قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى داۋىلباي قۇسايىنوۆتىڭ ۋاقىتى قالت ەتكەندە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋگە اسىعاتىن ادەتىن جاقسى بىلەمىز. وسى جولى دا پارلامەنتشىلەر كانيكۋلعا شىققان بەتتە استانادان ەل ىشىنە دەرەۋ اتتانعان ساپارى ءوزى سايلانعان ايماقتىڭ وساكاروۆ اۋدانىنان باستالىپ, جاڭاارقا, بۇقار جىراۋ وڭىرلەرىندە جالعاسقان. دەپۋتاتتىققا دەيىن دە بۇكىل ءىس-قىزمەتى قالىڭ قاۋىممەن قايناستى, مۇقتاج-مۇددەلەرىن قولداپ-قورعاۋعا قاتىستى بولعان ازاماتتىڭ سول ورتاعا ەتەنە جاقىندىعى بايقالدى.
بۇل جۇزدەسۋلەردەن كوڭىلگە نە ءتۇيىلدى؟ وسى جونىندە وي ءبولىسۋدى وتىنگەن ەدىك.
– داۋىلباي مەيرام ۇلى, ءوزىڭىز ۇزاق جىل اۋدان اكىمى مىندەتىن اتقارعان كەزىڭىزدەن ەل ءىشى جاعدايىنا جاقسى قانىقسىز. دەگەنمەن, قازىر بۇرىنعىداي كۇنبە-كۇن بەل ورتاسىندا جۇرگەن جوقسىز. سوندىقتان ونداعى وزگەرىس-جاڭالىقتاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن بىردەن اڭدايتىن شىعارسىز.
– شىنىندا سولاي. بۇعان دەيىن تىكەلەي ارالاسىپ, كورىپ جۇرەتىندىكتەن كوزگە ۇيرەنشىكتى بولىپ كەتكەندىكتەن بە ونشالىقتى كوڭىل اۋدارىلمايتىن. ەندى اينالاداعىنىڭ ءبارى وزگەشە قۇبىلىستاي كورىنەدى. مۇنى اسىرەسە, جاڭاارقا اۋدانىنا كەلگەن سايىن سەزىنەمىن. ارادا وتكەن ەكى-ءۇش ايداي ۋاقىتتىڭ وزىندە ءاردايىم ەلەڭ ەتەرلىك جاڭالىقتار تولى بولىپ جاتادى. ناقتى ءبىر مىسال. بىلتىر اۋداننىڭ 80 جىلدىعىنا وراي بەلگىلەنگەن 8 يگى ءىس-شارا ءساتتى ورىندالسا, بيىل ونىڭ اياسى ودان دا كەڭەيگەن. اتاپ ايتقاندا, اتا زاڭىمىزدىڭ 15 جىلدىعىنا وراي اتقارىلاتىنى 20-عا ۇلاسىپتى. ءوڭىر الەۋەتىنىڭ قالاي ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن, دامۋ مەن وركەندەۋگە دەگەن قۇلشىنىستىڭ قاندايلىق ەكەنىن وسىدان-اق باعامداۋعا بولادى.
سولاردىڭ بىرازىمەن كوزبە-كوز تانىسىپ, ارالاپ كوردىم. وسىنىڭ الدىندا جول تۇسكەندە ىرگەتاسى قالانۋ ۇستىندەگى 16 پاتەرلى ەكى قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالىپتى. جالپى, بۇل جاقتا مەملەكەت كومەگىنەن تىسقارى ءاركىمنىڭ ءوز كۇشىمەن جەكە باسپانالى بولۋعا ۇمتىلىسى جۇرتتىڭ جاي-كۇيىن اڭعارتارلىقتاي. تالداۋ , زەرتتەۋ ارقىلى سونى زەردەلەي ءبىلگەن اۋداندىق اكىمدىكتىڭ سارىسۋ كوشەسى بويىنان ءۇي سالۋشىلارعا جەر ءبولۋى, وعان ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جاساپ جاتۋى تۇرعىندارمەن قاتار بىزگە دە قۋانىشتى حابار بولدى.
“جالىن” جاڭا كەنىشىنەن كومىر وندىرىلە باستاۋى, قۇس فابريكاسىنىڭ, بەنزين شىعاراتىن, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىستارىنىڭ قولعا الىنۋى اۋدان كەلەشەگىنە ءۇمىتتى ۇلكەيتە ءتۇسىپتى. ءار ساپارىمداعىداي, ەلدى مەكەندەردى ارالاعانىمدا باستى نازار “جول كارتاسى” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اتقارىلۋ ۇستىندەگى جۇمىستارعا اۋدارىلدى. بايدالى بي, بيدايىق اۋىلدارىنداعى مەكتەپتەگى, مەديتسينالىق پۋنكتتەگى جوندەۋ ىستەرىنە نەگىزىنەن جەرگىلىكتى جاستاردىڭ تارتىلۋىنا, وزدەرى ايتقانداي ريزالىقتارى زور ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى – ىبراحىم وسپانوۆ دەگەن ازاماتتىڭ اتالعان شارا ارقاسىندا اۋىلدارىنىڭ شىرايى كىرىپ قالعانىن, جاز بويى بوس سەندەلىپ جۇرەتىن زامانداستارىنا پايدالى ءىس تابىلعانىن, وسى باعدارلامانىڭ الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرۋىن كوپشىلىك كولداپ, پارلامەنتكە جەتكىزۋگە وتىنگەنىن اتاپ كەتكىم كەلىپ وتىر.
جاڭاارقاداعى جارقىن ىستەر جاڭعىرىعى جان-جاققا جايىلىپ, ۇلگىگە اينالۋى بۇقار جىراۋ اۋدانىنان كورىندى. جالپى بايقاسانىز, وڭىرلەردە بۇگىندە ىشتەي تاماشا ءبىر باسەكەلەستىك بار سياقتى. كوشەلەردى, اۋلالاردى اباتتاندىرۋ, كەنت, اۋىل اجارىن اشۋ, جۇرتقا مەديتسينالىق, مادەني قىزمەت كورسەتۋ ءتۇرلەرىن جەتىلدىرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋدى كوتەرۋ باعىتىندا كوشتەن وزۋعا ۇمتىلىس جاراستى ۇردىسكە قالىپتاسىپ بارادى ەكەن. بوتاقارا كەنتىنەن باياناۋىل, قارقارالىعا قاراي اينالىم بەتكەيىنەن تومەن ءمولدىرەگەن “كاسكاد” سۋ قۇلاماسى كەشكىلىك جاستار سۇيسىنە دەمالاتىن ورىن بولىپتى. ال بۇل تۇس بىلتىر تاسى تابان تەسكەن جەر ەدى. عابيدەن مۇستافين اتىنداعى كەنتتەگى ء“ومىر” مەيىرىمدىلىك ۇيىنە كۇتىمگە الىنعان قارت سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋدىڭ سوڭى وسىندا جاڭا بالالار كىتاپحاناسى اشىلۋىنا قاتىسۋمەن ورايلاس كەلدى. ولار بىرەۋى سىرقاۋلى, بىرەۋى جالعىزىلىكتى ءوزدەرىندەي جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قامقورلىق ءۇشىن ەلباسىعا اق العىستارىن ايتتى.
ەل ءىشى ءومىرىنىڭ جارقىن كورىنىسىنە نۇرا اۋدانىنداعى ششەرباكوۆ, يزەندى اۋىلدارى بەينەسىنەن دە كۋاگەر بولدىق. ءبىزدىڭ الدىمىزدا جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جاسالعان الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق شارالار شاراپاتىن كورۋگە, يگىلىكتى ىستەردى ءۇيرەنۋگە كەلگەن اۋدان باسشىلارى, شارۋاشىلىقتار جەتەكشىلەرى كوڭىلدەرىنە كوپ جايدى ءتۇيىپ قايتتى دەپ ويلايمىز.
– داۋكە, ەندى اڭگىمە كەزەگىندە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەردە كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە توقتالساڭىز. جۇرتتى نە تولعاندىراتىنى بايقالدى؟
– جاسىراتىنى جوق, بۇرىندارى ءسوز اكىمدەرگە, مەكەمەلەر باسشىلارىنا شاعىم ايتۋدان, كۇندەلىكتى تۇرمىستاعى كەمىستىكتەرگە وكپە-رەنىش بىلدىرۋدەن, اركىمنىڭ جەكە جاي-كۇيىن كۇيتتەۋدەن باستالاتىن. بۇگىندە ونداي سالعىلاسۋ سيرەك. ازاماتتار مادەنيەتتىلىگى, وي-تولعامى, كوزقاراسى وسكەن. تاعى ءبىر قۋانتارلىعى, پارلامەنت جۇمىسى قالاي ءجۇرىپ وتىرعاندىعىن ءبىرازى جاقسى بىلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە تالقىلانۋعا ءتيىستى زاڭ جوبالارى دايىندالۋىنا وي سالادى. ماسەلەن, جاڭاارقا اۋدانى اۋماعىندا كەيىنگى كەزدە بىرنەشە كەنىشتەر اشىلعان. ارينە, وڭىرلىك ەكونوميكا دامۋىنا وتە ۇلكەن سەپ. الايدا, تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزعان جاعى دا بار. ەجەلدەن مال ءوسىرۋگە جاراتىلعانداي ايماق اجارى توزىپ, جۇدەۋ ۇستىندە ەكەنى مازالايدى. مارگانەتس پەن كومىر شىعارىلا باستاعان قىزىلجار ستانساسى جانە ەراليەۆ سەلولىق وكرۋگىندەگى بۇرىنعى ءشوبى شۇيگىن, سۋى مول شۇرايلى جەرلەر قازىر شاڭ-توزاڭعا باتقان. كەندى قورشاعان ورتاعا زالالى تيمەستەي ەتىپ الۋعا كوڭىل بولىنبەۋدە. مۇنداي ارەكەتتەر باسقا وڭىرلەردە دە كەزدەسەدى. زاڭ ارقىلى شەكتەۋ قويىلماسا, توقتاۋ بولمايتىندىعى تۇسىنىكتى. جاڭاارقالىقتاردىڭ وسى ورايداعى وي-ۇسىنىستارىن ارىپتەستەرىم الدىندا كوتەرمەكپىن.
سايلاۋشىلارمەن اشىق اڭگىمەلەسۋ, پىكىر الىسۋلاردا اڭعارىلعانداي دەنساۋلىق سالاسىندا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭا رەفورما توڭىرەگىندە جەتى رەت ولشەنىپ , ءبىر رەت پىشىلەتىن جايدىڭ ءبىرى – اۋىلدىق اۋرۋحانالار كەلەشەگى. تالاپقا سايكەس سىرقات قاي اۋرۋحانادا ەم قابىلداسا, قاراجات سوعان اۋدارىلادى. ال ناۋقاستىڭ ءبارى قالا جاقتى قالاپ كەتسە, اۋىلداعى اۋرۋحانالار جابىلۋى مۇمكىن, بۇل مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا سوقتىرادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءدارىگەرلەردىڭ ءوز مۇددەلەرى قورعالۋى تۋرالى تىلەكتەرى تۇسىنىستىكپەن قابىلداندى.
ەلدى مەكەندەردىڭ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋ جايى, اسىرەسە, كوپ كوزعالعان اڭگىمە بولدى. بۇل باعدارلاما كەيبىر جەرلەردە تياناقتى ورىندالماعانى ايتىلدى. جۇمسالعان قارجىنىڭ قايتارىمى وسى سالادا جەكەمەنشىك قۇرىلىمدار قۇرۋ ارقىلى الىنسا دەگەن ءپىكىرلەر قۇلاق ءتۇردىردى. اتالعان ءماسەلە جونىندە “بوتاقارا سۋ قوجالىعى” قمك ۇجىمى مۇشەلەرىنىڭ ورتاعا سالعان كەلەلى كەڭەس-ۇسىنىستارى دەپۋتاتتىق ءىس-جوسپارىما وي تولىقتىردى.
ەل ىشىنە بۇل جولعى جۇمىس ساپارىمنان كوكەيگە تۇيگەنىم كوپ. سايلاۋشىلار ءۇنىن پارلامەنت قابىرعاسىندا ەستىرتۋگە دايىنمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي.
قاراعاندى وبلىسى.