كونستيتۋتسياعا جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي باس پروكۋراتۋرا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ جانە ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بارىسىندا زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قاجەتتى شارالاردى قابىلدادى.
ەلەكتوراتتىق كەزەڭدە سايلاۋ پروتسەسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىمەن زاڭناما تالاپتارىنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋ ماسەلەلەرى پروكۋرورلار ءۇشىن جۇمىستىڭ نەگىزگى باسىمدىلىعى بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى 2016 جىلعى 19 اقپاندا جانە 16 ناۋرىزدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن تۇسىندىرۋمەن جانە ولاردى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتۋمەن ەكى رەت رەسمي ۇندەۋ جاسادى.
ۇگىتتى جانە داۋىس بەرۋ پروتسەسىن قوسا العاندا بارلىق سايلاۋ ءىس-شارالارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي جۇرگىزىلگەنىن اتاپ وتەمىز.
ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جوق. داۋىس بەرۋدىڭ قورىتىندىلارىنا ىقپال ەتپەگەن زاڭناما تالاپتارىن ساقتاماۋدىڭ جەكەلەگەن فاكتىلەرى عانا ورىن الدى. اتاپ ايتقاندا, شىعىس قازاقستان وبلىسى زىريان اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسى ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ا.ۋ.جۇنىسوۆاعا قاتىستى ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ ءبىرىن قولداۋمەن سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇرگىزگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك ءىس قوزعادى.
ا.ۋ.ءجۇنىسوۆا كوميسسيا توراعاسىنىڭ مىندەتتەرىن اتقارۋدان بوساتىلدى, سونداي-اق سوتپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 122-بابى بويىنشا 30 اەك مولشەرىندەگى ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
شىمكەنت قالاسىنىڭ قاراتاۋ اۋدانىندا قالا ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ ۇگىتتەۋ ماتەريالدارىن بۇلدىرگەنى ءۇشىن قالانىڭ تۇرعىنى ج.ك.بۋبەەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 114-بابى بويىنشا 15 اەك مولشەرىندەگى ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
سونداي-اق, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا پروكۋراتۋرا ەلوردانىڭ ءۇش تۇرعىنىنا زاڭدى بۇزۋعا جول بەرىلمەيتىنى تۋرالى الدىن الا ەسكەرتۋ جاريالادى. سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋ فاكتىلەرى بويىنشا وزگە قاداعالاۋ اكتىلەرى ەنگىزىلگەن جوق. دەگەنمەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شاردارا اۋدانىندا ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ بىرىمەن سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىن قاساقانا بولدىرماۋمەن ۇشتاسقان ونىڭ قىزمەتىنە كەدەرگى جاساۋ فاكتىسى ورىن الدى. بۇل فاكت بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن قىلمىستىق كودەكستىڭ 150-بابى (سايلاۋ قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋعا نەمەسە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگi جاساۋ) بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇرگىزىلۋدە.
بۇدان باسقا, اعىمداعى جىلعى 19 ناۋرىزدا الەۋمەتتىك جەلىلەردى قوسا العاندا جەكەلەگەن ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ داۋىس بەرۋگە ارنالعان بيۋللەتەندەردى جاساۋ پروتسەسىنە زاڭسىز ارالاسۋى تۋرالى كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتىلۋ فاكتىسى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى باس پروكۋراتۋرا قىلمىستىق كودەكستىڭ 274-بابى 2-بولىگىنىڭ 3-تارماعى بويىنشا (بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋ) سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋگە باستاما جاسادى, ونى جۇرگىزۋمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اينالىسۋدا.
داۋىس بەرiلەتiن كۇننىڭ الدىنداعى كەزەڭدە پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا پارلامەنت ماجىلىسىنە سايلاۋ بويىنشا نەبارى ءۇش ءوتىنىش ءتۇستى. مىسالى, ۆالەنتينا بەزرۋكوۆا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ءوزىن ءوزى ۇسىنعان كانديدات رەتىندە تىركەۋدەن باس تارتقان سايلاۋ كوميسسيالارىنا شاعىمدانعان. ارىزدانۋشىعا كانديداتتاردى ۇسىنۋدىڭ بەلگىلەنگەن ءتارتىبى ءتۇسىندىرىلدى.
ماسليحاتتارعا سايلاۋ بويىنشا 181 ءوتىنىش ءتۇستى, ولاردىڭ كوپشىلىگى سايلاۋ الدىنداعى ۇگiتتى جۇرگىزۋ تارتىبىنە, سونداي-اق, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ءارتۇرلى شەشىمدەرىنە قاتىستى بولدى. 113 ارىز قۇزىرەتى بويىنشا قاراۋ ءۇشىن سايلاۋ كوميسسيالارىنا جانە ۋاكىلەتتى ورگاندارعا جولداندى, 51 ءوتىنىش بويىنشا ولاردىڭ اۆتورلارىنا زاڭنامانىڭ نورمالارى ءتۇسىندىرىلدى, زەردەلەۋ/تەكسەرۋ ناتيجەلەرىمەن 12-ءسى بويىنشا باس تارتۋ سيپاتىنداعى جاۋاپتار بەرىلدى, 5-ءى ارىزدانۋشىلاردىڭ وزدەرىنىڭ وتىنىمدەرى بويىنشا قاراۋسىز قالدىرىلدى.
داۋىس بەرۋ كۇنى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا 21 ءوتىنىش ءتۇستى, ولاردىڭ 16-سى قۇزىرەتى بويىنشا سايلاۋ كوميسسيالارىنا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جولداندى. 5-ەۋى سونىڭ ىشىندە تەكسەرىستەر جۇرگىزۋ ارقىلى پروكۋرورلاردىڭ وزدەرىمەن قارالدى. مىسالى, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ №22 سايلاۋ ۋچاسكەسى بويىنشا كوميسسيامەن سايلاۋشى د. جەتپىسباەۆ ءۇشىن بيۋللەتەن زاڭسىز ءۇشىنشى تۇلعالارعا بەرىلگەندىگى تۋرالى شاعىم ءتۇستى.
تىزىمدە جانىندا ورنالاسقان باسقا سايلاۋشى (و.م.جەتەەۆ) داۋىس بەرۋ بارىسىندا كوزىنىڭ ناشار كورۋىنە وراي د.جەتپىسپاەۆتىڭ اتى-ءجونىنىڭ تۇسىنا قاتە قول قويعانى انىقتالدى. تەكسەرىس ناتيجەسى بويىنشا د.جەتپىسپاەۆقا داۋىس بەرۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى, ياعني ونىڭ سايلاۋ قۇقىعى بۇزىلعان جوق.
جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ سايلاۋ الدىنداعى شتابى وتىنىشىنە بەينەجازبانى تىركەي وتىرىپ, الماتى قالاسىنىڭ №535 ۋچاسكەسىندە سايلاۋشىلاردىڭ بىرەۋى بۇكىل وتباسى ءۇشىن زاڭسىز داۋىس بەرگەنى تۋرالى مالىمدەدى. اتالعان بەينەجازبا بيۋللەتەندەردى جاپپاي تاستاۋ فاكتىلەرى بار ەكەندىگىنىڭ دالەلى رەتىندە ينتەرنەت جەلىسىندە تاراتىلعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. تەكسەرىسپەن جوعارىدا كورسەتىلگەن تۇلعانىڭ (ر.ي.روزيەۆ) جەكە باسى انىقتالدى, ول ءوزىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىمەن سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولعانىن, ولاردىڭ ارقايسىسى بيۋللەتەندەردى العانىن جانە داۋىس بەرۋ كابينالارىندا جەكە-جەكە تولتىرعانىن, ول تەك بۇكتەلگەن بيۋللەتەندەردى بارلىق وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن جاشىكتەرگە سالعانىن كورسەتتى.
ر.روزيەۆتىڭ ايعاعى ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرىمەن, سونداي-اق, سايلاۋشىلار ءتىزىمىندەگى ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قويعان قولدارىمەن راستالدى. وسىلايشا, زاڭنامانىڭ ءاربiر سايلاۋشىنىڭ ءوزi داۋىس بەرەدى دەگەن تالاپتارى بۇزىلماعان.
تۇركىستان قالاسىندا ارىزدانۋشى وكىلىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلگەن تەكسەرىسپەن №273 سايلاۋ ۋچاسكەسىنەن بيۋللەتەندەردىڭ ۇرلانۋى تۋرالى ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديدات ب.اتاەۆتىڭ حابارلاماسى راستالمادى.
جالپى, ەلەكتوراتتىق ناۋقان سياقتى, داۋىس بەرۋ كۇنى دە تىنىش جاعدايدا ءوتتى. ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى نەمەسە باسقا ەلەۋلى قۇقىققا قارسى ارەكەتتەر تىركەلگەن جوق.
ەلەكتوراتتىق كەزەڭدەگى قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ ءناتيجەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ, سونداي-اق, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن كەزەكتى سايلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ وتكىزىلگەن دەپ قورىتىندىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى.