اياگوز قالاسىنىڭ تۋماسى ءانۋاربەك بيمۇرزين – بۇگىندە قازاقستانعا تانىمال ازامات. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بەلدى مامانى, كاسىپكەر. تەك كاسىپكەر عانا ەمەس, مەتسەنات. ول ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, 1976 جىلى ويداعىداي ءتامامدادى. جاقسى وقۋىمەن كوزگە تۇسكەن جاس جىگىتتى وقىتۋشىلار اتالمىش وقۋ ورنىنا قالدىردى. «اۋىل شارۋاشىلىعى مال اناتومياسى» كافەدراسىندا اسسيستەنت بولىپ بەس-التى جىل قىزمەت ەتكەن سوڭ اكادەميك زەينوللا قوجابەكوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن سول كەزدەگى سەمەي وبلىسىنىڭ اياگوز اۋدانىنداعى مىڭبۇلاق كەڭشارىندا قالدىقسىز ءونىم ءادىسى بويىنشا جاڭا تەحنولوگيامەن جۇمىس جاسايتىن شارۋاشىلىق قۇرۋ ماسەلەسىمەن تۋعان جەرىنە كەلىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. جاس جىگىت ءوزىنە تاپسىرىلعان ءىستى ابىرويمەن اتقارادى. اسىل تۇقىمدى مال ءونىمىنىڭ كورسەتكىشىن كوتەردى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە انۋاربەك بيمۇرزين 1987 جىلى الماتىعا قايتا شاقىرىلىپ, مەملەكەتتىك اگرووندىرىس باسقارماسىنا جۇمىسقا كەلدى.
1989 جىلدان باستاپ ول حالىقارالىق قاتىناس سالاسىندا ەلەۋلى جۇمىستار اتقارادى. بىرنەشە جىل ءۇرىمشى قالاسىندا تۇرىپ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بارىس-كەلىس ەندى-ەندى باستالعان شاقتا سونىڭ ىلگەرى جۇرۋىنە اتسالىستى. ەل تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا «قورعاس», «دوستىق», «باقتى», «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتتەرىنىڭ اشىلۋىنا, مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ەكى ەل اراسىنداعى مامىلەلەر بارىسىندا بايىپتى جۇمىستار اتقاردى.
كەيىپكەرىمىز وسىنداي جۇمىستاردى اتقارا ءجۇرىپ, بەرتىن كەلە مادەني مۇرالاردى قورعاۋ, تاريحي ورىندارعا تاعزىم ەتۋ اكتسيالارىنا قاتىسۋدى ءوزىنىڭ پارىزى ساناي باستادى. ءسويتىپ, انۋاربەك نۇرجاۋ ۇلىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بىرنەشە جوبالار قولعا الىنىپ, ءساتتى اياقتالدى. بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتۋشى ازامات 1996 جىلى اتاقتى اقىن ءارىپ تاڭىربەرگەنوۆتىڭ 140 جىلدىق تويىن وتكىزۋدى موينىنا الىپ, عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولدى. وعان قايىم مۇحامەتحانوۆ, قابدەش ءجۇمادىلوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, رىمعالي نۇرعاليەۆ, نەسىپبەك ايت ۇلى, سەرىك نەگيموۆ, قاجىتاي ءىلياسوۆ سىندى بەلگىلى تۇلعالار كەلىپ قاتىسقان ەدى. ول تۇستا قازىرگىدەي اتشاپتىرىم مەيرامحانانىڭ كەمشىن كەزى. سوندىقتان, اياگوزدەگى گيمنازيانىڭ 500 ادامدىق ۇلكەن زالى جوندەلىپ, سول جەرگە اس بەرىلدى. سوڭىنان ات شاپتىرىلىپ, بايگە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل وتپەلى شاقتىڭ ءولارا تۇسىنداعى الاساپىران اۋىرتپالىقتان كۇيزەلىپ جۇرگەن جۇرتشىلىق ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ, دەمەۋ بولعان ەدى. ەلدىڭ رۋحاني جان- دۇنيەسى ءبىر سەرپىلىپ, ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسە كوتەرەتىنىن ايعاقتايتىن شارا بولعانى راس.
«ءار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» اتتى ۇستانىمدى تۋ ەتكەن وسىناۋ جىگىت اعاسىنىڭ جاساپ جاتقان ابىرويلى دا اۋقىمدى ىستەرى اتان وگىزگە جۇك بولارداي. اتاقتى اقتايلاق پەن بايعارا بيلەردىڭ مازارلارىن كوتەرۋگە اتسالىسقان انۋاربەك نۇرجاۋ ۇلىنىڭ ابىرويى تاعى ءبىر اسپاندادى. بۇل جولى ون ەكى قانات اق وردا تىگىلىپ, ۇلكەن اس بەرىلدى. الامان بايگە سورەسىن اۋىزدىعىمەن الىسقان ديانا اتتى تۇلپار كەلىپ قيدى. ءبىر قىزىعى, جۇزدەن جۇيرىك اتانعان سايگ ۇلىكتى باپتاعان ءوزىنىڭ نەمەرە باۋىرى ەلدوس امانگەلدى ۇلى بيمىرزا ەدى.
قازاقتىڭ «ءولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ماقالى تەگىن ەمەس. ايتا كەتەرلىگى, انەكەڭ 2006 جىلى دا ءارىپ تاڭىربەرگەنوۆتىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزىپ, ونىڭ كەسەنەسىن تولىق كوتەرىپ, ءبىتىرۋدى ءوز موينىنا الىپ, ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. قازىرگى ەڭىرەكەي, اششىسۋ بويىندا بيىكتىگى 24 مەتر بولىپ, بوي كوتەرىپ تۇرعان ءزاۋلىم كەسەنە سول جۇمىستىڭ جەمىسى. اس بەرىلىپ, ات شاپتىرىلدى, بالۋان كۇرەسى بولدى. جۇلدەسى دە قوماقتى بولعانىن ايتا كەتكەن ورىندى.
ال ەر جانىبەكتىڭ كەسەنەسى جارما اۋدانىنىڭ ورتابۇلاق ەلدى مەكەنىنىڭ ماڭايىندا باتىر بابانىڭ تۋعانىنا 300 جىل تولۋ قۇرمەتىنە بوي كوتەرگەن بولاتىن. وندا دا انۋاربەك بيمۇرزيننىڭ قولتاڭباسى بار. كەسەنەنىڭ بيىكتىگى 47 مەتر بولسا, ىرگەسىندەگى جانىبەك باتىردىڭ ەسكەرتكىشى دە اسقاق, تۇعىرىمەن 11 مەترگە جەتتى. بۇل ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلدى تولىق باسقارىپ بىتىرگەن مەتسەنات انۋاربەك بيمۇرزين دەسەك, ودان باسقا ءتۇرلى جۇمىستاردىڭ يەسى, كاسىپكەر قانات سۇلەيمەنوۆ بولدى. ال كەسەنەنىڭ سىزباسىن بەلگىلى ساۋلەتشى شايمۇرات وتەپباەۆ جاسادى. سول جولى سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى داڭقتى قولباسشى ەر جانىبەكتىڭ ەسكەرتكىش-كەسەنەسىنىڭ اشىلۋىنا ورايلاستىرىپ «قازاق حالقىنىڭ جاۋىنگەرلىك ءداستۇرى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى. وعان الىس, جاقىن شەتەلدەردەن تاريحشى-عالىمدار كەلىپ, باياندامالار جاسادى.
– ءمۇسىندى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا جاساتتىردىق, – دەيدى انۋاربەك نۇرجاۋ ۇلى. – ولار ونى قىتاي استاناسى بەيجىڭنەن ءارى 300 شاقىرىم جەردەگى قالادا ءۇش ايدىڭ ىشىندە جاساپ ءبىتتى. قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن داۋلەت تۇرلىحانوۆ پەن قانات سۇلەيمەنوۆ باۋىرلارىم بولدى. الايدا, ەڭسەلى ەسكەرتكىشتى ەلىمىزگە قاراي, شەكاراعا جەتكىزۋ كوپتەگەن قيىنشىلىقتار تۋعىزدى. وسى كەزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءوزىم قول ۇشىن سوزعان, ماعان رۋحاني جاقىن باۋىرلار كومەكتەسكەنىن ايتا كەتكەنىم ءلازىم. سوندا قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ۇيىمشىلدىعىنا, اتا-بابا ءداستۇرىن ساقتاۋدا بەرىكتىگىنە ءتانتى بولعان جايىم بار. بارشاسىنا ريزا كوڭىلىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ولارعا اللا قۋات بەرسىن. سونداي-اق, شىڭجاڭداعى مال شارۋاشىلىعىن باسقارعان تالاش دەگەن اعامىزعا, جەڭىس اتتى باۋىرىمىزعا, تاعى دا كوپتەگەن جاناشىر جاندارعا العىس ايتامىن.
انۋاربەك بيمۇرزين تەك بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, ولاردىڭ باسىن كوتەرىپ قانا جۇرگەن جوق. ول قاداري-حالىنشە ءار جەردە دەمەۋشىلىك جاساپ, جۇرتشىلىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. وعان ءبىر مىسال, الماتىداعى اقساي بالالار ۇيىنە كورسەتىلگەن كومەكتى ايتساق تا بولادى. رامازان ايى كەزىندە كارىپ-كاسىرلەرگە ارنايى اۋىزاشار بەرۋ دە انەكەڭنىڭ جازىلماعان ءبىر بورىشى ىسپەتتەس بولىپ تۇراتىنى راس. ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق تورقالى تويى قارساڭىندا ءوز قارجىسىنا «جەدەل جاردەم» اۆتوكولىگىن ساتىپ الىپ, اياگوز ورتالىق اۋرۋحاناسىنا ۇلكەن سىي جاسادى.
– «جەدەل جاردەم» اۆتوكولىگىنىڭ سىرتىنا «نۇرجاۋ اۋلەتىنەن تارتۋ» دەپ جازدىرىپ, كىلتىن اۋرۋحانانىڭ باسشىسىنا سالتاناتتى تۇردە تابىستادىق.
– بۇل سىيلىقتىڭ سىرى مىنادا, – دەيدى كەيىپكەرىمىز. – ءبىزدىڭ اۋلەتتەگى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ارامىزدان جاستاي كەتكەن ۇلكەن اعامىز جۇمابەك نۇرجاۋ ۇلى بيمۇرزين وسى سالانىڭ ادامى, مەديك ەدى. الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باستالىپ كەتۋى كەسىرىنەن قىسقا مەرزىمدە اياقتاپ, مايدانعا اتتانعان ول روتا كومانديرى شەنىندە ەكى جىل جاۋمەن جان اياماي سوعىسىپ, 1944 جىلدىڭ 21 ماۋسىمىندا رجەۆ باعىتىنداعى شايقاستا قازا بولعان. بۇل جالعاننان كورەر قىزىعى از بولعان اعامىزدىڭ و دۇنيەدەگى رۋحى پەيىشتە شالقىسىن دەگەن ابزال ويدان تۋىنداعان يگى ءىس اياگوز اۋرۋحاناسىنا جەدەل جاردەم كولىگى رەتىندە جۇزەگە استى.
انەكەڭنىڭ الداعى جوسپارىندا ايگىلى جىراۋ, قولباسشى اقتامبەردى سارى ۇلىنىڭ, تۋ استىندا تۋلاپ ءولگەن ەر قازىمبەتتىڭ باسىن قارايتۋ سەكىلدى زور ماقساتتارى بار. ءتىپتى, ارنايى جاساتقان جوبالارى دا دايىن. سونداي-اق, بورانباي بي بابامىزدىڭ باسىنا سوعىلىپ جاتقان كەشەنگە دە ول دەمەۋشىلىك كورسەتىپ كەلە جاتىر.
بەرىكحان تايجىگىت.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اياگوز اۋدانى.
سۋرەتتە: ءا.بيمۇرزين.