قازاق كۇرەسىندەگى وسىنداي ءتاسىلدى بىلەسىز بە؟
بار سانالى عۇمىرىن كۇرەس ونەرىن دامىتۋعا ارناپ, ەل سپورتىنا ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعا, كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى, سامبو كۇرەسىنەن 122 كسرو سپورت شەبەرىن, 8 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرىن, 2 كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرىن تاربيەلەپ شىعارعان مارات جاقىتتىڭ ەسىمى كوپشىلىككە جاقسى تانىس.
مارات نۇرمۇحامەد ۇلىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالىپ جاقىندا تاراز قالاسىندا قازاق كۇرەسىنەن ءجاسوسپىرىم ۇلدار مەن قىزدار اراسىندا ەل چەمپيوناتى ءوتتى. وسى ءدۇبىرلى جارىستىڭ سوڭىندا م.جاقىتپەن از-كەم اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– مارات اعا, سپورت جولىنداعى قادامىڭىز قالاي باستالدى؟ ءوزىڭىزدى العاش رەت سپورتقا باۋلىعان باپكەرىڭىز ەسىڭىزدە مە؟
– ارينە, ەسىمدە. العاشقى – باپكەرىم پەتر تەرەششەنكو دەگەن ازامات ەدى. مەن سەمەي وبلىسىنىڭ, اياكوز اۋدانىنداعى, اقشاتاۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ, سول اۋدانعا قاراستى مامىرسۋ دەگەن جەردە مەكتەپتى ءتامامدادىم. سودان كەيىن الماتىداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ اگرونوميا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەنمىن. باپكەرىممەن دە سول جەردە تانىستىم. بىراق ءبارى بىردەن بولا قويعان جوق.
باسىندا ەركىن كۇرەسكە بارىپ ەدىم, بىراق, ۇمىتكەرلەر كوپ بولعاندىقتان, قابىلدامادى. سول كەزدە ينستيتۋتقا قايتىپ كەلسەم, وقۋ ورنىنا سامبودان پەتر تەرەششەنكو دەگەن جاتتىقتىرۋشى شاكىرت جيناپ جاتىر ەكەن. بىردەن قابىلدادى. وسىلايشا العاشقى جاتتىعۋدى باستاپ كەتتىم. ەكى ايدان كەيىن جارىسقا قاتىسىپ, 68 كيلو سالماق دارەجەسىندە ءبىرىنشى ورىن الدىم. سوسىن ينستيتۋت بىرىنشىلىگىنە قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندىم...
كەيىنىرەك سپورتپەن تۇبەگەيلى اينالىسىپ, قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ قاتارىنا ەندىم. كەڭەستىك كەزەڭدە 103 اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتتارىنىڭ اراسىندا كەڭەس وداعىنىڭ ءبىرىنشىلىگى وتەدى. ءبىزدىڭ كوماندا سونداي ءىرى جارىستاردا العاشقى ۇشتىكتەن تومەندەگەن ەمەس. قىسقاسى, سپورتتاعى جولىم وسىلاي باستالدى. 16 جىل كسرو قۇراماسىنا قاراستى اۋىل سپورتىنىڭ باس باپكەرى جانە جامبىل وبلىسىنىڭ باپكەرى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. ءبىر ايتاتىنى, مەندە «سپورتشى» دەگەن ماماندىق بولعان ەمەس. بىراق ادامنىڭ تاۋداي تالابى ەشتەڭەگە قارامايدى ەكەن عوي.
– جاس كەزىڭىزدە شاڭعى تەبۋدەن وبلىس جەڭىمپازى اتانىپسىز. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرىن نەگە جالعاستىرمادىڭىز؟
– راس, مەن ەس بىلگەننەن سپورتتىڭ وسى تۇرىمەن شۇعىلداندىم. شاڭعىمەن جارىسۋدا اۋداندىق, ءتىپتى, وبلىستىق جارىستاردا الدىما جان سالمادىم. ايتسە دە ينستيتۋتتا شاڭعى سپورت ۇيىرمەسى بولمادى. ونىڭ ۇستىنە, كۇنى بويى تاۋدا ءجۇرۋىڭ كەرەك. وقۋ كەزىندە وعان ۋاقىت تا, مۇمكىندىك تە جوق. سوندىقتان سپورتتىڭ بۇل تۇرىمەن قوشتاسۋعا تۋرا كەلدى.
– بۇگىنگى تاڭدا قازاق كۇرەسىنە شەتەلدىڭ سپورتسۇيەر قاۋىمى قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. سوڭعى جىلدارى قازاق كۇرەسىنىڭ دە ناسيحاتتالۋ شەڭبەرى كەڭەيدى. جالپى, قاي مەملەكەتتىڭ بالۋاندارى ءبىزدىڭ باستى قارسىلاسىمىز بولادى دەپ ويلايسىز؟
– ءبىزدىڭ قارسىلاستارىمىز نەگىزىنەن موڭعوليا بالۋاندارى. ولار دزيۋدودان دا, سامبودان دا شەبەر كۇرەسە بىلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سپورتشىلارى امبەباپ. بۇعان قوسا, وزبەكتەر مەن قىرعىزداردىڭ, تاجىكتەردىڭ بالۋاندارى دا وسال ەمەس. رەسەيدىڭ جۋان بىلەكتىلەرى بۇگىندە بىزبەن تايتالاسقا ءتۇسىپ ءجۇر. گرۋزيا مەن يراننىڭ كۇرەسى دە بىزدىكىنە وتە ۇقساس. ال دزيۋدودان جاپون مەن كورەي بالۋاندارى وڭاي شاعىلاتىن جاڭعاق ەمەس...
– كىلەمدە كۇرەسىپ جۇرگەن سپورتشىلاردىڭ اراسىندا «جامبىلدىق ءادىس» دەگەن بار. بۇل قانداي ءتاسىل؟
– ول راس. بۇرىن بۇل ءادىس بولماعان. مۇنى وسى جامبىل جەرىندە جۇرگەندە ءوزىم ويلاپ تاپتىم. بۇل – قارسىلاسىن باستان اسىرىپ لاقتىرۋ ءادىسى. بۇرىن ارقادان ۇستاپ لاقتىرۋشى ەدىك. كەيىن قارسىلاستىڭ ءبىر قولىن وراپ الىپ, ەكىنشى قولمەن بەلبەۋدەن ۇستاپ اينالدىرىپ جىبەرەتىن بولدىق. ارينە, ونى اركىم ءوز مۇمكىندىگىنە قاراي ىسكە اسىرادى. ەرەكشەلىگى, كەز كەلگەن جاعدايدا قولدانۋعا بولادى. اسىرەسە, الماس مۇسابەكوۆ وسى ءادىستى جاقسى جاسايدى. مۇنى تولىق يگەرگەن بالۋان قارسى ادىسكە ەشقاشان تۇسپەيدى. قازىرگى تاڭدا قولدانىستا بار. ەرەجەگە ساي. ۇيرەتكەندە دە «جامبىلدىق ءادىس» دەپ قولدانىلادى.
– قازاق كۇرەسىنىڭ بولاشاعى جونىندە ءبىر اۋىز ءسوز ايتساڭىز.
– الداعى جىلداردا قازاق كۇرەسىن ازيا ويىندارىنىڭ قاتارىنا قوسساق دەگەن ويىمىز بار. ونىڭ جوسپارىندا ەلۋدەن اسا مەملەكەتتى قامتۋ تۇر. وسى وي-ارمانىمىز ورىندالسا, قازاق كۇرەسى قاناتىن كەڭگە جاياتىنى انىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاق كۇرەسىنىڭ بولاشاعى وتە زور!
اڭگىمەلەسكەن
نۇرجان سەرىكحان ۇلى.
جامبىل وبلىسى.