قازاقستان باسشىسىنىڭ باستاماشىلىعىمەن ۇيىمداستىرىلدى
بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن «دىندەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» فورۋمى وتكىزىلىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى تالقىلاندى. بۇل شارا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ اقش-قا جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭعى كۇنى ۇيىمداستىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى اتالعان شارانى بۇۇ-دا وتكىزۋ تۋرالى ونىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە, سونىمەن قاتار, 2015 جىلدىڭ قاراشاسىندا پاريجگە جۇمىس ساپارىمەن بارعان كەزىندە يۋنەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى يرينا بوكوۆامەن كەزدەسۋى بارىسىندا ۇسىنعان بولاتىن. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل يدەياسىن بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى مەن بۇۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر, ءدىني كونفەسسيالار مەن حالىقارالىق ۇەۇ باسشىلارى قولداعان ەدى.وسى ءىس-شارادا قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن ەرلان ىدىرىسوۆ تانىستىردى. پىكىرتالاستى اشا وتىرىپ, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ پرەزيدەنتى موگەنس ليۋككەتوفت قازاقستاننىڭ باستاما ەتىپ كوتەرگەن تاقىرىبىنىڭ وتە وزەكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بەدەلدى كوشباسشىلاردىڭ وسى سالادا پىكىر الماسۋى بارلىق الەمدىك دىندەردىڭ لاڭكەستىككە جانە زورلىق-زومبىلىقتى ەكسترەميزم يدەولوگياسىنا قارسى ءىس-قيمىلعا مازمۇندى ۇلەس قوسۋعا ارنالىپ وتىر.
بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جوعارى وكىلى ناسەر ان-ناسەر قازاقستاننىڭ دەلەگاتسياسىنا باستاماسى ءۇشىن جانە وزدەرىنىڭ پىكىرتالاسقا قاتىسۋى ارقىلى بەيبىت ۇنقاتىسۋعا ادالدىعى مەن زورلىق-زومبىلىقتى ەكسترەميزمدى ءۇزىلدى-كەسىلدى قابىلداماۋىن راستاعان بارلىق ءدىندەردىڭ وكىلدەرىنە العىسىن ءبىلدىردى. ديپلوماتتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە «جاستاردى ءبىزدىڭ ايىرماشىلىقتارىمىزدى قابىلداۋعا جانە ولاردى پروبلەمالاردى ەمەس, قۇندىلىقتاردى كورۋگە ۇيرەتۋ» بولىپ تابىلادى.
«ازيا قاۋىمداستىعى» (Asia Society) حالىقارالىق قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى, اۆستراليانىڭ ەكس-پرەمەر-مينيسترى كەۆين رادد, يوردانيانىڭ دىندەر ماسەلەلەرى ءجونىندەگى ءمينيسترى ابدۋلحافيز داۋد, يۋنەسكو باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى فرەنك لە رۋا, يىۇ باس حاتشىسىنىڭ كەڭەسشىسى ابدۋل مويز بوحاري, بۇۇ-عا مۇشە-ەلدەر دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارى ءوز سوزدەرىندە قازاقستاننىڭ باستاماسىنا جوعارى باعا بەردى. سپيكەرلەر دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋ مەملەكەتتەردىڭ ارالاسۋىمەن اتقارىلاتىن ناقتى جوسپارلارمەن جانە ارەكەتتەرمەن قولداۋ تابۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا ارناعان سوزىندە جوعارى دەڭگەيدەگى ۇنقاتىسۋ ءوتكىزۋ «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ لاڭكەستىك پەن دىندەردىڭ اراسىنداعى الدامشى بايلانىستى تەرىسكە شىعارۋعا شاقىرۋىن بۇۇ-عا مۇشە-ەلدەر مەن دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءبىراۋىزدان قولدايتىنىن» راستاپ بەرگەنىن اتاپ كورسەتتى.
«ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ورتاق قۇندىلىقتاردى بولىسەتىن ۇلى دىندەر حالىقتاردىڭ جاقىنداسۋىندا جانە الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋدا نەگىزگى ءرولدى اتقارا الاتىنىنا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ كوزىن جەتكىزۋ», – دەدى ە.ىدىرىسوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ۇدەرىسكە جاردەمدەسۋدىڭ پارمەندى جولدارىنىڭ ءبىرى – ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ تۇراقتى تۇردە كەزدەسەتىن الاڭداردى قۇرۋ.
وسى رەتتە, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى «قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن شاقىرۋ بويىنشا باستاماسى زياتكەرلىك الماسۋ مەن ءتۇرلى كونفەسسيالار وكىلدەرىنىڭ جەكە بايلانىستار ورناتۋىن ىنتالاندىرىپ وتىرعانىن» كولدەنەڭ تارتتى.
ە.ىدىرىسوۆ 2016 جىلدىڭ 31 مامىرى كۇنى استانادا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» دەگەن تاقىرىپپەن حالىقارالىق فورۋم وتكىزىلەتىنىن ەسكە سالدى. بۇل ءىس-شارا ءدىني ۇرانداردىڭ تاساسىندا وشپەندىلىك پەن زورلىق تۋعىزاتىن قىلمىستىق يدەولوگيالارعا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان كۇش-جىگەردى جۇمىلدىرۋ جونىندەگى تاجىريبەلىك ۇسىنىمداردى ازىرلەۋ ءۇشىن الەمنىڭ بەدەلدى قوعامدىق-ساياسي جانە ءدىني قايراتكەرلەرىنىڭ باسىن قوسادى.
جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ە.ىدىرىسوۆ يادرولىق قارۋ قاۋپى مەن سوعىس ۆيرۋسىمەن كۇرەستى اتادى. وسى ورايدا, قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن تانىستىردى. ول «مانيفەستە ۇسىنىلعان يادرولىق قارۋدان ادا الەم قۇرۋ, بۇل ءسوزسىز وتە اسقاق, بىراق, سونىمەن قاتار, قولجەتىمدى ماقسات» ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
«مەن الەمنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىن قولداۋعا جانە وسىنداي وتە وزەكتى ماسەلەنى ءارى قاراي ىلگەرىلەتۋگە ولاردى دا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋعا شاقىرامىن», – دەپ مالىمدەدى ە.ىدىرىسوۆ.
جوعارى دەڭگەيدەگى «دىندەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» پىكىرتالاسىنا 100-دەن استام ۇلتتىق دەلەگاتسيا, 40 سپيكەر مەن پانەليست قاتىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اتالعان باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جاھاندىق الاڭداردا بەيبىتشىلىك پەن توزىمدىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل تانىتۋعا قوسقان كەزەكتى ۇلەسىنە اينالماق.
فورۋم بارىسىندا قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى بۇۇ ايماقتىق توپتارىنىڭ دەلەگاتسيالارىمەن ءبىرقاتار جۇمىس كەزدەسۋلەرىن ءوتكىزىپ, ونىڭ اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ نەگىزگى يدەيالارىن ءتۇسىندىردى جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە قازاقستاندىق ءوتىنىمنىڭ باسىمدىقتارىن جەتكىزدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان