كومپانيا ارەكەتىنىڭ زاڭدىلىعى - وعان قۇقىقتىق باعا بەرىلۋى ءتيىس
قازاقستان كوممۋنيستىك حالىق پارتياسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن بانكتەر مەن يپوتەكالىق ۇيىمداردىڭ پروبلەمالارى بار قارىز الۋشىلارى وتىنىشپەن كەلدى. بۇگىندە «بتا يپوتەكا» اق يپوتەكالىق ۇيىمى (كومپانيا) العاشقى تىركەلگەن كۇننەن باستاپ بىرنەشە رەت ءوزىنىڭ اتاۋىن وزگەرتىپ ۇلگەرگەنى ءبارىمىزگە ءمالىم. بۇرىن كومپانيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بانك زاڭناماسىندا كوزدەلگەن ۇلتتىق جانە شەتەل ۆاليۋتالارىندا بانكتىك قارىز وپەراتسيالارىن ءجۇرگىزۋگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ مەن قاداعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ (قر ققا) 2008 جىلعى 14 تامىزداعى №27 ليتسەنزياسى بولعان. كومپانيا ءبىرقاتار پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەردى ساقتاماعانى ءۇشىن قر ققا شەشىمىنىڭ نەگىزىندە بۇل ليتسەنزيانىڭ قولدانىلۋى 2009 جىلعى 2 قازاننان باستاپ ءۇش اي مەرزىمگە توقتاتىلدى. قر ققا 2009 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى قاۋلىسىمەن ليتسەنزيانىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋ مەرزىمى 2010 جىلعى 26 ناۋرىزعا دەيىن ۇزارتىلدى. بۇدان ءارى 2010 جىلعى 19 ناۋرىزدا كومپانيا بانك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا ليتسەنزيانى ءوز ەركىمەن قايتارۋ جانە كومپانيا بيزنەسىنىڭ ستراتەگياسىن اكتيۆتەردى قايتا قۇرۋعا, قالپىنا كەلتىرۋگە جانە يپوتەكالىق اكتيۆتەردى سەكيۋريتتەندىرۋگە ماماندانعان كاسىپورىنعا قايتا بەيىمدەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. 2010 جىلعى 25 مامىردا «بتا يپوتەكا» كومپانياسىنىڭ بانك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋگە ليتسەنزياسىنىڭ قولدانىلۋى ءبىرجولا توقتاتىلدى.
كومپانيانىڭ رەسمي قىزمەتىنە قاتىستى استانا قالاسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ 2015 جىلعى 15 قاڭتارداعى №09-10/جت-14-359 جاۋابىنا سايكەس «بتا يپوتەكا» – «بتا بانك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمى» بولىپ زاڭدى تۇلعا رەتىندە تىركەلدى جانە كوممەرتسيالىق ۇيىم بولىپ تابىلادى. وتىنىشكە/جارعىعا سايكەس قىزمەت تۇرىندە «كرەديتتەۋدىڭ وزگە تۇرلەرى» دەپ كورسەتىلگەن. وسىلايشا, قازىرگى ۋاقىتتا كومپانيانىڭ كوممەرتسيالىق قىزمەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ (قر ۇب) قارجىلىق رەتتەۋىش يۋريسديكتسياسىنا جاتپايدى جانە تيىسىنشە قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس سوڭعىسىنىڭ الدىندا ەشقانداي جاۋاپتىلىق تا بولمايدى. 2013 جىلعا ارنالعان اۋديتورلىق ەسەپتە كورسەتىلگەندەي, «ەرنەست ەند يانگ» جشس كومپانياسىنىڭ جالعىز اكتسيونەرى «بتا يپوتەكا» اق بولىپ تابىلادى. كومپانياعا تۇپكىلىكتى باقىلاۋدى 2009 جىلعى اقپاننان باستاپ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق قاتىساتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جۇزەگە اسىرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى قاراي – قر اك) 34-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس ءوز قىزمەتiنiڭ نەگiزگi ماقساتى رەتiندە تابىسىن كەلتiرۋدi كوزدەيتiن (كوممەرتسيالىق ۇيىم) زاڭدى تۇلعا بولا الادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ (بۇدان ءارى – زاڭ) 26-بابىنىڭ 7-تارماعىندا بانك وپەراتسيالارىنىڭ بارلىق تۇرلەرi ونى جۇرگiزۋ قۇقىعى ليتسەنزيادا تiكەلەي كورسەتiلگەن جاعدايدا عانا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكiندىگى كوزدەلگەن. سونىمەن بىرگە, زاڭنىڭ 30-بابىندا بانك وپەراتسيالارىنىڭ بارلىق تۇرلەرى انىقتالعان, سولاردىڭ نەگىزىندە بانك نەمەسە يپوتەكالىق ۇيىمدار تابىسىن كەلتىرۋگە قۇقىلى. 2010 جىلعى 25 مامىردان باستاپ كومپانيانىڭ بانك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋ قۇقىعى ليتسەنزياسىنىڭ قولدانىلۋى توقتاتىلدى, ياعني كومپانيا اتالعان داتادان باستاپ زاڭعا سايكەس پايدا الۋعا قۇقىعى جوق جانە زاڭدى تۇلعانىڭ كوممەرتسيالىق قىزمەتى قر اك سايكەس رەتتەلەدى. قر اك 293-بابىنا سايكەس بورىشقور مiندەتتەمەسiن ورىنداماعان نەمەسە تيiسiنشە ورىنداماعان جاعدايدا, اتاپ ايتقاندا, ورىنداۋ مەرزiمiن وتكiزiپ العان جاعدايدا نەسيە بەرۋشiگە تولەۋگە مiندەتتi, زاڭدارمەن نەمەسە شارتپەن بەلگiلەنگەن اقشا سوماسى ايىپ تولەۋ (ايىپپۇل, ءوسiم) دەپ تانىلادى. ايىپ تولەۋ تۋرالى تالاپ بويىنشا نەسيە بەرۋشi وعان كەلتiرiلگەن زالالداردى دالەلدەۋگە مiندەتتi ەمەس. قر اك 295-بابىنىڭ 1-ءبولىگىندە زاڭدى ايىپ تولەۋ ۇعىمى بەلگىلەنگەن, ياعني نەسيە بەرۋشi تاراپتاردىڭ كەلiسiمiندە ايىپ تولەۋ مiندەتi كوزدەلگەن-كوزدەلمەگەنiنە قاراماستان, زاڭداردا بەلگiلەنگەن ايىپ تولەۋدi (زاڭدى ايىپ تولەۋدi) تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. ءوز كەزەگىندە, قر اك 353-بابىندا بىرەۋدىڭ اقشاسىن زاڭسىز پايدالانعانى ءۇشىن جاۋاپتى بولۋ تەتىگى ناقتى جازىلعان: ءبىرىنشى – اقشا مiندەتتەمەسiن ورىنداماۋ سالدارىنان بiرەۋدiڭ اقشاسىن زاڭسىز پايدالانعانى نە ولاردى تولەۋ مەرزiمiن وتكiزiپ جiبەرگەنi, نە ولاردى نەگiزسiز العانى نەمەسە باسقا ادامنىڭ ەسەبiنە ساقتاعانى ءۇشiن ايىپاقى تولەنۋگە تيiس. ايىپاقىنىڭ مولشەرi اقشا مiندەتتەمەسiن نەمەسە ونىڭ تيiستi بولiگiن ورىنداعان كۇنگi قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكi بەلگiلەگەن قايتا قارجىلاندىرۋدىڭ رەسمي مولشەرلەمەسى نەگiزiندە ەسەپتەلەدi. بورىشتى سوت تارتiبiمەن ءوندiرiپ الۋ كەزiندە سوت نەسيە بەرۋشiنiڭ تاڭداۋى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكiنiڭ قۋىنىم جاسالعان نەمەسە شەشiم شىعارىلعان نەمەسە iس ءجۇزiندە تولەنگەن كۇنگi قايتا قارجىلاندىرۋدىڭ رەسمي مولشەرلەمەسىن نەگiزگە الا وتىرىپ, نەسيە بەرۋشiنiڭ تالابىن قاناعاتتاندىرا الادى. ەگەر زاڭ قۇجاتتارىندا نەمەسە شارتتا ايىپاقىنىڭ وزگە مولشەرi بەلگiلەنبەسە, وسى ەرەجەلەر قولدانىلادى. ەكىنشى – باسقانىڭ اقشاسىن پايدالانعانى ءۇشiن ايىپاقى, ەگەر زاڭداردا نەمەسە شارتتا ايىپاقى سومالارىن ەسەپتەۋدiڭ وزگە ءتارتiبi بەلگiلەنبەسە, بۇل اقشانىڭ سوماسى نەسيە بەرۋشiگە تولەنگەن كۇنگە دەيiن ءوندiرiپ الىنادى. ءۇشىنشى – ەگەر نەسيە بەرۋشiنiڭ اقشاسىن زاڭسىز پايدالانۋدان وعان كەلتiرiلگەن زالال وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ نەگiزiندە وعان تيەسiلi ايىپاقىنىڭ سوماسىنان اسىپ كەتسە, ول بورىشقوردان وسى سومادان اساتىن بولiكتە زالالدى وتەۋدi تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. جوعارىدا اتالعان ماتەريالدىق قۇقىق نورمالارىنان كورىنىپ تۇرعانداي, كومپانيا قولدانىستاعى ازاماتتىق زاڭنامانىڭ نەگىزىندە ءوزىنىڭ كوممەرتسيالىق قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتى, الايدا, يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن كرەديتتەرىنە قاتىستى ايىپپۇل مەن ءوسىم كولەمىن ەسەپتەۋ كەزىندە كومپانيا قر ۇب بەكىتكەن قايتا قارجىلاندىرۋدىڭ رەسمي مولشەرلەمەسىن قولدانبايدى. مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن زاڭدى ايىپاقىنى ەسەپتەۋدىڭ ءاربىر جاعدايىندا تولەۋگە جاتاتىن ايىپپۇل مەن وسىمدەردىڭ ەسەپتەلگەن سوماسى نەگىزگى قارىزدىڭ مولشەرىنە پارا-پار كەلەدى, ال كەي كەزدە قارىز الۋشىلاردىڭ كومپانيا الدىنداعى قارىزىنان دا اسىپ تۇسەدى. جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ نەگىزىندە, باس پروكۋراتۋرادان بانك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋگە ليتسەنزيانىڭ قولدانىلۋىن توقتاتقان كەزدەن باستاپ كومپانيا ارەكەتىنىڭ زاڭدىلىعىنا جانە نەگىزدىلىگىنە قۇقىقتىق باعا بەرۋىن جانە زاڭنامانى بۇزۋشىلىق انىقتالعان جاعدايدا, پروكۋرورلىق دەن قويۋدىڭ بارابار شارالارىن قولدانۋدى سۇرايمىز.
ايقىن قوڭىروۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.