2016 جىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق ۇرانىمەن ۇلاعاتتى ىستەرگە جول سىلتەپ, 1 قاڭتاردان باستاپ «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋدىڭ پراكتيكالىق كەزەڭى باستالدى. كەمەل كەلەشەككە باعىت بولعان ەلباسىمىزدىڭ ۇلت جوسپارى قازاقستاننىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى تاپسىرمالاردى قامتيتىن جولداۋلاردىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىن ىسكە اسىراتىن عالامدىق جوبا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان اعامىزدىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» ماقالاسىن وقي وتىرىپ, مەن ءوزىمنىڭ باقىتتى ەلدە تۇرىپ جاتقانىمدى بارىنشا ءتۇسىنىپ, بىزگە وسىنداي سۇڭعىلا ساياساتكەردى سىيلاعان جاراتقانعا مىڭ دا ءبىر تاعزىم ەتىپ, العىس ايتامىن.
قانشاما ماسەلەلەر قامتىلعان, قانشالىقتى تەرەڭنەن قوزعالىپ, تۇسىنىكتى جازىلعان عالامات ماڭىزدى جوبالار الەم پرەزيدەنتتەرى مەن ءىرى ساياساتكەرلەردىڭ قول جەتپەيتىن اڭساعان ارمانى دەر ەدىم. ءبىز – ارمانى اسقاق ەلمىز. ءبىز – باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتپىز. ءبىزدىڭ ەلدە ۇلت پەن ۇلىستار جانە كوپتەگەن ەتنوستار بولعانىمەن, ماقساتىمىز ورتاق, مۇراتىمىز – ءبىر. ول ەلى باقىتتى, جەرى گۇلدەنگەن قاسيەتتى وتانىمىز قازاقستاندى – ماڭگىلىك ەل ەتۋ! ەلباسىمىزدىڭ سوزىمەن ايتار بولساق: «ءبىز تاۋەلسىز قازاقستاندى ۇلى دالا ەلى رەتىندە جاڭادان قالىپتاستىرا الدىق. ەندى وسى باعىتىمىزعا كۇش-قۋات بەرىپ, ەلىمىزدى الەمدەگى ەڭ وزىق 30 مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالدىرۋ تۇرعىسىندا ۇلى مۇراتتى ىسكە اسىرۋعا باتىل قادام جاساپ كەلە جاتىرمىز. سول ۇلى مۇراتتى ءىس جۇزىنە اسىراتىن ۇلى ۇلت جوسپارىمىز دا بار. بۇل جوسپار بارلىق جاڭعىرتۋلارعا, جاڭارۋلارعا سەرپىن بەرەتىن جوسپار. ەگەر ءبىز بىرلىك پەن تاتۋلىعىمىزدى بىرىكتىرىپ قيمىل جاساساق, قازاقستان حالقىنىڭ المايتىن قامالى, اسپايتىن اسۋى جوق دەپ ويلايمىن».
بەلگىلى ءبىر ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ءوزىڭنەن باستاۋىڭ كەرەك. ءوزىڭ ءۇشىن, وتباسىڭ, ەلىڭ ءۇشىن قىزمەت جاساساڭ, سوندا عانا ءاربىر ازامات وزىنە نە كەرەكتىگىن ءتۇسىنىپ, قادىرىن بىلەدى. سول كەزدە عانا ءبىز دامىعان مەملەكەتتەرمەن بىرگە, قاتار تۇرىپ تەڭەسە الامىز. ەكونوميكامىزدى عانا ەمەس, ەندى مەملەكەتىمىزدى, قوعامدىق ورتانى جاڭعىرتۋ يدەيالارىن قولعا الۋعا ءتيىسپىز. پاتريوتتىق سەزىمى كۇشتى, انا ءتىلىن قۇرمەتتەيتىن, رۋحاني باي ەل قاي زاماندا دا باقۋات تۇرعان. سوندىقتان دا, كۇندەلىكتى ومىردە نە بولىپ جاتقانىنان حاباردار بولىپ, ەل تاعدىرى مەن ۇلت بولاشاعى ءۇشىن جاسالىنىپ جاتقان يگى شارالارعا نەعۇرلىم بەلسەندى ارالاساتىن بولساق, الدىمىزداعى بارلىق كەدەرگىلەردى, ەكونوميكالىق داعدارىستاردى سوعۇرلىم تەزدەتىپ جەڭە الامىز. ال قيىندىق اتاۋلىنى جەڭۋدىڭ ءبىر عانا جولى بار. دانا حالقىمىزدىڭ قادىر تۇتقان قاسيەتتى سوزدەرىمەن – «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەپ ىزگى باستامالاردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ, ىنتىماق پەن بىرلىگىمىزدى بەكىتىپ, كەڭدىك پەن كەمەڭگەرلىكتە, سابىرلىق پەن ىسكەرلىكتى كورسەتىپ, ءبىر-بىرىمىزگە قارايلاساتىن, اعايىندىقتى كورسەتەتىن, تانىتاتىن كۇن تۋدى.
ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ جۇمىسىن مەيلىنشە جانداندىرۋىمىز كەرەك. سەبەبى, ەلىمىزدە رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ تەك مەملەكەتتىك ورگاندارعا عانا جۇكتەلگەن مىندەت ەمەس. بۇل تۋرالى ەلباسىمىز ىلعي دا ايتىپ كەلەدى.
ازاماتتىق اۋىزبىرلىك اۋاداي قاجەت بولىپ وتىرعان كەزدە ازاماتتىق قوعامدى ودان ءارى دامىتۋ قازىرگى رەفورمانىڭ ءبىر باعىتى. جالپى, ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ ورايىندا بىزدە بۇرىننان كەلە جاتقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ارنايى جوسپار قابىلداپ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر قوعامدىق جۇمىستارعا ۇزدىكسىز ارالاسىپ كەلەدى.
بۇگىنگى رەفورمادا مەملەكەتتىك ەمەس سەكتوردى جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىمەن بەلسەندى ىنتىماقتاستىرۋ جوسپارلانعان. وسى تاپسىرمالار تيىسىنشە مىندەتتى تۇردە ورىندالۋى قاجەت. الەمدى سىلكىنىسكە سالعان تابيعي اپاتتارعا, ەكسترەميستىك ارەكەتتەر مەن ەكونوميكالىق داعدارىستار جانە ساياسي-اسكەري قاقتىعىستار سياقتى سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلاردىڭ دا كەرى اسەرى از بولماي تۇر. سوعان قاراماستان, دەر كەزىندە جەدەل ءىس-قيمىلدارىمىز بەن ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك قورعانۋ شارالارىن قولدانىپ, ۇدايى العا باسىپ كەلەمىز. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى – ەل بىرلىگىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك. «ءتورتىنشى رەفورمانىڭ بىرەگەيلىك پەن بىرلىك دەگەن باعىتتارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن
ەكى نەگىزگى تەتىك قالىپتاسقان. ونىڭ ءبىرىنشىسى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتى. ەكىنشىسى – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ الپىس ەكى تامىرىنا قان تەۋىپ, رۋحىن كوتەرەتىن قازاق حالقىنىڭ دانا حالىق ەكەنىن الەمگە پاش ەتەتىن, جۇرەگىمىزگە جىلى, قونىمدى دا جاقىن بولعان جاڭا يدەيا ول – ماڭگىلىك ەل, جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسى» دەدى ەلباسىمىز.
مەملەكەتىمىزدى, ەكونوميكا مەن قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن قاعيداتتى جاڭا قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىراتىن 59 زاڭ كۇشىنە ەنىپ, قىزمەت اتقارۋدا. رەفورما مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جۇيەنى وزگەرتەدى. بۇل وتە قاجەت. جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرە سالا بىردەن باسشىلىق قىزمەتكە ورنالاسا قالاتىن دوكەيلەردىڭ قاۋقارسىز بالالارىنىڭ سانى ازايادى.
وسى تۇرعىدان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى جاڭا بەلەستەردى باعىندىرىپ, شەبەرلىكتىڭ شىڭىنا جەتە بىلسەك, ءومىر ساپاسىن جاقسارتامىز. ەرىنبەي ەڭبەك ەتسەك, تالماي عىلىم ىزدەپ, جالىقپاي تەحنيكانى مەڭگەرسەك, تۇرمىسىمىز جاقسى, ابىرويىمىز اسقاق بولادى. مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, قۋاتتىلىعى مەن تۇراقتىلىعىن, قاۋىپسىزدىگى مەن بەرەكەسىن, ساۋلەتتى دە داۋلەتتى تۇرمىسىن گۇلدەندىرە الامىز. عاسىرلار قويناۋىندا اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپتەگەن ۇرپاقتارى ءۇشىن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى اسىل ارمان بولىپ كەلسە, ول قازىر بىرتە-بىرتە ورىندالىپ كەلەدى.
الەمنىڭ ۇلى ويشىلدارىنىڭ ءبىرى ۆولتەر «مەملەكەتتى قۇرۋ ءۇشىن ءبىر عانا ۇلى تۇلعا جەتكىلىكتى» دەگەن ەكەن. كورەگەندىلىگى مەن دانالىعىندا شەك جوق, الىستان كوزدەيتىن العىر, اسا كورنەكتى رەفورماتور, بەلگىلى ستراتەگ, تالابى بيىك, تالعامى زور, جاسامپاز تۇلعا, قازاقستان حالىقتار دوستىعىنىڭ سيمۆولى بولعان, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا يدەيالارمەن الدىن الا دۇرىس جوسپارلار جانە باعدارلامالىق ۇسىنىستار جاساۋدا جاھاننىڭ ءىرى تانىمال ساياساتكەرى, الەمنىڭ قايتالانباس زامان تۇلعاسى ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ول – ورتاق وتانىمىز, تۋعان توپىراعىمىز, قاسيەتتى مەكەنىمىز ماڭگىلىك قازاق ەلىن داۋلەتتى, وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسقان كوشباسشى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءار ازاماتتىڭ باقۋاتتى, الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساعان ۇلى تۇلعا.
ەل كەلەشەگىن ارىدەن ويلايتىن ەلباسىمىزدىڭ كەمەل ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, بۇگىندە ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ بىرلىك-ىنتىماعىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان مارتەبەلى قازاق حالقىنىڭ ىلتيپاتتىعى مەن كەڭدىگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە كوپۇلتتى مەملەكەتىمىزدە ىنتىماقتىڭ وشاعى جاعىلىپ, تۇراقتىلىقتىڭ تۋى تىگىلدى. وسىنداي ەلىمىزدە بارشا قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرىپ, ءبىزدىڭ ورتاق ارمانىمىز ۇلى دالا ەلىن تەڭدەسى جوق بىرلىكتىڭ ارقاسىندا جاسامپاز ۇلى ىستەرمەن بيىك بەلەستەرگە كوتەرە الاتىنىمىزعا مەن كامىل سەنەمىن. سەبەبى, ءبىزدىڭ تىرەگىمىز – تاۋەلسىزدىك, تىلەگىمىز – تۇراقتىلىق, بىلەگىمىز – بىرلىك.
بولمىس-بىتىمىندە الەۋمەت سۇيسىنەتىن قاسيەتتەرى مول ءمارتەبەلى قازاق حالقىنىڭ دارىندىلار مەن دانالاردى, دانىشپاندار مەن ۇلىلاردى, نۇرسۇلتانداي كوسەمدەردى تۋعىزعان جومارت قازاق حالقىنىڭ اقىل-وي بىلىمىنە, وراسان زور قابىلەتىنە سەنەمىن. بار الەۋەتىن ءالى الماعان, بولاشاقتا الاتىن قازاق حالقىنىڭ ماڭگىلىك ەل اياسىندا ءالى تالاي اسۋلاردى اسىپ, تالاي بەلەستەردى باعىندىراتىن پاراساتى مەن تالانتىنا, قايسار رۋحىنا سەنەمىن.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ءماڭگىلىك ەلگە باستايتىن ابىرويلى دا ءمارتەبەلى جولدىڭ ىرگەسىن قالاپ, حالقىمىزدىڭ اسقاق ارمانى مەن بيىك مۇراتتارىنا جول باستادى. مەملەكەتىمىز ابىرويلى جەڭىستەرگە جەتىپ, وركەنيەتتى, داۋلەتتى ەل قاتارىندا بولىپ, الەم ساحناسىندا ۇلتتىق مەملەكەت رەتىندە سالتانات قۇراتىنىنا سەنەمىن. سالتاناتىمىز قاشاندا باياندى بولسىن, ماڭگىلىك بولسىن, ارداقتى قازاق ەلى, قۇرمەتتى ءازيز حالقىم!
قازاقباي قاسيموۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
الماتى.