ەلىمىزدە ايەلدەر كوسمەتيكاسى وندىرىلە باستادى. كەز كەلگەن ساۋدا ورتالىقتارىندا سامساپ تۇراتىن شەتەلدىڭ ساپاسىز تاۋارلارىنان كوپ نارسە جوق. ايەلدەر قاۋىمى وسىناۋ ونىمدەرگە قاراجاتىن اياماي جۇمسايتىنى راس. ەندى مىنە, ءوز ەلىمىزدە شىعارىلا باستاعان كوسمەتيكانى الىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسۋعا جانە وتاندىق ءونىمدى سەنىمدى تۇردە قولدانۋعا نەگىز بار.
شىققانىنا از عانا ۋاقىت بولسا دا ۇلكەن سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان «ايساۋلە» كوسمەتيكالارى جونىندە جوبا جەتەكشىسى, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ساۋلە مۇساەۆانىڭ وزىنەن سۇراعان ەدىك.
– ساۋلە حانىم, ايەلدەردىڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن كوسمەتيكاسىن ەلىمىزدە جاساپ شىعارۋ تۋرالى تىڭ يدەيا قالاي پايدا بولدى؟
– كوسمەتيكا دەگەندە, بىزدە بەت كۇتىمىنە ارنالعان ماسكالار مەن كرەمدەر شىعارىلادى. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, مەن كوبىنە ءوزىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىردە وسەتىن وسىمدىك شيكىزاتتارىن, ياعني دارىلىك شوپتەر مەن ءداندى-داقىلداردى زەرتتەي باستادىم. جاسى قىرىققا كەلگەن ايەلدەردىڭ بەت كۇتىمىن, جاستىعىن ساقتاپ قالۋى تۋرالى كوپتەن ويلانۋشى ەدىم. بۇل رەتتە ءوزىمدى دە مىسالعا الۋعا بولادى. سەبەبى, كوپتەگەن نازىك جاندىلاردىڭ بويىندا بار جاعداي, ءارتۇرلى كوسمەتيكالارعا سەزىمتالدىق مەنى دە سىرت اينالىپ وتپەدى. بەتىمنىڭ تەرىسى قۇرعاق, كەز كەلگەن كرەمنىڭ جاعا بەرمەيتىنى بار. وسى ماسەلەنىڭ تولعاندىراتىنى سونشا, جان-جاقتى عىلىمي ادەبيەتتەردى, شەتەلدىڭ جاڭالىقتارىن زەرتتەپ ءجۇردىم. بايقاعانىم, كوبىنەسە جاپونيا, كورەيا جانە كورشىلەس قىتاي مەملەكەتىنىڭ حالقى ءوزىنىڭ جەرگىلىكتى جەرىندە وسەتىن ەمدىك شوپتەرىنەن دايىندالعان ءونىمدى پايدالانادى ەكەن. جانە ونىڭ اعزاعا اسەرى دە جاقسى. سودان ءوزىمىزدىڭ وڭتۇستىك قازاقستان ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق تازا ايماقتارىندا وسەتىن دارىلىك شوپتەر مەن ءداندى-داقىلداردىڭ ۇنتاعىن بەلگىلى قۇرامدا Lactobacillusplantarum ميكروورگانيزمىندە فەرمەنتتەۋ, ياعني اشىتۋ ارقىلى بەتكە جاعاتىن جاڭا ماسكا جاساپ شىعاردىم. بۇل ءونىمدى ەكىجارىم جىلداي عىلىمي-ءتاجىريبەدەن وتكىزدىم. كەيىننەن يننوۆاتسيالىق پاتەنت الدىم. دايىن بولعان ماسكانى وزىمە تاجىريبە رەتىندە كۇندەلىكتى تۇتىنا باستادىم. ناتيجەسىن كورگەن قۇربىلارىمنىڭ قولقا سالۋىمەن ونى وزگەلەرگە ۇسىنۋدى قولعا الدىم. قىز-كەلىنشەكتەردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, ءبىرى ەكىنشىسىنە ايتىپ, سۇرانىس پەن ۇسىنىستار تۇسە باستادى. اقىر سوڭىندا ءتىپتى دە ۇلگەرمەۋگە اينالدىم. سول سەبەپتى ءوزىمنىڭ ءسىڭلىم زاۋرەنى كومەككە شاقىرۋعا تۋرا كەلدى. ونىڭ ماركەتينگ باعىتىندا جۇمىس تاجىريبەسى مول بولاتىن. ول وقىتۋشىلىق قىزمەتىن ءبىرجولا تاستاپ, ءىسىمدى جانداندىرۋ ءۇشىن مەنىڭ جانىما كەلدى. 2012 جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ جەكە كاسىپكەرلىك اشىپ, جۇمىس جاساپ كەلەمىز. ۇكىمەت تاراپىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ بويىنشا «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى تۋرالى ەستىپ, «شىمكەنت يننوۆاتسيا» جشس-نە حابارلاستىق. 2013 جىلى وسى اتالعان ۇيىمنىڭ اتىنان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك گرانتتىڭ يەگەرى اتاندىق. سودان مىنە, وتاندىق تابيعي «ايساۋلە» كوسمەتيكاسىن وندىرەتىن ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق جەلىسى قۇرىلدى.
– بۇل ونىمدەردى جاساۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى شيكىزات قولدانىلاتىندىعىن ايتىپ ءوتتىڭىز. ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى ايتپاسا دا بەلگىلى, ياعني تابيعي شوپتەر قاشاندا ادامزاتقا تەك پايداسىن تيگىزىپ كەلەدى. دەسەك تە, وسى ماسكالار مەن كرەمدەردىڭ وزگە ءونىمدەردەن نەندەي ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنىن وزىڭىزدەن بىلسەك؟
– ءيا, تەك قانا شوپتەر قولدانىلادى. ماسكانىڭ تولىق دايىن بولۋىنا 4 كۇن ۋاقىت كەتەدى. بۇل كۇردەلى تەحنولوگيالىق پروتسەسس. ول ۇقىپتىلىقتى, شىدامدىلىقتى قاجەت ەتەدى. ماسكالارىمىز بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردان ايرىقشا ۇيلەسىممەن جاسالعان فورمۋلادان تۇرادى. بەت تەرىسىنىڭ ماسكاعا تاۋەلدى بولىپ قالۋ قاۋپى جوق, قوسىمشا قوسپالار ارالاستىرىلمايدى. ەكولوگيالىق تازا ءارى ءجۇز پايىز بەتتى نارلەندىرەدى. بۇل رەتتە ەمدىك قاسيەتتەرى تۋرالى ءتىپتى بولەك ايتۋعا بولادى. مىسالى, بەزەۋ, پاپيللومدار (سۇيەلدەر), بەتتەگى قارا داقتارعا قارسى, ەكولوگياعا بايلانىستى بەتتىڭ ەرتە قارتايۋىنان ساقتايدى. «ايساۋلە» عاجايىپ ماسكاسىنىڭ ءوزى ەكىگە بولىنەدى: 35 جاسقا دەيىن جانە 35 جاستان كەيىن. بۇل ەكى ماسكانى تابيعي بوتەكس دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى. تاۋارلارىمىزدىڭ قۇنى وتە قولجەتىمدى. ەكونوميكالىق داعدارىستا ءونىمنىڭ باعاسىن وسىرمەۋدى قاداعالاپ وتىرمىز. سەبەبى, ءبىزدىڭ شيكىزاتىمىز جانە قاراپايىم قۇتى-ىدىستارىمىز قازاقستاندا شىعارىلۋدا. قازىرگى تاڭدا ماسكالاردان بولەك ءتۇرلى اۋرۋلارعا ەم بولاتىن ءشوپ شايلار مەن سۋسابىندار جانە سابىندار دا شىعارۋدامىز.
«اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن ءسوزدىڭ ءمانىن ۇقساق تا تەرەڭىنە ۇڭىلە بەرمەيمىز. شامادان تىس ءتاتتىنى, تۇزدى جانە مايلى تاعامداردى, قوسپاسى بار ازىق-ت ۇلىكتى پايدالانامىز. سونىڭ اسەرىنەن اعزاعا كۇش تۇسەدى دە, بويدا جينالعان ارتىق تۇزدار, مايلار, توكسيندەر ۋاقىتىلى بويدان تازارتىپ وتىرماعاندىقتان كەسەلگە اينالادى. سول ءۇشىن اعزامىزعا بەلگىلى ەمدىك شوپتەردىڭ جيىنتىعىنان قۇرالعان ءشوپ شايلار ءىشىپ, اعزا قىزمەتىنە جاردەمدەسىپ وتىرعان ءجون. كوپ جىلدان بەرى مامان رەتىندە شوپتەرگە حيميالىق تالداۋ جاساي كەلە, ءشوپ قۇرامىنداعى ەمدىك زاتتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسۋىنە ەرەكشە ءمان بەرە باستادىم. وعان سەبەپ – شايدى دەمدەۋ كەزىندە كەيبىر شوپتەردەن بولىنەتىن پايدالى زاتتار جيىنتىق قۇرامىنداعى باسقا شوپتەردىڭ پايداسىن السىرەتىپ, كەيدە مۇلدەم جويىپ جىبەرۋى مۇمكىن. كەرىسىنشە, كەيبىر شوپتەر باسقا شوپتەردىڭ بويىنداعى ەمدىك ەلەمەنتتەرىن كۇشەيتىپ, ەرەكشە ءبىر ۇيلەسىمگە كەلەدى. شوپتەردىڭ ارا-قاتىناسى, مولشەرى ەرەكشە ماڭىزعا يە. مەن ەمدىك ءشوپ شايلار قۇراستىرعاندا, وسى جاعىنا ەرەكشە نازار اۋدارامىن. ءبىر ادامداردىڭ شوپكە اللەرگياسى بولادى, ولاردىڭ ىشپەگەنى ابزال. دەسەك تە, ونداي جاعدايلار وتە سيرەك.
– تۇتىنۋشىلارىڭىز سىزدەردىڭ تاۋاردى جوعارى دەڭگەيدە باعالاپ, ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتقاندىعىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن بايقاپ ءجۇرمىز. اسىرەسە, ايەلدەر جاعى سىزدەردىڭ ءونىمدى قالاي, قايدان تاباتىندىعىن جاپپاي سۇراستىرۋدا؟
– ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىلارعا, مەنى قولداپ-قۋاتتاپ وتىرعان جاندارعا ريزاشىلىق بىلدىرگىم كەلەدى. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن «قازاقستان» تەلەارناسىنداعى «ايەل باقىتى» باعدارلاماسىنا قاتىستىم. سول ارقىلى بۇكىل قازاقستاندىقتار ءبىزدىڭ ءونىم جايىندا حاباردار بولىپ, تىلەكتەستىك ءبىلدىردى. سودان بەرى ەلىمىزدىڭ ءبىراز قالاسىندا تاراتۋشى-كومەكشىلەرىمىز جۇمىس جاساۋدا. مىسالى, استانا, اتىراۋ, اقتاۋ, الماتى, قىزىلوردا, اقتوبە جانە ت.ب. قالالار مەن ايماقتاردا جۇمىس ىستەيمىز. سۇرانىس بەرىلگەن جاعدايدا ونىمدەردى تەرمو-سومكەلەرمەن جىبەرۋدەمىز. شەتەلدىڭ قىمبات كوسمەتيكاسىنان گورى تابيعي وتاندىق ونىمدەردىڭ پايدالى ەكەنىن حالىق تۇسىنە باستادى.
ءبىزدىڭ ءوندىرۋشى تسەحىمىز جانە كەڭسەمىز شىمكەنت قالاسىندا ورنالاسقان. وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن سارىاعاش شيپاجايىندا دۇڭگىرشەگىمىز جۇمىس جاساۋدا.
– مولشەر بويىنشا كۇنىنە نەمەسە ايىنا قانشا كولەمدە ءونىم وندىرىلەدى؟
– جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, ونىمدەر قوسپاسىز تابيعي ءونىم ءارى تەك توڭازىتقىشتا ساقتالاتىن بولعاندىقتان قاجەتتى تاپسىرىسقا قاراي وندىرىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز تەك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەيمىز.
– وتاندىق تاۋاردى قولداۋ بويىنشا ەلىمىزدە كوپتەگەن بايقاۋلار مەن سايىستار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. وسىنداي جوبالارعا قاتىسىپ, وزدەرىڭىزدىڭ ونىمدەرىڭىزدىڭ باعىن سىناپ كوردىڭىزدەر مە؟
– بىرنەشە جىلدان بەرى بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەمىز. مىسالى, وتكەن جىلى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن وقو-داعى تاۋارلار كورمەسىنە قاتىسىپ, وبلىس اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن جانە زاتتاي سىيلىعىمەن ماراپاتتالدىق. ودان بولەك, الماتى قالاسىندا وتكەن 10-شى حالىقارالىق سۇلۋلىق يندۋسترياسى «Suluexpo-2015» كورمەسىنە قاتىستىق. استانا قالاسىندا جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق اگەنتتىگى «NADLoC» اق-تىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «قازاقستاندا جاسالعان» كورمە-جارمەڭكەسىنە قاتىسىپ قايتتىق.
– بىرىنشىدەن, وتاندىق ءونىم, ەكىنشىدەن, اعزاعا زياندى قوسپالارى جوق جانە ءۇشىنشىدەن, قالتا كوتەرەتىن بولعاندىقتان جۇرت جاقسى قابىلدادى. بىراق, وسى تۇستا ءار ءونىمنىڭ سىرتىندا جازىلىپ تۇراتىن فيرمانىڭ اتى, ياعني «ايساۋلە» ءسوزى بىرقاتار تۇتىنۋشىلاردى ويعا سالعانىن بايقادىق. استە, وتاندىق ءونىمنىڭ اتى دا قازاقى قالىپقا ساي «ايساۋلە» بولعانىن قالايتىنىمىز راس. بۇل ماسەلەگە قالاي قارايسىز؟
– وتە ورىندى سۇراق. ادىلەت ورگانىنىڭ شەشىمىمەن «ايساۋلە» اتتى تاۋارلىق بەلگىمىزگە وڭ شەشىم الدىق, قۇجاتىمىز بار. «ايساۋلە» تاۋارلىق بەلگىسى ءبىزدىڭ ءونىمدى راستايتىن قۇجات. العاشقىدا تاۋارلىق بەلگىدە «ايساۋلە» دەپ جازىلىپ كەتتى. كوش جۇرە تۇزەلەدى دەمەكشى, الداعى ۋاقىتتا وزگەرتۋگە تىرىسامىز.
– بولاشاقتا جۇمىستارىڭىزدى قاي باعىتتا جانداندىرۋ جوسپاردا بار؟
– بولاشاقتا ءوندىرىستىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتۋ جانە وندا جۇمىس جاسايتىن جۇمىسشىلاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. سوعان بايلانىستى الدا ءالى اتقارىلاتىن جۇمىستار كوپ. ءبىزدىڭ جەكە كاسىپكەرلىك بيزنەستى دامىتۋدىڭ جولىندا كەلەدى. بىزدە بىرنەشە تسەح اشىلعالى تۇر, سول ءۇشىن وبلىستىق يندۋستريالىق ورتالىقتان جەر الۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە. تاۋارىمىزدىڭ قۇتىلارىن جانە ەتيكەتكالارىن زاماناۋي دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەت. شىمكەنت قالاسىندا «ايساۋلە – تابيعي وتاندىق كوسمەتيكا» دەگەن برەندپەن دۇكەن اشىپ, سول دۇكەندى قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىندا دا كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل رەتتە ينۆەستورلاردى تارتۋ – باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى. اراداعى بىرنەشە جىلدار بىزگە تابىسقا جەتۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەنۋدى ۇيرەتتى. ءبىزدىڭ ەلدە كاسىپكەرلەرگە, بيزنەس باستاعىسى كەلەتىن ءاربىر ادامعا مۇمكىندىك مول. تەك ىزدەنىس پەن ەڭبەك قاجەت. ەلباسىمىز ايتقانداي, «ءوز يگىلىگىڭ ءۇشىن ەڭبەك ەتسەڭ, حالىقتىڭ دا يگىلىگى ارتادى» دەگەن ۇستانىممەن كەلەمىز.
– اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ەلميرا ماتىباەۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».