كوكتەمدى كوپ جىرلاعان اقىن ەدى
اقىن راحىمجان وتەگەنوۆتى بۇرىن گازەت-جۋرنالدارعا جاريالانعان ولەڭدەرىنەن جاقسى بىلەتىن ەدىم. كەيىن جىر جيناقتارىن دا وقىپ ءجۇردىم. ال تانىس-بىلىستىگىمىزگە ۇيىتقى بولعان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى, حالقىمىزدىڭ شىن مانىندەگى ق ۇلى بولا بىلگەن شونا سماحان ۇلى ەدى. مەكتەپ اشۋ ءىسىنىڭ سول كەزدەگى “كوشباسشىسى” – شوڭ شونا اعامىز كەڭەس ءداۋىرى ەسە بەرمەي تۇرعاننىڭ وزىندە جانكەشتىلىكپەن, د.قوناەۆتىڭ قولداۋىمەن بۇل جۇمىستى قايىسپاس قارا نارداي كوتەردى. ول كىسى قاعىلەز جاستى كورسە, ءوزىنىڭ اياداي بولمەسىنە شاقىرىپ الىپ: “سەن ءوزى, قازاقسىڭ با؟” – دەسە, “بۇل قاي ءسوزى؟” – دەيتىنبىز ءىشتەي. كەيىن ءبىلدىك, ول كىسى ءوزىنىڭ “كادر” تاڭداۋداعى ساياساتىن وسىلايشا جۇمباقتاپ, جۇمباعىنىڭ استارىنا: “ۇلتىڭا ادالسىڭ با, ادال قىزمەت ەتۋگە جارايسىڭ با, تابانىڭنىڭ ءبۇرى بار ما؟” دەگەن سەكىلدى ويلارىن سىيعىزادى ەكەن عوي. باسپاعا قىزمەتكە تۇرعاننان كەيىن سول شونا اعامىزدىڭ ساپتاعى “ساربازىنا” اينالعانىمىز بار. جۇمىستان كەيىن اقىن اعامىزدىڭ تاپسىرمالارى از بولماۋشى ەدى. مەنىڭ الدىمدا ءبىراز اعالارىم بولدى. ولاردىڭ قاتارىندا شوكەڭنىڭ ءىزباسار ىنىلەرى ورىسباي ابدىلداەۆ, جاقسىلىق تۇمەنباەۆ, مارات توقاشباەۆ, راحىمجان وتەگەنوۆ, نۇرتان تولەپبەرگەن ۇلى – وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەتىن. كەيبىر قايىستاي قاتىپ قالعاندارى بولماسا, ول كەزدەگى ازاماتتاردىڭ رۋحى مىقتى ەدى.
جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن شوكەڭنىڭ كوڭىل-كۇيى ونشا بولمادى. جاسىرىن قۋدالاۋعا ءتۇستى مە... اقىرى ءبىر جىلدان كەيىن ومىردەن وزدى. بىراق جۇرت ۇيقىدان وياندى. قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى ءوستى. اتۇستىندەگىلەر دە ء“جىبىپ”, كومەك قولىن سوزدى. ء“تىل تۋرالى” تۇڭعىش زاڭ قابىلداندى. ودان كەيىن ءبارى بىرتىندەپ شەشىمىن تاباتىنداي كورىندى.
سول شوكەڭنىڭ “كادرى” بولىپ ءجۇرىپ, باۋىرلاسىپ كەتكەن راحىمجان وتەگەنوۆ ءبىر ولەڭىندە “و, جۇرەگىم, بەرمەي كەلەم ءبىر تىنىم, كەتپەسىن دەپ دۇنيەدە سەن قالعىپ” دەپ ەدى. بىراق ارسىز اجال بارلىق ادامنىڭ ويىنداعىسىن اياعىنا دەيىن ورىنداتقان با؟ اقىن بار بولعانى 44 جىل عانا عۇمىر كەشتى. دەگەنمەن, ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىردى.
ول ۇلتتىڭ رۋحاني دۇنيەسىنە قوسىلعان قۇندىلىق – جىر جيناقتارى ەدى. ونداي دۇنيەلەردىڭ قاتارىندا وتكەن عاسىردىڭ 60-70-ءشى جىلدارى جاس اقىنداردىڭ “جاس كەرۋەن”, “كوكتەم تىنىسى” اتتى توپتاما جيناقتارعا ەنگەن ولەڭدەرىن, “اقشۋاق”, “كوڭىل كوكتەمى”, “كوگىلدىر كوكتەم”, “كۇتىپ ءجۇرمىن كوكتەمدى”, ء“بىر شوق ءبۇلدىرگەن”, “جىرلايدى ءجۇرەك”, تاعى باسقا ءوزىنىڭ جەكە كىتاپتارىن قوسۋعا بولادى. ال ءوزى قىزمەت ەتكەن گازەت-جۋرنالدارداعى الۋان تاقىرىپتى قامتيتىن ماقالالارى ءبىر توبە. بۇعان قوسا اقىن حالقىن قادىرلەگەن, ءتىلىنىڭ تىلەۋىن تىلەگەن ازامات بولاتىن. ونى جوعارىدا اڭعارتتىق.
اقىن وتكەن جىلى الپىسقا تولدى. “اتادان پۇل قالعانشا, ۇل قالسىن” دەپ ارتىنداعى جاناشىر جارى, ۇل-قىزدارى اياۋلى جاننىڭ بارلىق ولەڭ جيناقتارىنىڭ باسىن قوسىپ, ءوز كۇشتەرىمەن “سىباعا” دەگەن اتپەن, تاياۋدا جارىققا شىعارىپتى. كولەمدى دۇنيەنى پاراقتاپ وتىرعاندا اقىنمەن قايتا تابىسقانداي بولدىق. جۇرەك قىلىن تەربەر سىرشىل ليريكا, تابيعاتتىڭ سان بوياۋىن كوز الدىڭا اكەلەتىن ادەمى سۋرەتتەر, بالالارعا ارناعان شاعىن بولسا دا ءتىلى جەڭىل, ويى ورامدى شۋماقتار ونىڭ جان دۇنيەسىن, بۇكىل ءبىتىم-بولمىسىن كورسەتۋمەن قاتار, اقىندىق قارىمىن تانىتىپ تۇرعانىن كوردىك. “كوزدەن وقىلعان سىر”, “قىز سىرى”, “ورالۋ” اتتى ءۇش پوەماسىنداعى قازاق حالقىنىڭ قادىر-قاسيەتى, ۇلگى-ونەگەسى, ماحاببات الەمىندەگى پاك سەزىم – ءبارى دە جاراسىمدى سىر تولعايدى ەكەن.
راحىمجان وتەگەنوۆ كوكتەمدى كوپ جىرلاپتى. ءار جيناعىنىڭ اتىنا كوكتەم ءسوزىن كىرىستىرىپ وتىرۋى بۇل ءسوزىمىزدىڭ ءبىر دالەلى. بىرەر مىسال كەلتىرسەك: “بايشەشەك بولىپ الدىمەن بوي كوتەرىپ, كوكتەم شىعىپ كەلەدى, كوكتەم شىعىپ” دەيدى دە: “سول كوكتەمدى سەزىندىم قارا جەردەن, سالا بەردى كەڭەيىپ دالا-كەۋدەم. سول كوكتەمدى ۇقساتتىم اكەمىزگە, ءتۇرلى-ءتۇستى بازارلىق الا كەلگەن” دەپ, اقىن ءبىر ءتۇيىپ تاستايدى. “الاتاۋدىڭ سىعالاپ يىعىنان, ك ۇلىپ قويدى التىن كۇن ميىعىنان. اينىمايدى ەكەن-اۋ!” – دەدىم ىشتەي, اناشىمنىڭ كوزىنىڭ قيىعىنان”, دەگەن بار جوعى ءتورت جولدا كەرەمەت ءومىر جەلىسى جاتىر. تابيعات, انا جانە بالا. ءبىر-بىرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, تازالىق ءتانتى ەتەدى. وسىنى تاپ باسىپ بەرە ءبىلۋدىڭ ءوزى اقىننىڭ شەبەرلىگىن كورسەتسە كەرەك.
ول – سان قىرلى تالانت يەسى ەدى. ونىڭ بالالارعا ارناپ جازعان ولەڭدەرى دە جۇرەككە جىلى تيەدى. جۇرتىنا تارتقان سىباعاسى بولارلىق بۇل جيناقتىڭ ىشىندەگى ءار ءسوز, ءار شۋماقتان اقىننىڭ جۇرەك ءلۇپىلى, جان سىرى كوكتەمنىڭ جىلى سامالىنداي ەسەدى. ونىڭ جەر بەتىندەگى وشپەس ىزىندەي, جالعاسىن تاپقان ەكىنشى ومىرىندەي سەزىلەدى. اقىن رۋحى ولمەيدى دەگەن ءسوزدىڭ راستىعىنا دا وسى ءسات كوزىڭ جەتەدى.
سۇلەيمەن مامەت.