ۇلتىمىزدىڭ جانە كۇللى تۇركى الەمىنىڭ تاريحىنداعى ۇلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى, «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى كوسەمى, ساياسي قايراتكەر ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءاليحان بوكەيحانوۆ جانە «الاش مۇراسى» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى.
يۋنەسكو شەشىمىمەن الەمدىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلەتىن ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋى قۇرمەتىنە ارنالعان ءىس-شارا الماتى قالاسىندا تۇساۋىن كەسىپ, وعان مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ءتوراعاسى نۇرلان ورازالين, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ جانە ەلىمىزگە بەلگىلى عالىمدار, ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ كورنەكتى وكىلدەرى قاتىستى.
ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعىن تۇرە وتىرىپ, ع.مۇتانوۆ ءاليحان ءبوكەيحانوۆتىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى مەن ومىرلىك ماقساتى تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىن قۇرۋ بولعاندىعىنا ەرەكشە توقتالدى. ول ءوز سوزىندە «حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق تاريحىن زەرتتەگەن وكسفورد جانە سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ پروفەسسورلارى ءاليحان بوكەيحانوۆ باستاعان الاش قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرى كۇرەسكەن تاريحي كەزەڭگە «مادەني رەنەسسانس ءداۋىرى» دەگەن باعا بەرگەنىن, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ, سۇلتانماحمۇتشا ايتقاندا, «قازاق ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان» ۇلت قايراتكەرى ەكەندىگىنە باسا نازار اۋداردى. كەزىندە ءاليحان نۇرمۇحامەد ۇلى «العان ءبىلىمىن ءوز حالقىنىڭ ومىرىمەن بىرلەستىرە العان ادام عانا باقىتتى, ونىڭ جيعان ءبىلىمى باياندى», دەگەن كەلەلى وي ايتقانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ەلىمىزدەگى كوشباسشى ءبىلىم ورداسى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى وسىنداي ۇلى تويدىڭ باسى-قاسىندا بولۋ مارتەبەسىنە يە بولعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
گ.ابدىقالىقوۆا ءوزىنىڭ العىسوزىندە كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, عالىم, جۋرناليست جانە ەتنوگراف ءاليحان بوكەيحانوۆ ءوزىنىڭ بار سانالى عۇمىرىن قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى مەن دامۋىنا ارناعانىن اتاپ ءوتتى. «الاش» ۇراندى ۇلت قايراتكەرىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىس باسشىلىعىنا كەلىپ, ۇلتتىق مەملەكەتتى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەتتىلىگى يدەياسىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ماقساتقا جەتۋ جولدارى مەن نەگىزگى مىندەتتەردى ايقىنداعانىن ايتا وتىرىپ, كەزىندە بوكەيحانوۆتىڭ قازاقتىڭ ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالۋىن, ونىڭ ءارى قاراي دامۋى مەن گۇلدەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى ءىس-ارەكەتتەرى ۇلتتىق تاريح شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىندىعىن باسا ايتتى.
– ۇلتىمىزدىڭ اسا كورنەكتى تۇلعاسى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاشتىڭ ارىسى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى بۇگىنگى جانە كەلەر وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى. بەيبىت كەزەڭدە كۇن كەشىپ وتىرعان ۇرپاقتىڭ باقىتىنا بۇيىرعان ەل تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى ۇزاق تا تاعدىرلى كۇرەستىڭ ماڭىزدى بەلەسى ول – حح عاسىردىڭ باسىنداعى «الاش» قوزعالىسىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى اقيقات. بابالار اڭساپ وتكەن, ومىرلىك ماقساتى تۇتقان تاۋەلسىزدىكتىڭ تولايىم جەتىستىكتەرى مەن باتىل قادامدارىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان بۇگىنگى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتى اياسىندا ءبىز وتكەنىمىزدى تۇگەندەپ, وشكەنىمىزدى جاعۋعا زور مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز, – دەدى گۇلشارا ناۋشاقىزى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە.
مەملەكەتتىك حاتشىدان كەيىن ءسوز العان ب.بايبەك بابالار اماناتىنىڭ ادال ساقتاۋشىسى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسيانىڭ جۇمىسىنا قالا جۇرتشىلىعى اتىنان ساتتىلىك تىلەدى.
– ارتىندا وشپەس ءىز قالدىرعان ءبوكەيحانوۆ تۇجىرىمىنا سۇيەنسەك, تولىق ۇلتتىق تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزەتىن جالعىز جول – ۇلتتىق مادەنيەتتى ەل جادىندا, بولمىسىندا ساقتاي وتىرىپ, جالپى قوعامدى زامان تالابىنا ساي وزىق وركەنيەتتەر ۇلگىسىندە دامىتۋ بولماق. اتا-بابالارىمىز اڭساعان ازاتتىققا قول جەتكىزگەن حالقىمىز سابىر مەن ساليقالىلىقتى تۋ ەتكەن ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلدىك تۇعىرىن نىعايتىپ, بۇگىندە تامىرىن سوناۋ تەرەڭ ىقىلىمداردان تارتقان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا ۇلاستى, – دەگەن قالا باسشىسى قازىرگى تاڭدا ۇلت مادەنيەتى مەن ەل وركەنيەتىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىرعان قالا جۇرتشىلىعى مەن ىسكەر توپتاردىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە توقتالىپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسى «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى مەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنا ءولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قوزعالىس كوشباسشىلارىنىڭ مۇراسىن قالىڭ كوپشىلىككە كەڭىنەن ناسيحاتتادى. ازاتتىقتى اڭساعان بابالارىمىزدىڭ ۇلى مۇراتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇسىندا جۇزەگە اسىپ, سىندارلى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنعان «ءماڭگىلىك ەل» يدەياسى كەشەگى ارىستارىمىزدىڭ ۇستىنى بولعان «الاش» قوزعالىسىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمى – قازاق حالقىنىڭ بوستاندىعىمەن تىعىز ۇندەسىپ جاتقاندىعى ايتىلدى.
عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق ءماجىلىسىندە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءۋاليحان قاليجان ۇلى «ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعاسى», ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى حانگەلدى ءابجانوۆ «ءا.بوكەيحانوۆ جانە ۇلتتىق تاريحتى زەرتتەۋ مەتودولوگياسى», ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مامبەت قويگەلدى «ءاليحان بوكەيحان – قازاق ۇلتتىق قوزعالىسىنىڭ كوسەمى» دەگەن تاقىرىپتاردا بايانداما جاسادى.
تاۋەلسىزدىكتى كوكسەپ وتكەن اسىل ازاماتتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي وتكىزىلگەن ءىس-شارا اياسىندا «الاش» قوزعالىسى تۋرالى دەرەكتى فيلم كورسەتىلىپ, ءاليحان بوكەيحانوۆ شىعارماشىلىعى مەن «الاش» قوزعالىسى تۋرالى كىتاپ كورمەسى مەن مۇحامەدجان سەراليننىڭ «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ جالعاسى بولىپ سانالاتىن جاڭعىرعان «ايقاپ» باسىلىمىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇيىمداستىرىلدى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى