الماتىلىق دارىگەرلەر ەكى بالاقايعا ەكىنشى ءومىر سىيلادى
الماتى قالاسىندا تۇڭعىش رەت بالا اعزاسىن اۋىستىرۋ وپەراتسياسى جاسالىپ, ءساتتى اياقتالدى. وتا سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعىندا (ۇعحو) دۇنيەجۇزىنە تانىمال اپوللو (نيۋ-دەلي) اۋرۋحاناسىنىڭ پروفەسسورى سۋباش گۋبتانىڭ جەتەكشىلىگىمەن, سونداي-اق پروفەسسور بولاتبەك بايماحانوۆ, حيرۋرگتەر دانيار توقسانباەۆ, باقىتجان شىرتاەۆ, انەستەزيولوگتار تىلەۋبەردى قۋاندىقوۆ پەن ۆلاديمير مۋتاگيردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇعان دەيىن قازاقستاندا 6 بالانىڭ باۋىرى اۋىستىرىلعان.
العاشقى رەت 6 جاستاعى ناۋقاس بالانىڭ باۋىرى استاناداعى جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ورتالىعىندا حيرۋرگ و.رۋممونىڭ (بەلارۋس) جەتەكشىلىگىمەن اۋىستىرىلسا, 2014-2015 جىلدارى ۇلتتىق انا مەن بالا عىلىمي ورتالىعىندا 5 باۋىر ترانسپلانتاتسياسىنىڭ 3-ەۋىن باشكەنت ۋنيۆەرسيتەتى كلينيكاسىنىڭ (تۇركيا), ەكەۋىن اپوللو اۋرۋحاناسىنىڭ ماماندارى جاساعان بولاتىن. ال وسى جىلدىڭ 26-27 ناۋرىز كۇندەرى ۇعحو-دا ءوت جولدارى ارترەزياسىنا, ياعني ءتۋابىتتى ءوت شىعارۋ جولدارى تولىق بىتەلگەن 5 ايلىق اسىلاي مۇراتبەكوۆاعا ءتىرى دونوردىڭ باۋىرى اۋىستىرىلىپ سالىندى. دونور بولىپ, باۋىرىن ءبولىپ بەرۋگە اناسىنىڭ تۋعان اپكەسى, 32 جاستاعى كۇلپان تاتەسى كەلىسكەن. وپەراتسياعا ەكى كوماندا قاتىسىپ, ول 8 ساعاتقا سوزىلعان. ءبىرى دونوردىڭ مۇشەسىن الۋمەن اينالىسسا, ەكىنشىسى رەتسەپيەنتتىڭ باسى-قاسىندا بولعان.
ال كريپتوگەندى تسيرروزعا شالدىققان 7 جاستاعى يسمايل بوستاندىققا اكەسىنىڭ اپكەسى گاۋھاردىڭ 24 جاستاعى قىزى ايدا اسىلبەكوۆا دونور بولعان. بۇگىندە ەكى ناۋقاستىڭ دا دەنساۋلىعى قالىپتى, جانساقتاۋ بولىمىنەن شىعارىلعان. وتادان كەيىنگى 12 كۇن ىشىندە بالانىڭ دەنساۋلىعىندا ەشقانداي اسقىنۋ جوق. دونورلاردىڭ دا دەنساۋلىعى وتە جاقسى. ولار اۋرۋحانادان شىققان. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ەلىمىزدە جىل سايىن دۇنيەگە كەلگەن 350 مىڭنان استام ءسابيدىڭ 20 شاقتىسىنىڭ ءوت جولى بىتەۋ بولىپ تۋىلادى ەكەن. Əدەتتە, ولار 8-10 ايدان ارتىق ءومىر سۇرمەيدى. ونداي جاعدايدا باۋىر اۋىستىرعاننان باسقا ءادىس, امال جوق. ەگەر ترانسپلانتاتسيا دۇرىس جاسالىپ, ەشقانداي اسقىنۋ بولماسا بالالار قالىپتى ءومىر سۇرەدى.
– بيىلدان باستاپ ۇلتتىق ورتالىق «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بالالارعا باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن جاساۋدى جولعا قويۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز, – دەيدى سىزعانوۆ اتىنداعى ۇعحو-نىڭ باسقارما توراعاسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولاتبەك بايماحانوۆ. – ءويتكەنى, مۇنداي وتالار قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى. قازىر تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە مۇنداي وتالار تەك ۋكراينا, بەلارۋس, رەسەيدە جاسالادى. 4 جىل ىشىندە قازاقستاندا بارلىعى 800-دەن اسا ترانسپلانتاتسيالىق وتا جاسالعان. بۇل وتە جوعارى ناتيجە. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇيرەك, ودان كەيىنگى كەزەكتە باۋىر, سوسىن جۇرەك اۋىستىرۋ.
پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, بالالارعا نەگىزىنەن ءتىرى دونوردان الىپ جاساعان ءتيىمدى. ورتالىقتا وتا تۇڭعىش رەت جاسالعان سوڭ ءدۇنيە جۇزىندە ەڭ تاجىريبەسى مول ۇندىستاندىقتاردى تارتقان. ءارى دونور تۋىسقانى بولسا, جاۋاپكەرشىلىك ەكى ەسەگە ارتادى. ويتكەنى, ول ادامعا ەشقانداي زيان كەلمەۋى ءتيىس.
– باۋىر – تامىرى ەڭ كوپ اعزا. سوندىقتان, وتە مۇقيات بولۋ كەرەك. بەس ايلىق بالاعا باۋىردىڭ 25 پايىزىن الدىق. الىنعان باۋىر قاننان جاقسىلاپ جۋىلىپ, بالانىڭ قىلداي تامىرلارىنا ون بەس جەردەن تىگىلدى. بالاقايدى قۇتقارماعان جاعدايدا ءبىر اپتا عانا ءومىرى قالعان. باۋىر – وتە قايىرىمدى اعزا. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءوسىپ, قالپىنا كەلەدى. قازىر بالادا ەشقانداي سارعايۋ جوق, قالىپتى جاعدايعا كەلدى. ەكىنشى بالاعا باۋىردىڭ 40 پايىزىن الدىق.
– اسىلاي ەكىنشى بالام, – دەدى تارازدان كەلگەن ۇستاز قۇرالاي قازاقباەۆا. – دياگنوزى ەكى ايىندا انىقتالىپ, قالىپتى بەلورۋبين 18-20 بولسا, بىزدە 600-گە جەتىپ, بالا مۇلدەم سارعايىپ كەتتى. بارماعان جەرىمىز جوق. ماسكەۋگە بارساق, وندا مۇنداي وتا ەلۋ مىڭ دوللاردان جوعارى ەكەن. سودان وسى ورتالىققا كەلگەنىمىزدە كومەك بەرەتىنىن ايتتى. قۇدايعا شۇكىر, بۇگىندە دونوردىڭ دا, بالانىڭ دا جاعدايى جاقسى. بىزگە ەكىنشى ءومىر سىيلاعان ورتالىقتىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرىنە, اسىرەسە, قىسقا مەرزىمدە وسىنداي شەشىم قابىلداعان ورتالىق باسشىسى بولاتبەك بايماحانوۆقا انالىق العىسىمدى بىلدىرەمىن.
ءوزىن ناۋقاستىڭ نەمەرە ءاپكەسىمىن دەپ تانىستىرعان گۇلسىم قالجانوۆا ءىنىسىنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالعان بارلىق دارىگەرلەرگە راحمەتىن جاۋدىرىپ, كوزىنە جاس الدى.
ورتالىق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر كەزەكتە الماتىدا وسىنداي وتاعا مۇقتاج ەكى بالا تۇر. ولاردىڭ بىرىنە əكەسى ءوز باۋىرىنىڭ جارتىسىن بەرمەك. وتا كەلەسى اپتاعا جوسپارلانۋدا. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ەلىمىزدە مۇنداي وتا مەن وتادان كەيىنگى كەزەڭدەردىڭ بارلىعى تەگىن. بىزدە وتا قۇنى وتە ارزان ءارى ناتيجە جوعارى بولعاندىقتان قىرعىزستان مەن وزبەكستان ەلدەرىنەن ترانسپلانتاتسياعا مۇقتاج ادامدار كەلۋدە. سوڭعى كەزدە ولاردىڭ سانى كۇرت وسكەن. ماسەلەن, بىزدە 10 مىڭ اقش دوللارى بولسا, ەۋروپادا 150 مىڭ ەۋرو. ورتالىق دارىگەرلەرى جىل سوڭىنا دەيىن 30 باۋىر, 90 بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىن جاساۋدى, بۇدان بولەك, جۇرەك جانە ۇيقى بەزىن الماستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى