شارالارى تياناقتالادى. مۇنىڭ سىرتىندا كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس اياسىندا كەن ورنىنا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋلەر تۇ­راقتى تۇردە ءوتىپ, ولاردا تۇرعىنداردى تول­عاندىراتىن ماسەلەلەر تالقىلانىپ, سوعان سايكەس شارالار قابىلدانىپ وتىرادى. سۇڭعات ءالىپباي.