جەردىڭ تاعدىرى – قازاقتىڭ, ەلدىڭ تاعدىرى. اتالارىمىز ارعىماقتىڭ جالىندا, اتاننىڭ قومىندا ءجۇرىپ جەرىن قورعادى, تەك جەر ءۇشىن عانا جاۋعا نايزا كوتەردى. ويتكەنى, التايدان اتىراۋعا, الاتاۋدان ارقاعا دەيىن كوشىپ-قونىپ, مىڭداپ جىلقى ايداعان, ءتورت ت ۇلىك مالىن جايعان قازاقتىڭ كۇنكورىسى تەك جەرمەن بايلانىستى بولدى. جەرىمىزگە كوزىن ساتقان سىرتقى جاۋمەن ارپالىسىپ ءجۇرىپ, ۇشسا قۇستىڭ قاناتى تالاتىنداي كەڭ دالامىزدى, تاۋى مەن قىرىمىزدى, وزەن-كولدەرىمىزدى بىزگە مۇراعا قالدىرعان اتا-بابانىڭ ارۋاعىنا كۇندە تاعزىم ەتسەك بولادى. بۇگىندە تاۋەلسىز قازاقستان دۇنيەجۇزىندە جەر كولەمى جونىنەن توعىزىنشى ورىندى الىپ وتىر. مۇنداي بايلىق كوپ ەلدەر ءۇشىن ارمان عانا. قازاق جەر مەن جەسىر ءۇشىن عانا داۋلاستى, ادىلدىككە جۇگىندى. قازاقتىڭ جەرى – تىرشىلىگى, جەسىرى – نامىسى بولدى. مىنە, وسىنداي تاريحي دا, تابيعي دا ماڭىزى ۇلكەن جەرگە بۇگىن دە جەڭىل-جەلپى قاراي المايتىندىعىمىز انىق ەدى.
ەلباسىنىڭ جەر كودەكسىندەگى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا موراتوري جاريالاعانى كەمەل ساياساتتىڭ كورىنىسى دەر ەدىم. مەن ءبىر جاعىنان حالىقتىڭ «شەتەلدىكتەرگە جەر ساتىلادى» دەگەن قاڭقۋ سوزگە دۇرلىگۋىن تۇسىنەمىن. ويتكەنى, جەرگە وتە كىدى قارايتىن حالىقپىز. ەكىنشىدەن, حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جەتكىلىكتى جۇرگىزىلمەگەندىكتەن دە كوڭىل كۇيگە ەرىك بەرىلدى. جەر قاتىناستارىنا ەشقانداي تاۋەكەل جاساۋعا بولمايدى. ياعني, تۇپكى ناتيجەسى تۋرالى ويلاپ, كەلىسىپ پىشپەي, اسىعىستىقپەن شەشىلگەن شەشىم وكىنىشكە قالدىرادى. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ جەر زاڭنامالارىنىڭ نورمالارىنا ۋاقىتشا توقتاۋ سالۋىن ۇتىمدى پايدالانىپ, حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن بارىنشا ساۋاتتى جۇرگىزىپ, جەردەن تابىس تاۋىپ وتىرعان ماماندار مەن ديقانداردىڭ, عالىمداردىڭ پىكىرىن, ۇسىنىستارىن بارىنشا ەسكەرگەن دۇرىس دەپ ويلايمىن.
«جەر ساتىلماسىن», «شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋگە مۇلدە بولمايدى» دەگەن پىكىرلەر كوپ ايتىلدى. مەن الدىمەن وسى ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن ايتار ەدىم. ديقاندار بۇگىندە جەردى 49 جىلعا جالعا الىپ, استىق ءوندىرىپ وتىر. ونى مەملەكەت قايتسەڭ دە ساتىپ ال دەپ جاتقان جوق. شاماسى كەلگەندەر ساتىپ الادى, قارجىسى ازدار جالعا الىپ وتىرىپ-اق كۇتىپ, باپتايدى. ال شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرگەننىڭ ەشقانداي ابەستىگى جوق دەر ەدىم. قازىرگى نارىق زامانىندا جەر تابىس تابۋى كەرەك. ال جەردى كۇتىپ-باپتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ول ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتى كەرەك ەتەدى. جەردى پايدالانۋعا قىتايلىقتار كەلسە دە, يراندىقتار نەمەسە تاعى باسقالار كەلسە دە ولار ونى ارقالاپ كەتە المايدى. ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا تالپىنىپ جاتقان ۋاقىتتا توماعا-تۇيىقتىقپەن, تەمىر پەردە تۇتىپ, تۇمشالانىپ ءومىر سۇرە المايمىز. ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن ەسىگىمىز اشىق بولۋى ءتيىس. ءبىز, قوستاناي وبلىسىنىڭ ديقاندارى سوڭعى جىلدارى بيدايمەن قوسا مايلى داقىلدار ەگەمىز. وزىمىزدە ونى ءوڭدەيتىن, ماي سىعاتىن قۋاتتى زاۋىت جوق. شەتەلدىكتەر ينۆەستيتسيا سالىپ, مايلى داقىلدى وڭدەيتىن زاۋىت سالماق. سوندا بۇگىنگىدەي ماڭداي تەرمەن وسىرگەن مايلى داقىلدار اراداعى دەلدالداردىڭ قولىندا ارزان باعامەن كەتپەيدى. جاقىن جەردەن زاۋىتقا وتكىزگەن سوڭ, ونىڭ باعاسىنىڭ قايتارىمى دا جۇمساعان قاراجات پەن ەڭبەگىمىزگە لايىق بولادى.
راس, زاڭ قابىلدانعاندا ونىڭ جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى مۇقيات جاسالسا دەيمىز. زاڭ ءىس ءجۇزىنە اسىرىلۋ كەزىندە كەزدەسۋى ىقتيمال بارلىق تاۋەكەلدەر, قاۋىپتەر ەسكەرىلۋى, الدىن الا زەرتتەلىپ, ەسەپتەلۋى كەرەك. وندا حالىقتىڭ, جەرمەن اينالىسىپ وتىرعان مامانداردىڭ پىكىرىنىڭ ەسكەرىلگەنى دە دۇرىس. ءوزىم ءومىر بويى اۋىلدا, جەردەن ءناپاقا جيناپ كەلە جاتقان اداممىن. سوندىقتان جەرگە بايلانىستى قانداي ماسەلە دە ماعان ەتەنە تانىس. جەردى جالعا العان شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جۇمىسشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن جەرگىلىكتى جەردەن الۋدى مىندەتتەۋ كەرەك دەپ بىلەمىن. بۇل وتە ماڭىزدى بولار ەدى. جەردىڭ باعاسىن شىعارۋدا دا ويلاناتىن تۇستار بار. موراتوري وسىنداي ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن اسىقپاي تالقىلاپ, كەڭەسىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان اتسالىسساق, اتالارىمىز ايتقانداي, «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى», كەلەشەكتە ۇتىلمايمىز.
سايران بۇقانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى
قوستاناي وبلىسى,
مەڭدىعارا اۋدانى