رەسەيدىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەندى
رەسەيدىڭ رەكوردتار كىتابىنا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. كراسنويار ولكەسىندەگى استراحان قالاسىنىڭ تۇرعىنى, ۇلتى قازاق ءتانزيلا بيسەمباەۆا الەمدەگى ەڭ ەگدە ادامى رەتىندە ەندى.
اجەي يسلامعازى اۋىلىندا تۋعالى بەرى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ايتسا سەنگىسىز, ءحىح عاسىردىڭ سوڭىنا تامان, ياعني 1896 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ال وسىدان ەكى اي بۇرىن, 14 ناۋرىزدا جاسى 120-عا تولدى. ءوز ومىرىندە پاتشا وكىمەتىنىڭ قۇلاپ, كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلىپ, قايتا ىدىراۋىن, ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى قيىنشىلىقتار, ودان قالا بەردى, داعدارىستىڭ ءتۇر-ءتۇرىن باسىنان وتكەرگەن. بۇگىندە ءۇش بالانىڭ اناسى, 10 نەمەرە, 24 شوبەرە, ەكى شوپشەكتىڭ اجەسى بولىپ وتىر. قازىر قازاقتىڭ ءداستۇرى بويىنشا كەنجە بالاسىنىڭ قولىندا تۇرادى.
«انامنىڭ ومىردە كورمەگەن قيىندىعى جوق. بىردە ويدا, بىردە قىردا جۇمىس ىستەپ, ءبىز ءۇشىن قولدان كەلگەنىنىڭ ءبارىن جاسادى. جارتى عاسىردان استام ۋاقىت توككەن تەرى اقتالىپ, ەڭبەك ارداگەرى دەگەن اتاق بەرىلسە ەكەن دەيمىز. ول تۇستا ەڭبەك كىتاپشاسى بولماعاندىقتان, شەشەمىزدىڭ اتقارعان قىزمەتىن دالەلدەي الماي وتىرمىز. ال كۋاگەرلەرىمىز الدەقاشان قايتىس بولىپ كەتكەن», دەيدى قارت انانىڭ ۇلى شىنتاس بيسەمباەۆ.
ءتانزيلا بيسەمباەۆا العاش رەت ۇلى وتان سوعىسى باستالماي تۇرىپ, تۇرمىسقا شىققان. الايدا, قۋانىشتى كۇندەرى ۇزاققا سوزىلماپتى, كۇيەۋى ەل قورعاۋعا مايدانعا اتتانعان. سول كەتكەننەن قايتىپ ورالمايدى, ال جۇبايىنان قالعان تۇڭعىش بالاسى ءسابي كۇنىندە شەتىنەپ كەتەدى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن, سوعىس اياقتالعاننان كەيىن قايتا تۇرمىس قۇرادى. بۇل كەزدە جاسى دا بىرازعا كەلىپ قالعان, بىراق ءتاڭىر جارىلقاپ, پەرزەنتى بولادى. ءبىر قىزىعى, سول كەزدە جاسى 53-تە ەكەن. اراعا ءبىر جىل سالىپ ەكىنشى ۇلىن بوسانادى, ال 57 جاسىندا ءۇشىنشى مارتە انا اتانعان ەكەن.
ءتانزيلا اجەيدىڭ ۇزاق جىل جاساۋىنىڭ قۇپياسىن بىلمەك بولعاندارعا, نەمەرە-شوبەرەلەرى ىلعي دا بىلاي جاۋاپ بەرەدى ەكەن: وتە مەيىرىمدى جان, ادامداردان تەك جاقسىلىقتى كورە بىلەدى, ومىرىندە ءىشىپ-شەگۋگە قۇمار بولماعان, ءبىر ورىندا وتىرماي, قيمىلداپ, قوزعالىپ جۇرگەندى جاقسى كورەدى.
رەسمي مالىمەتتەر بويىنشا, استراحان ايماعىنىڭ 71 تۇرعىنىنىڭ جاسى 100-دەن اسقان ەكەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىلدى جەرلەردە تۇرادى. رەسەيدىڭ رەكوردتار كىتابىندا ءتانزيلا اجەي جاساعان 120 جاستان الەمدە تەك ءبىر ادام عانا ۇزاعىراق ءومىر سۇرگەن ەكەن. ول – فرانتسيالىق جاننا لۋيز كالمان. 122 جاس 164 كۇن ءومىر ءسۇرىپ, 1997 جىلى قايتىس بولعان.
ايان ءابدۋالي,
«ەگەمەن قازاقستان»