قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوزىنىڭ 21 جىلدىق تاريحىندا كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ءۇشىنشى رەت پارلامەنت ماجىلىسىنە كونستيتۋتسيانىڭ 51-بابىنا ەنگىزىلگەن 2007 جىلعى وزگەرىستەرگە سايكەس 9 دەپۋتاتىن سايلادى.
ساعات تۋرا 11.00 بولعاندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا كەلىپ, قحا كەڭەسى ۇسىنعان كانديداتتارعا داۋىس بەردى. وسىدان كەيىن پرەزيدەنت سايلاۋ بارىسىن بايقاۋعا كەلگەن وتاندىق جانە شەتەلدىك بايقاۋشىلارمەن اڭگىمەلەستى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرىمەن جانە دەپۋتاتتىقتان ۇمىتكەرلەرمەن كەزدەستى. اڭگىمە بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى بۇل ينستيتۋتتىڭ بىرەگەيلىگىن, سونىڭ ارقاسىندا قازاقستان 20 جىل بويى تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتا ءومىر ءسۇرىپ, ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
اسسامبلەيا 100-دەن اسا ەتنوس وكىلدەرى اتىنان وزدەرىنىڭ ءمۇددەسىن قورعايتىن 9 دەپۋتاتىن سايلايدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا دوستىق ءۇيلەرى جۇمىس ىستەيدى, بىزدە 960-قا جۋىق ەتنومادەني بىرلەستىك بار. جاستارعا, بالالارعا ءوز ءتىلىن, مادەنيەتى مەن تاريحىن وقىپ-ۇيرەنۋ ءمۇمكىندىگى بەرىلگەن. سول ارقىلى ءبىز بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني قاجەتتىگىن بايىتا تۇسەمىز. مۇنداي تاجىريبە ەش جەردە جوق. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن بايقاۋشىلار اسسامبلەيانىڭ بىرەگەي تاجىريبەسىن وزگە ەلدەرگە تاراتۋ كەرەكتىگىن ايتۋدا. ءبىز مەملەكەتىمىزدى سىزدەرمەن ءبىرگە قۇرىپ جاتىرمىز, ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – قازاقستاندى ءبارىمىز ءۇشىن جايلى مەكەنگە اينالدىرۋ, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءسويتىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتەن تىس ءححىىى سەسسياسىنا كەلگەن ۇيىم مۇشەلەرى ەلدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىنا كەزەكتى رەت وزدەرىنىڭ وكىلدەرىن سايلادى. قحا-نىڭ بارلىق مۇشەسى 446 ادام بولسا, كەشەگى سايلاۋعا سونىڭ 372-ءسى قاتىستى. قاجەتتى كۆورۋم بولعان سوڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ ءححىىى سەسسيانى اشىق دەپ جاريالادى.
الدىمەن ءسوز وسى جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆاعا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ قىسقاشا سوزىندە قازاقستان حالقى ءۇشىن اسسامبلەيانىڭ ماڭىزدى قوعامدىق ينستيتۋت بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە ءدال قازاقستانداعىداي جوعارى مارتەبەگە يە بولعان مۇنداي ۇيىم جوق, بۇل بىرەگەي ينستيتۋت كوپەتنوستى ەلىمىزدىڭ ءبىرلىگىن نىعايتىپ, تۇتاستىعىن ارتتىرىپ وتىر.
ونى شەتەلدىك الەۋمەتتانۋشى ماماندار دا كورىپ, مويىنداۋدا جانە وزدەرىنىڭ جوعارى باعاسىن بەرۋدە. كوپتەگەن ەلدەر ءبىزدىڭ اسسامبلەيامىزدىڭ تاجىريبەسىن دە ءۇيرەنۋدە. بىلتىر ءبىز وسىناۋ بىرەگەي ينستيتۋتتىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن كەڭىنەن اتاپ ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرىندە ونىڭ قاجەتتىلىگى زور ەكەندىگىنە كوزىمىزدى جەتكىزدىك. سوندىقتان دا, ونىڭ ءومىرشەڭدىگى جىلدان جىلعا ارتا تۇسۋدە, دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە گ.ابدىقالىقوۆا.
سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك حاتشى اسسامبلەيا مۇشەلەرى قاتارىنان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءتورتىنشى جانە بەسىنشى سايلانىمدارىندا دەپۋتات بولعاندار زاڭ شىعارۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ, ەتنوسارالىق ءبىرلىكتى كۇشەيتىپ, تاتۋلىقتى دامىتۋ باعىتىنداعى زاڭنامالىق قۇجاتتار دايىنداۋدا پايدالى ىستەر اتقارعانىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەتتىك حاتشى اسسامبلەيا اتىنان دەپۋتات بولىپ سايلاناتىن ۇمىتكەرلەرگە زور تابىستار تىلەپ, ولاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن زور بىلىمدەرى زاڭ شىعارۋ ىستەرىنە بەلسەنە ارالاسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنەن ءۇمىتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
گۇلشارا ابدىقالىقوۆادان كەيىن ءسوز استانا قالالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى يگىلىك جالبىروۆقا بەرىلدى. ول اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە سايلاۋ پروتسەسىن جۇرگىزۋدىڭ ءتارتىبى, داۋىس بەرۋ بيۋللەتەندەرىن قالاي تولتىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتىپ بەردى.
ايتا كەتەتىن جايت, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 26 اقپانىندا مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆانىڭ قاتىسۋىمەن بولعان قحا كەڭەسىندە ۇيىم اتىنان ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا 14 ادام ءۇمىتكەر رەتىندە اتالعان بولاتىن. سونىڭ ىشىندە كنياز ميرزوەۆ, الەكساندر بارون, زياتدين كاسانوۆ, تالعات ماماشەۆ جانە پاۆەل فەودوريدي بەسەۋى كانديداتۋرالارىن دەپۋتاتتىققا ۇسىنۋدان ءوز ەرىكتەرىمەن باس تارتقان. ءسويتىپ, قحا كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ داۋىس بەرۋىمەن كەلەسى 9 ادام ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلۋگە ۇسىنىلعان: 1.رومان كيم – پارلامەنت ءماجىلىسى V سايلانىمىنىڭ دەپۋتاتى; 2.احمەد مۋرادوۆ – پارلامەنت ءماجىلىسى V سايلانىمىنىڭ دەپۋتاتى; 3.يۋري تيموششەنكو – پارلامەنت ءماجىلىسى V سايلانىمىنىڭ دەپۋتاتى; 4.ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى; 5.ۆلاديمير بوجكو – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ءىستەر مينيسترىنىڭ ورىنباسارى; 6.ناتاليا جۇمادىلداەۆا – قىزىلوردا قالاسىنداعى وقۋشى-ءجاسوسپىرىمدەر مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستاعى انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى; 7.شايماردان نۋرۋموۆ – رەسپۋبليكالىق ۇيعىر ەتنوورتالىعىنىڭ توراعاسى; 8.شاكير حاحازوۆ – دۇنگەن ەتنومادەني ورتالىقتارى اسسوتسياتسياسى باسقارماسىنىڭ مۇشەسى; 9.نارينە ميكاەليان – الماتىداعى ارميان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى.
ەندى وسى ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە ەنگىزىلىپ, داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىنە ۇسىنىلىپ وتىر.
استانا قالاسى سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ سوزىنەن كەيىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ ءۇشىنشى قاباتىنداعى «اتريۋم» زالىنا 150 ادامنان تۇراتىن توپتارمەن داۋىس بەرۋگە شاقىرىلا باستادى. ال «وپەرا زالىندا» قالعان اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە ۇيىمنىڭ 20 جىلداعى جۇمىستارى تۋرالى تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلم كورسەتىلىپ تۇردى. بارلىق سايلاۋ ۇدەرىسىن وسىندا كەلگەن وتاندىق جانە شەتەلدىك بايقاۋشىلار وزدەرىنىڭ نازارىندا ۇستادى. داۋىس بەرۋ ۇدەرىسى اياقتالعان سوڭ ۇلكەن شەبەرلىكپەن ۇيىمداستىرىلعان سايلاۋ پروتسەسى بويىنشا ولار ەشقانداي زاڭ-بۇزۋشىلىق بولماعانىن ايتتى.
سونىمەن, ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان سايلاۋعا ءتۇسكەن ۇمىتكەرلەر تومەندەگىدەي داۋىستار الدى: ساۋىتبەك ابدراحمان ۇلى ابدراحمانوۆ – 345; ۆلاديمير كارلوۆيچ بوجكو – 349; ناتاليا ۆاسيلەۆنا جۇمادىلداەۆا – 343; رومان ۋحەنوۆيچ كيم – 346; نارينە گاملەتوۆنا ميكاەليان – 336; احمەد سەيداراحمانوۆيچ مۋرادوۆ – 339; شايماردان ۋساينوۆيچ نۋرۋموۆ – 337; يۋري ەۆگەنەۆيچ تيموششەنكو –
341; شاكير حۋساينوۆيچ حاحازوۆ – 342 داۋىس جينادى.
استانا قالالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ي.جالبىروۆ بارلىق 9 ۇمىتكەر دە ءتيىستى داۋىستار جيناپ, ۇيىم اتىنان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعانى تۋرالى حاتتاما تولتىرىلعانىن جاريالادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 94-1-بابىنا سايكەس, قحا مۇشەلەرى داۋىس بەرگەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ناتيجەلەرى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا جولدانادى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلانعان ۇمىتكەرلەردىڭ ءتىزىمىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى 27 ناۋرىزعا دەيىن رەسمي تۇردە جاريالايدى.
«الدىن الا ناتيجەلەر جاريالاندى. ۇمىتكەرلەرىمىزدىڭ ءبارى دە ءماجىلىس دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. الايدا, نەگىزگى قورىتىندىنى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى شىعارىپ, ولارعا دەپۋتاتتىق ماندات بەرەتىن بولادى», – دەدى قازاقستان xالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ جۋرناليستەرگە.
وسى ارادا ءبىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءبىر-ەكى مۇشەسىن اڭگىمەگە تارتىپ, وزدەرىنىڭ سايلاۋ ۇدەرىسى تۋرالى پىكىرلەرىن بىلگەن ەدىك. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى ەلىمىزدەگى تۇسىنىستىك پەن تاتۋلىقتىڭ تۇبەگەيلى بولۋىن وزدەرى اللادان ۇنەمى تىلەيتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, جاراتۋشى ادامنان ارەكەت بولۋىن قالايتىنىن دا جەتكىزىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ءتيىمدىسى ەكەنىن مالىمدەدى. «ەلباسىنىڭ جەكە باستاماسىمەن قۇرىلعان بۇل قوعامدىق ينستيتۋت ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ كەلەدى. قازىر ول قازاقستانداعى ەتنوستار اراسىندا زور بەدەلگە يە بولىپ وتىر. ال ونىڭ قاتارىنان ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىنا دەپۋتات سايلانۋى بۇل ۇيىمنىڭ بەدەلىن اسىرا تۇسەدى. بۇل تاتۋلىق تۋىنىڭ بەرىك تۇعىردا ەكەندىگىنىڭ بەلگىسى»,– دەدى ول.
قازاقستانداعى ازەربايجان مادەني ورتالىقتارى وداعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيدادي سالاحوۆ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلاعان 9 ۇمىتكەردىڭ ءبارى دە لايىقتى تۇلعالار ەكەنىن ايتتى. «الداعى ۋاقىتتا بۇل وتانداستارىمىز ءوز سايلاۋشىلارىنىڭ ءۇمىتىن اقتايدى دەپ ويلايمىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىنا يە بولىپ كەلە جاتقان اسسامبلەيا – ەلىمىزدەگى وزىندىك ورنى بار بەدەلدى ۇيىم. ونىڭ الدىنا قويىلىپ وتىرعان مىندەتتەردىڭ اۋقىمى كەڭ. حالقىمىزدىڭ بىرلىگىن كۇيتتەپ, قوعامىمىزداعى تۇراقتىلىقتى نىعايتا ءتۇسۋ ماقساتىندا قۇرىلعان اسسامبلەيا جىل سايىن دامۋ ۇستىندە. بۇل قوعامدىق ينستيتۋتتىڭ بۇگىنگى قىزمەتى تالايعا ۇلگى بولۋدا. كەزىندە جان-جاقتان تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن ارقالاپ كەلىپ جەتكەن, تالايعا پانا بولىپ, كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرىن باۋىرىنا باسقان قازاق دالاسى بارشامىزعا قۇت-مەكەن بولسىن دەسەك, ءبارىمىز دە ىنتىماقتى بولۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىز قازاقستاندى كوركەيتىپ, ىلگەرى جىلجىتامىز»,– دەدى ۆ.سالاحوۆ.
جاقسىباي سامرات,
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».