جەر پايدالانىپ, تاستاي سالاتىن زات ەمەس

ەلباسىنىڭ جەر كودەكسىنىڭ كەيبىر نورمالارىنا موراتوري جاريالاۋىن دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم دەپ سانايمىن. ولاي دەۋىمە سەبەپ تە جوق ەمەس. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا قازاقستان ازاماتتارىنا بۇرىنعى كەڭشار, ۇجىمشار يەلىگىندەگى جەر­لەردى جەكەشەلەندىرۋگە رۇقسات بەرىلگەنى ءمالىم. بۇل قادامنىڭ باس­تى ماقساتى جەردىڭ ناعىز يەسىن بەل­گىلەۋ, وعان جاناشىرلىقپەن قاراۋ بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, مۇمكىندىكتى پايدالانعاندار قاتارىندا جەر تۋرالى تۇسىنىگى شامالى, ونى پايدا تابۋدىڭ كوزى رەتىندە قابىلداعاندار بولدى. مۇنىڭ ورەسكەل سالدارى بولعاندىعىن كورىپ تە وتىرمىز. قازىرگى تاڭدا قاراۋسىز قالعان ميلليونداعان گەكتار قۇنارلى جەر بار. اقمولا وبلىسىندا ءدال وسىنداي جاعدايداعى جەرلەر جەتكىلىكتى. ەگىنشىلىك مادە­نيە­تىنە ەرەكشە كوڭىل ءبو­لە­تىن ءبىزدىڭ وبلى­سى­مىز­دىڭ وزىندە انترو­پوگەندىك اسەردىڭ سالدا­رى­نان, ۇقىپسىز قوجايىن­دار­دىڭ بىلمەستىگىنەن قۇنارى تومەندەگەن ال­قاپتاردىڭ كولەمى 0,5 ميلليون گەكتارعا جەت­كەنىن ايتۋعا تۋرا كەلە­دى. ونىڭ ۇستىنە, جەر قۇنارلىلىعى جىل ساناپ ازايىپ بارادى. باستى سەبەپ – جەرگە قاتىناستاردىڭ السىرەۋىندە. عىلىمي تىلدە ايتقاندا, ەگەر ءداندى داقىلدار گەكتارىنان 5 تسەنتنەردەن كەم ءونىم بەرسە, ءتيىمسىز سانالادى. ال شاعىن جەر (2000 گەكتارعا دەيىن) جەر ۇلەسىندەگى قوجالىقتار وڭدەۋ كەشەنىن تولىق قامتاماسىز ەتە المايتىندىقتان, ۇنەمى شىعىنمەن جۇمىس ىستەيدى. دەمەك, ءبىرشاما جەر اۋقىمى قاراۋسىز قالادى. قازىرگى قادام عىلىمعا بايلانىستى بولماق. بۇل رەتتە, قولدانىستاعى قاراپايىم قاعيدالاردى ساناپ شىعۋ ارتىق شىعار. جەرگە دەگەن جاناشىرلىق مەملەكەتتىك اگرارلىق كەشەن نىساندارىنىڭ ەگىنشىلىك مادە­نيەتىن كوتەرۋ, ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەرگە بەيىمدەۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جەر رەسۋرستارىن جاڭا اگروتەحنولوگيالاردى ءتيىمدى ءارى عىلىمي تۇر­عى­دا يگەرۋگە بايلانىستى ەكەندىگى اقي­قات. وسىناۋ فاكتورلارعا بايلانىستى جەردى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ يەلى­گىنە بەرۋ ءتيىمدى دەپ ويلايمىن. اتا-بابا­لارىمىزدىڭ قول كۇشىمەن قورعاپ قالعان جەردى ەشكىم قورلاتۋعا بەر­مەيتىنىن ءسوز ەتۋگە دە بولمايدى. بىراق, اسىراۋشىمىزدى اينالىسقا قوسۋ ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. بولاشاق وسىنى كوكسەيدى. جەرمەن جەردىڭ لۇپىلىمەن جاراس­تىقتاعى ازاماتتار, ياعني شىنايى قوجا­يىندار اينالىسۋى كەرەك. ءبىزدىڭ جەر شارۋاشىلىعىمىزدان عىلىمي جۇيە الدا ءجۇر. سوندىقتان, ارىپتەستەرىمدى ورتاق وزەك تابۋعا شاقىرار ەدىم. كەنجە ابدۋللاەۆ, كوكشەتاۋ اگروەكونوميكالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اقمولا وبلىسى