تابيعاتتىڭ زاڭىن دا بىلەسىڭ, وتكەن ادامنىڭ قايتادان كەلمەسىن دە بىلەسىڭ. ءسويتسە دە, كەيبىر ادامدى ساعىناتىنىڭ بار. ول الدىڭنان شىعا كەلىپ, ادەتتەگىدەي جايدارى كۇلكىسىمەن جانىڭدى جادىراتاتىنداي كورىنەدى. بەرسىنبەك سونداي جان ەدى عوي. ونىڭ دۇنيەدەن وزعانىنا دا ءبىر جىلداي ۋاقىت بولىپ قالىپتى, ال جادىراعان ءجۇزى جادىمىزدا تۇر. ونى بىلەتىندەر باسىمىز قوسىلعاندا, ەسكە الامىز, مۇڭدانامىز, قىزىقتى قىلىقتارىن ايتىپ, سول مۇڭنان دا ايىعامىز.
ول بەرسىنبەك ەدى عوي. بۇل جاي ەسىم عانا ەمەس, جيىنتىق ۇعىمداي كورىنەتىن: ول شەبەر فوتوسۋرەتكەردى, ادەمى ءازىلى توگىلىپ تۇرعان ادامدى, بىرەۋگە ينەنىڭ جاسۋىنداي قياناتى جوق ازاماتتى, ءتىپتى, كەيبىر پەندەشىلىك كەمشىلىكتەرىنىڭ ءوزى كوڭىلدى جادىراتار جاقسىنى قامتيتىن كەڭ ۇعىم. ال فوتوسۋرەتكەر ءسارسەنوۆ دەسەك, ول بەرسىنبەكتىڭ ءبىر قىرىن عانا كورسەتەتىندەي. سودان دا ۇلكەندەر بەرسىنبەك دەسە, كىشىلەر, ءتىپتى, قاتارلاستارى بەكە, بەرسەكە, بەرسەكەڭ دەر ەدى. جانە كوڭىلدەرى جىلىپ ايتار ەدى.
پەندەشىلىگىمىز عوي, سول بەرسىنبەكتى كوزى تىرىسىندە, قاسىمىزدا جۇرگەندە لايىقتى باعالاماعاندايمىز-اۋ. جوعالتىپ العان سوڭ, جوقتادىق. ارامىزدان اياۋلى ءبىر ازامات كەتىپ, ورنى ۇڭىرەيىپ قالدى. كوڭىلىمىز قۇلازىدى. تەك بىرگە قىزمەتتەس بولعان ءبىز عانا ەمەس, ونى ءىزدەيتىندەر كوپ ەكەن. ونى ەسكە الىپ, قازاق گازەتتەرىنىڭ ءبارى جازدى. سوندا بۇل ازامات تەك بىزگە عانا ەمەس, كوپ جۇرتقا جاقىن بولعان ەكەن-اۋ دەدىك.
بەرسىنبەك «ەگەمەن قازاقستانعا» بەرتىندە, 90-جىلداردا كەلدى. بىراق ءبىز ونى بۇرىننان بىلەتىنبىز. ءوزىن كورمەسەك تە, گازەتتەردە جاريالانعان فوتوسۋرەتتەردىڭ اۆتورى رەتىندە بىلەتىنبىز. جۋرناليست بولعان سوڭ, قازاقتىڭ بەتكە ۇستار گازەتتەرىنىڭ ءبارىن قارايسىڭ, وقيسىڭ. سوندا «سۋرەتتى تۇسىرگەن ب.سارسەنوۆ», دەگەن جازۋ كوزگە شالىنار ەدى. كەيىن «ب.» دەگەننىڭ بەرسىنبەك ەكەنىن بىلدىك. بۇل ەسىم الدىمەن شەرحان مۇرتازا اعامىز باسقاراتىن «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە پايدا بولدى. سوندا ول ءالى ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرمەگەن ەكەن. تۇرمىس جاعدايىمەن وقۋعا كەشتەۋ تۇسكەن عوي. سوسىن تاعى دا تۇرمىس ارالاسقان-اۋ, سىرتتاي وقۋعا اۋىسىپ, گازەتكە بارعان. «قازاق ادەبيەتى» كولدەنەڭ كوك اتتىنى قابىلداي سالاتىن گازەت ەمەس. بەرسىنبەكتىڭ قولتاڭباسىنا قاراپ تاڭداعان.
وسى جەردە ونىڭ قولتاڭباسى قالاي قالىپتاسقانىن ءبىلۋ ءۇشىن بەرسىنبەكتىڭ بالالىق شاعىنا ءبىر ءسات ويىسقانىمىز ءجون-اۋ. بەرسەكەڭ ءومىر قيىندىعىن ءبىر ادامداي كورگەن جان. سول قيىندىق بىرەۋدى جۇنجىتەدى, بىرەۋدى شيراتادى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى سول قيىندىقتان شيرىعىپ شىققان دەسەك ءجون بولار. اكەدەن ايىرىلعاندا, ول 9 جاستا ەدى جانە 4 بالانىڭ ۇلكەنى ەدى. اناسى ءبيبىعايشاعا قولقابىس جاساۋ ءوز الدىنا, 3 ىنىسىنە قامقور بولۋ ونى ەرتە ەسەيتتى. 16 جاسىندا تراكتور ايدادى.
بۇل كۇنكورىستىڭ قارەكەتى بولسا, بەرسىنبەك بالانىڭ باسقا ءبىر ەرمەگى بار ەدى. ول كىشكەنتايىنان سۋرەت سالاتىن. كادىمگى قاعازعا. قالاممەن. تابىلسا, ءتۇرلى-ءتۇستى قارىنداشپەن. جانە كەلىستىرىپ-اق سالاتىن. جوعارىدا ايتقان قيىندىق كەزىكپەي, قىلقالامى, بوياۋلارى, كەنەپ ماتاسى تابىلىپ, كۇنكورىس قامىمەن كەتكەن ۋاقىتىن سول سۋرەت سالۋعا جۇمساعاندا, كىم بىلەدى, بەرسىنبەك بالا ۇلكەن سۋرەتشىگە, كەسكىندەمەشىگە اينالار ما ەدى. ولاي بولعان جوق, تارشىلىق ونىڭ قولىن بايلادى. سوندا ول فوتواپپاراتقا جۇگىندى. باعاسى 13 سوم تۇراتىن «سمەنا» فوتواپپاراتىنا قولى اۋپىرىممەن جەتىپ, ەندى ول ونىڭ قولىنان ءتۇسپەيتىن بولعان. باسقالارداي سۋرەتكە تۇسكىسى كەلەتىندەردى كوزدەرىن باقىرايتىپ باسا بەرمەي, ادامداردىڭ توسىن ءساتىن, تابيعاتتىڭ ادەمى ءبىر كورىنىسىن ىزدەيتىن. بىراق تراكتورشى جۇمىسى بوگەت بولا بەردى.
انا جۇرەگى سەزەدى عوي, ۇلكەن بالاسىنىڭ نەنى قالايتىنىن, نەگە قابىلەتى بارلىعىن اڭعارىپ, جۇمىسىن وزگەرتىپ, كەشكى مەكتەپتە وقۋىن, سول سۋرەتكە ءتۇسىرۋىن جالعاستىرۋىن ايتىپتى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ «سمەناسىن» قايتا قولعا العان. كەشكى مەكتەپتى ءبىتىردى, اسكەرگە الىندى, ودان ابىروي ارقالاپ كەلدى. ميليتسيادا جۇمىس ىستەدى. ءوزىنىڭ اۋەسقويلىعى – فوتوعا ءتۇسىرۋدى تاستامادى. ولارى گازەتكە دە شىعىپ جاتاتىن. جۇرتتى تاڭداندىرعانى – ول جازا دا بىلەدى ەكەن. گازەتتەردە وچەركتەرى, ماقالالارى دا شىعىپ جاتتى. بىراق كەيىن ول ءبىرجولا فوتوعا توقتادى. بەرتىندە ءبىر اڭگىمە ۇستىندە جازۋدى نەگە تاستادىڭ دەگەنىمىزگە بەرسىنبەكتىڭ: «بىرەۋىنە توقتاۋ كەرەك بولدى عوي, ەكى جارتىكەشتەن ءبىر ءبۇتىن جاقسى بولاتىنىن ومىردەن كوردىك», دەگەنى بار. ءسويتىپ, شەراعاڭنىڭ گازەتىنە قازمۋ-ءدى بىتىرمەي جاتىپ, فوتوسۋرەتكەر بولىپ قالىپتاسىپ بارعان.
سول تۇستاعى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىن اشقاندا اركەز جۇرت بەرسىنبەكتىڭ سۋرەتتەرىن تابار ەدى. جانە قانداي سۋرەتتەر دەرسىڭ! بەلگىلى قالامگەرلەردىڭ ءارتۇرلى تۇرىستارى ولاردىڭ جاڭا ءبىر قىرىن اشقانداي. ك ۇلىپ تۇرادى, قۇلشىنا تىڭداپ تۇرادى, كەتىپ بارادى, كەلە جاتادى. بەدىرەيگەن جانسىز سۋرەتتەر ەمەس, قوزعالىستاعى ءتىرى سۋرەتتەر. سوندا بەرسىنبەكتىڭ وبەكتيۆىنە ىلىنبەگەن جازۋشى جوق شىعار. جانە سول سۋرەتتەردىڭ گازەتكە شىققانىنان شىقپاعانى كوپ ەكەنى, كوبى بەرسىنبەكتىڭ ارحيۆىنە تۇسكەنى دە كەيىن انىقتالدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعى ارنايى البوم شىعارعاندا, ولار سول ارحيۆكە ۇڭىلگەن.
سودان كەيىن بەرسىنبەك «انا تىلىنە» باردى. جۇرت ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن تاني باستاعان كەز ەدى عوي بۇل. الدىمەن ءتىلىن تانۋى كەرەك ەدى. ال سول ءتىل ابدەن كۇيزەلگەن, جوعالۋعا شاق قالعان زامان. ءتىلدىڭ قايتا كوكتەۋى كەرەك. ونى فوتوسۋرەت تىلىمەن قالاي ايتاسىڭ؟ ارينە, تىلگە قاتىستى شارالاردى كورسەتەتىن سۋرەتتەردى ءتۇسىرۋدىڭ قيىندىعى جوق, ونى اركىم-اق اتقارادى. ال بەرسىنبەك ويلاندىراتىن, جۇرتتى سەلت ەتكىزەتىن سۋرەتتەردى ىزدەدى. وسى جەردە وعان سوناۋ جاستايىنان جانىن باۋراعان سۋرەت سالۋ قابىلەتى كومەككە كەلدى. ونى فوتوسۋرەتكە ۇشتاستىردى. وسىلاي ول قازاق باسپاسوزىندە فوتوكوللاج جانرىن ورنىقتىردى. ءبىر فوتوكوللاجدا قىرقىلعان, قۋراۋعا اينالعان اعاش تۇبىرىنەن ءبىر بۇتاق جەلكىلدەپ ءوسىپ تۇرعانى بەينەلەنگەن. ول ءوسىپ, قۋات الۋى ءۇشىن باپتاپ كۇتۋ كەرەك. قازاق ءتىلىنىڭ ءحالى وسىنداي. ەندى ءبىر فوتوكوللاجدا انا ءتىلىمىز قۇنداقتاۋلى جاس ءسابيدىڭ كەيپىندە كورسەتىلگەن. وعان قوعام تاراپىنان انالىق قامقورلىق كەرەك. سوندا عانا ول ەرجەتەدى. كوكىرەگىندە ساڭىلاۋ بارلارعا مۇنداي سۋرەتتەر اسەر ەتپەي قويمايدى. «انا تىلىندە» بەرسىنبەكتىڭ وسىنداي ىزدەرى قالعان.
جالپى, ول ءبىر جەردە تۇراقتاپ قىزمەت ەتكەندى قالايتىن ادام. «انا تىلىنەن» «حالىق كەڭەسىنە» بارعاندا, العاشقىسىنا سىيماي كەتكەن جوق. سول ءبىر تاۋەلسىزدىككە قول جەتىپ, قوعام سىلكىنگەن تۇستا فوتوجۋرناليستكە جيىرەك شىعاتىن, جاڭالىقتىڭ قايناعان ورتاسىندا بولاتىن باسىلىم كەرەك ەدى. «حالىق كەڭەسى» سونداي گازەت بولدى. ەل پارلامەنتىندە جاڭا زاڭدار تالقىلانىپ, قابىلدانىپ, جاڭا ءومىردىڭ قازانى قايناپ جاتقان. سول گازەتتە فوتوسۋرەتكەر بەرسىنبەك سارسەنوۆ تاۋەلسىزدىك العان ەلىمىزدىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ فوتوشەجىرەسىن جاسادى. وعان كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس. بۇل ءبىر وقىرمانىن تاپقان حالىق گازەتى ءوزىنىڭ ميسسياسىن ورىنداپ, ەرتەرەك توقتادى. سول گازەتتىڭ تىگىندىسىن اقتارار بولساق, بەرسەكەڭنىڭ ىزدەرى سايراپ جاتىر.
اقىرىندا ول «ەگەمەن قازاقستانعا» كەلىپ تۇراقتادى. ءبىز وسىندا بىرگە قىزمەت ەتتىك. ونى فوتوشەبەر رەتىندە سىرتتاي تانىساق, ەندى ازامات رەتىندە دە كوردىك. ارينە, جۇمىس بولعان سوڭ, الدىمەن قىزمەتىن باعالاۋ ادەتىمىز. سىرتتا ءجۇرىپ-اق ول بۇل باس باسىلىمنىڭ ءداستۇرىن ءبىلىپ كەلگەن عوي. كانىگى گازەتشى قامشى سالدىرماعان. ونىڭ ۇستىنە وسىندا ءفوتوتىلشى بولعان سيەز باسىبەكوۆ, سايلاۋ پەرنەباەۆ سياقتى اعالارىمەن دە ەتەنە جاقىن ارالاسقان. ۇجىمعا بىردەن ءسىڭىسىپ كەتتى.
جالپى, ءفوتوتىلشى دەگەن تۇزى جەڭىلدەۋ قىزمەت. وعان اقىل ايتۋشى دا, باستىق تا كوپ. ءار نومىرگە سۋرەت كەرەك. قايدا دەپ سۇرايدى. تاپپاساڭ, ۇرسادى. كۇنى بۇرىن ايتپايسىڭدار ما دەپ شىرىلداعان تالاي ءفوتوتىلشىنى كورگەنبىز. وزدەرى تاپسىرىس بەرۋدى ۇمىتىپ كەتەدى, بىراق ايىپتى ءفوتوتىلشى بولىپ شىعادى. ال بەرسىنبەكتەن قاشاندا كەرەك سۋرەت تابىلاتىن. ارحيۆىنەن شىعادى, ايتپەسە جاڭا وتكەن ءبىر شارا بولسا, وعان قاتىسقان ءبىر ارىپتەسىن تاۋىپ, تۇسىرگەن سۋرەتتەرىنىڭ ءبىر نۇسقاسىن سۇراپ الىپ, ۇسىنادى. وعان داۋلاسىپ جاتۋ جات. ال جالپى گازەتتى اجارلايتىن توسىننان تۇسىرگەن سۋرەتتەر, فوتوەتيۋدتەر كەرەك بولسا, ول بەرسەكەڭدە قاشاندا قورجىن-قورجىن.
فوتواپپاراتتى ارقالاعاننىڭ ءبارى فوتوسۋرەتكەر ەمەس, گازەتكە باسىلعاننان ءبارى كوركەم فوتوسۋرەت ەمەس. ەستە قالاتىن سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر عانا فوتوسۋرەتكەرلەر. بەرسىنبەك باۋىرىمىز وسىلاي دەيتىن. ال وندا ەستە قالاتىن سۋرەتتەر كوپ ەدى عوي. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» الماتى بولىمشەسىنىڭ قارمىسوۆ كوشەسىندەگى ۇيىندەگى بەرسىنبەكتىڭ شاعىن بولمەسىنىڭ قابىرعالارىندا نەبىر جاھۇتتار ءىلىنىپ تۇراتىن. بۇل بولمەگە جيىرەك باس سۇعىپ, سول كەرەمەتتەرگە كوز سالىپ, كوڭىلىمىز ءوسىپ شىعار ەدىك. كىرگەن سوڭ, بەرسەكەڭ كىدىرتەر ەدى, ءبىراز اڭگىمە ايتىلار ەدى. كوڭىلىمىز بايىپ شىعاتىنبىز.
بەرسىنبەكتىڭ ەستە قالاتىن سۋرەتتەرى كوپ دەدىك. سونىڭ ءبىرازى «ب.سارسەنوۆتىڭ فوتوكورمەسىنە» ەنگىزىلىپ, ءبىراز وبلىستا كورسەتىلدى. كورسەتىلمەگەنى قانشاما! بەرسەكەڭ سولاردى كورسەتۋگە كوپ قۇشتارلانعان دا جوق-اۋ. رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستاماشىلىعىمەن جۇزەگە استى. ال ەندى بەرسەكەڭنىڭ كوزى كەتكەن سوڭ, ونىڭ مۇراسىن قاستەرلەۋ قالعاندارعا پارىز.
جالپى, بەرسەكەڭ ۇقىپتى ادام بولعانمەن, ءوزىن ناسيحاتتاۋعا «ۇقىپسىزداۋ» ازامات ەدى. ماراپاتقا ىلىنەيىن دەپ جۇگىرمەيتىن. ءتىپتى, سونداي شارالاردان قاشقاقتاپ تا جۇرەتىن. بىردە ونىڭ «جاس الاشتاعى» ارىپتەس ءىنىسى اسىلحان ءابدىرايىمنىڭ: «اعا, بەرسىنبەك اعاعا ايتىڭىزشى, كازمۋ-دە بەلگىلى فوتوسۋرەتكەرلەرمەن كەزدەسۋ بار ەدى, سوعان قاتىسسىن, بۇل كىسىنىڭ بارعىسى جوق», دەگەنى بار. مۇنىڭ قالاي دەسەك, بەرسەكەڭ: «ونداي جەرگە بارعىسى كەلەتىندەر كوپ قوي», دەپ كۇلگەن دە قويعان.
ونىڭ وتىرعان جەرى كوڭىلدى, شۋاققا تولى بولۋشى ەدى. ادەمى, كوڭىلگە تيمەيتىن قالجىڭى قانداي! استە دە ونى پەرىشتە ساناعىمىز جوق, باس قوسقان كەزدە, مەرەكەدە كوڭىلدى بولعاندى قالاۋشى ەدى, ونىسىن ارتىق كورمەۋشى ەدىك.
قانشا بىرگە جۇرسەك تە, بەرسىنبەكتىڭ بىرەۋمەن قاتتى رەنجىسكەنىن كورگەن ەمەسپىز. قولىنان كەلگەنشە, باسقانىڭ ءوتىنىشىن ورىنداۋعا قۇشتار ەدى. قيىندىعىن بولىسۋگە اسىعاتىن. وزىنەن جارتى جىلداي بۇرىن ۇجىمىمىزدىڭ ابزال قارياسى سالامات حايداروۆ اعامىز 100-گە اياق باسىپ بارىپ قايتقاندا, بەرسىنبەكتىڭ: «جاقسى ادامنىڭ ءالى دە جۇرە تۇرعانى جاقسى ەدى-اۋ», دەپ قامىققانى بار. ال ءوزى 70-كە دە جەتە الماي كەتتى. بەرسەكەڭ دە جاقسى ادام ەدى... ونى بىلەتىندەردىڭ ءبارى قامىقتى.
ماماديار جاقىپ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
الماتى.