قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىر جاعىنان جانە ەۋروپالىق وداق پەن ونىڭ مۇشە مەملەكەتتەرى ەكىنشى جاعىنان قول قويىپ راتيفيكاتسيالاعان كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى جاڭا كەلىسىم ءبىزدىڭ مەملەكەت پەن الەمدەگى اسا ءىرى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا ساپالىق كەزەڭگە كوتەرىلگەنىن بىلدىرەدى.
بۇل قادامدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اعىمداعى ون جىلدىقتاعى جوعارى ديپلوماتيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ ناتيجەسى جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءجۇرگىزىپ وتىرعان كوپۆەكتورلى ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق سەنىمدىلىگىنىڭ دالەلى بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوعارى بەدەلىنىڭ جانە ونىڭ بەلسەندى, پراگماتيكالىق جانە جان-جاقتى تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان تمد كەڭىستىگىندەگى ەۋروپالىق وداقپەن ەكىنشى بۋىن كەلىسىمىن بەكىتكەن ءبىرىنشى ءارى ازىرشە جالعىز مەملەكەت بولدى جانە نەگىزگى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ارىپتەسپەن قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا كەزەڭىنە شىقتى.
بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ اشىلىپ جاتقاندىعى قۋانتادى جانە ول ءبىزدىڭ كومپانيالاردىڭ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جانە, اسىرەسە, ازاماتتاردىڭ ەۋروپالىق ءارىپتەستەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋى ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە.
قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ 20 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى جۇرگىزگەن جەمىستى قارىم-قاتىناسى, ونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپالىق قوعامداستىقتار جانە وعان مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا 1995 جىلى قول قويىلعان قولدانىستاعى ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم (اىك) نەگىزىندە ولاردىڭ سەنىمدى جانە جۇيەلى دامۋىنىڭ بەرىك ىرگەتاسى قالانعان بولاتىن. ءبىزدىڭ ەلدەر اراسىنداعى قازىرگى زامانعى قاتىناستار ءوزارا سەنىمدىلىكتى, ساليقالى پىكىر الماسۋ ارقىلى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە دەگەن ازىرلىك پەن اشىقتىقتى, سونداي-اق, ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جالعاستىرۋدىڭ جارقىن بولاشاعى بار ەكەندىگىن كورسەتەدى.
جاڭا كەلىسىمنىڭ قاجەتتىلىگى بۇگىنگى كۇننىڭ شىنايى جاعدايىنا سايكەس قازاقستاننىڭ ىشكى دامۋىنىڭ وزەكتى مىندەتتەرىن شەشۋ, ەۋروپالىق ينتەگراتسيالىق جانە ينستيتۋتتىق-قۇقىقتىق رەفورمالار تاجىريبەسىنە سۇيەنۋ, ەۋروپا مەملەكەتتەرىمەن تەحنولوگيالىق, ەنەرگەتيكالىق, كولىكتىك, ساۋدا-ساتتىق باعىتتارىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماڭىزدىلىعىمەن انىقتالدى.
قازاقستان وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن ۇلتتىق مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ ساپالى ەۆوليۋتسيالانعان جاعدايدا ەۋروپالىق وداقپەن جاڭا كەلىسىم ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ بەرىكتىلىگى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ قوسىمشا تەتىكتەرىن ءتۇزىپ, ەلىمىزدىڭ جەدەلدەتىپ دامۋى ءۇشىن جاعىمدى سىرتقى ورتانى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
ەو-مەن جاڭا كەلىسىمدى بەكىتۋ قازاقستان تاڭداپ العان ۇلتتىق باعىتقا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنا, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋعا تولىقتاي سايكەس كەلەدى. ءبىز ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەۋروپالىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ اقىل-كەڭەستەرى مەن تاجىريبەلەرىن كەڭىنەن پايدالانۋعا قول جەتكىزە الامىز.
قازىرگى كۇنى ەكونوميكالىق ديپلوماتيانىڭ اسا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ەۋرووداقپەن جاڭا كەلىسىمنىڭ اسا ماڭىزدى قۇرامداستارىنىڭ ءبىرى ونىڭ ەكونوميكالىق بولىگى ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. وسىعان وراي ءبىز جاڭا كەلىسىم قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاۋعا جانە العا باستىرۋعا ارنالعان قازىرگى زامانعى ىرگەتاسى بولا الادى دەپ سەنەمىز, بۇل سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
جاڭا كەلىسىم ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كوكجيەكتەرىن ايتارلىقتاي كەڭەيتەدى جانە قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ارنالعان, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا (دسۇ) جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قوسىلعاندىعىن ەسكەرسەك, جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. وسى ورايدا كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرىندە, ونىڭ ىشىندە ەاەو اياسىندا قابىلدانعان قازاقستاندىق مىندەتتەرگە قاراما-قايشى كەلمەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
ەۋرووداقپەن جاڭا كەلىسىم مۇنىڭ الدىنداعى كەزەڭدەردە قول جەتكىزگەن جاعىمدى ۇردىستەردى جالعاستىرۋعا جانە شىن مانىندە ستراتەگيالىق – تەڭ قۇقىلى جانە ءوزارا ءتيىمدى – ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان مەن ەۋرووداقتىڭ جاڭا تۇرپاتتاعى وزىق ءوزارا ءىس-قيمىلى مەن ءتيىمدى جۇمىس جۇيەسى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار قالاي دامۋى ءتيىس ەكەندىگىنىڭ جاريالى ۇلگىسى بولادى دەپ سەنەمىز.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاقىندا ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى جان-كلود يۋنكەرمەن كەزدەسۋىندە جاريا ەتكەندەي, قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنان باستاپ ۋاقىتشا قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن بولادى. ۋاقىتشا قولدانىس اۋقىمى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىندا ءوزارا كەلىسىلدى جانە ەۋرووداقتىڭ سايكەسىنشە ديپلوماتيالىق نوتاسىندا رەسمي بەكىتىلدى. تاراپتار ۋاقىتشا قولدانىس ءتارتىبىن كەلىسىمنىڭ ەۋرووداقتىڭ 28 مۇشە مەملەكەتىنىڭ ۇلتتىق پارلامەنتتەرىندە راتيفيكاتسيالاۋدان وتكەنىن كۇتپەي, ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ قۇزىرەتىنە ەنەتىن بولىگىن ورىنداي بەرۋ مۇمكىندىگى بولۋى ءۇشىن ەنگىزدى. ۋاقىتشا قولدانىس ءتارتىبىندە كەلىسىمنىڭ ساياسي بولىگى دە, ەكونوميكالىق بولىگى دە ىسكە قوسىلادى.
كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى جاڭا كەلىسىم كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ۋاقىتشا قولدانىسپەن قامتىلماعان قۇقىقتىق قاتىناستار 1995 جىلدان بەرگى قولدانىستاعى اىك-گە سايكەس رەتتەلەتىن بولادى. كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن 1995 جىلدان بەرگى قولدانىستا بولعان اىك-ءنىڭ كۇشى جويىلادى.
قر مەن ەو اراسىنداعى ەكىجاقتى قاتىناستاردى ورناتۋدا جانە دامىتۋدا ايتارلىقتاي ءرول اتقارعان قولدانىستاعى اىك-ءنىڭ ماڭىزىن تومەندەتپەستەن, ونىڭ ۇلگىلىك كەلىسىم بولعانىن جانە ونىڭ كوپتەگەن ەرەجەلەرى مورالدىق تۇرعىدان ەسكىرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. وسىعان وراي, كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدە قاراستىرىلعان بىرقاتار قاعيداتتى تۇرعىدان ماڭىزدى تۇستارعا نازار اۋدارتقىم كەلەدى.
اتاپ ايتقاندا, جاڭا قۇجاتتا بۇرىن, ياعني 1995 جىلعى اىك-دە قاراستىرىلماعان جانە قازاقستان مەن ەۋرووداقتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن بەلسەندى دامىتاتىن سالالار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق جاڭا نەگىزدەرى قالاندى. ولار: عارىشتىق قاۋىپسىزدىك, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن تاراتۋعا قارسى كۇش-جىگەر جۇمساۋ, تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋمەن كۇرەس, تەرروريزمگە, اتۋ قارۋلارىنا جانە جەڭىل قارۋلانۋلارعا قارسى تۇرۋ, كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ازاماتتىق قورعانىس, كليماتتىڭ وزگەرۋى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەملەكەتتىك قارجىلاردى باسقارۋ, سالىق سالۋ سالاسىندا ىنتىماقتاسۋ.
جاڭا كەلىسىم قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ 15 سالاسى بويىنشا ديالوگ ورناتۋدى جانە سونى نىعايتۋدى قاراستىرادى, اتاپ ايتقاندا, تۇراقتى ساياسي ديالوگ, سىرتقى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا ديالوگ, ەكونوميكالىق ديالوگ, تۇراقتى دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ديالوگ, جوسىقسىز سالىق تاجىريبەسىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىنداعى ديالوگ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن داعدارىستاردى باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ديالوگ. قازاقستان مەن ەۋرووداق ادام قۇقىقتارى بويىنشا قولدانىستاعى ۇنقاتىسۋدى كەڭەيتۋگە, ازاماتتىق قوعامنىڭ رولىنە قاتىستى ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋعا, كولىك ماسەلەسى بويىنشا ديالوگقا, ەڭبەكپەن قامتۋ سالاسىندا لايىقتى ەڭبەك جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ساياسات سالاسىنداعى ديالوگقا, يننوۆاتسيا سالاسىنداعى ساياسات بويىنشا ديالوگقا, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان شارالار تۋرالى ديالوگقا, كەدەن ءىسى بويىنشا تۇراقتى ديالوگقا, سانيتارلىق جانە فيتوسانيتارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ديالوگقا كەلىستى.
قازاقستان مەن ەۋرووداق جاڭا كەلىسىمدى وزدەرى قامتيتىن كەز كەلگەن سالا بويىنشا جەكەلەگەن حالىقارالىق شارتتاردى بەكىتۋ ارقىلى تولىقتىرا الادى. تاراپتار ونەركاسىپ سالاسىندا دا جەكەلەگەن شارتتاردى بەكىتە الادى. قازاقستان مەن ەۋرووداق اۆتوكولىك, تەمىرجول تاسىمالدارى, ىشكى سۋ جولدارى بويىنشا تاسىمالدار جانە اۋە تاسىمالى نارىقتارىنا ءوزارا قولجەتىمدىلىك شارتتارىن رەتتەيتىن ناقتى كەلىسىمدەردى بەكىتە الادى. سونداي-اق, جاڭا كەلىسىم ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرقاتار سالاسى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە رەتتەۋشىلىك جاقىنداسۋلاردى قاراستىرادى.
وسى ماڭىزدى مەملەكەتارالىق قۇجاتتا باس بوستاندىعى, قاۋىپسىزدىك جانە ادىلدىك, سونداي-اق, ىشكى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدارىن قامتاماسىز ەتۋ ءماسەلەلەرىنە اسا كوپ ءمان بەرىلگەن. تاراپتار سالالىق ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋعا, سونداي-اق, گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك سالالاردا ىنتىماقتاستى نىعايتۋعا كەلىستى.
عىلىمي قولدانىستاعى ەكونوميكانى قۇرۋ جانە ونىڭ الەمدىك دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا باسىمدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان ەۋرووداقپەن يننوۆاتسيا جانە عىلىمي ىزدەنىستەر سالالارىندا تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مۇددەلى. وسىعان وراي, جاڭا كەلىسىم يننوۆاتسيانى دامىتۋدى, ەۋرووداق باعدارلامالارىنا قولجەتىمدىلىكتى جەڭىلدەتۋدى, بىرلەسكەن زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاۋعا قولداۋ كورسەتۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا تاراپتاردىڭ ىنتىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋدى قاراستىرادى.
ءسوزىمدى قورىتىندىلاي وتىرىپ, ەۋرووداقپەن جاڭا كەلىسىم ەۋروپالىق ينستيتۋتتارمەن دە, ەۋروپا مەملەكەتتەرىمەن دە بارلىق دەڭگەيدە ءارى قاراي ىنتىماقتاسۋدى تەرەڭدەتۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالايتىندىعىن, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ودان ءارى ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولاتىنىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى.
ەرلان ىدىرىسوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى