“تۋر دە فرانس”: تاۋ جولىنداعى تارتىس

22 شىلدە كۇنى تۋرمالە تاۋ­لا­رىنىڭ تارابىندا وتكەن “تۋر دە فرانس” ۆەلوجارىسىنىڭ 17-ءشى كە­زەڭى كوپشىلىك كۇتكەندەگىدەي جا­ڭا­لىق اكەلە قويمادى. اتال­مىش قاشىقتىق الاماننىڭ ەكى لي­دەرى اراجىگىن بۇرىنعىدان ار­تىق اجى­راتىپ بەرە المادى. ءسويت­كەنمەن, جۇرتتىڭ ءبىر بول­جا­مى دۇرىس كەلدى: “استانا” كو­مان­داسىنىڭ كاپي­تا­نى البەرتو كونتادور ءوزىنىڭ كوشباسىلىعىن ەشكىمگە بەرمەي, سارى جەيدەسىن ساقتاپ قالدى. كومبە سىزىعىن ويلاماعان جەردەن ليۋكسەمبۋرگ وعلانى ەندي شلەك ءبىرىنشى بولىپ قيدى. ونى­مەن دوڭگەلەك تىستەسكەن كۇيى ءسال قا­لىڭقى وتكەن البەرتو قار­سى­لاسىنا بىردە-ءبىر سەكۋند ۇتىلعان جوق. بۇل جەردە مارەگە ەرتەلەۋ جا­قىنداعان ءبىزدىڭ جىگىتتىڭ سوڭعى ءسات­تە قارسى­لا­سىنىڭ ءبىرىنشى ءوتۋى­نە ادەيى جول بەرگەنىن جۇرتتىڭ ءبا­رى بايقادى. ول 15-ءشى كەزەڭدە ءوزى­نەن 30 سەكۋند الدا كەلە جاتقان ەن­ديدىڭ كولىگى شىنجىرىن ءىلىپ كە­تىپ, ونى جولدا قالدىرىپ قوي­عان ايىبىن وسى­لايشا “جۋدى”. دەمەك, ەندى ءبارىن دە ءبۇ­گىن بوردو مەن پوياك اراسىنداعى 19-شى كەزەڭ – شاباندوزداردىڭ جەكە-جە­كە اعىزىپ وتەتىن 52 شاقىرىم­دىق قاشىق­تىعى شەشەتىن بولادى. ال كەشە تۇندە سالي-دە-بەارن - بور­دو ورتاسىنداعى 18-ءشى كەزەڭ­گە لاپ قويعان جۇيرىكتەر 198 شا­­قىرىمعا سوزىلعان جازىق بەلدەۋدى بەبەۋلەتىپ ءوتتى. وكىنىشكە قاراي, گازەت جارىققا شىققانعا دەيىن كەزەڭ ءناتي­جەلەرى ءبىزدىڭ قولى­مىز­دا بولعان جوق. دەگەنمەن, مامان­دار بولجامىن بايىپقا الساق, بۇل ارالىقتا ليدەرلەر توبىندا ءپا­لەن­دەي وزگەرىس بولا قويماۋى ءتيىس. تۋرمالە اتتى تاۋ جوتاسىنىڭ جون­دارىنا جورىق جوسىنىن باس­تاعان 17-ءشى كەزەڭ تاعى ءبىر اڭىز­دىڭ تۋىنا تۋىرلىق تاستايدى دەپ كۇتىپ ەدى ءدۇيىم جۇرت. بىراق ولاي بولمادى. تەك كورەرمەن كوپشىلىك شىن مانىندەگى تاۋ تارلانى – “تاۋداعى كوندور – كونتادور” اتان­عان ءبىزدىڭ باي­تاعىمىز نومىن­داعى كوماندا مايتال­مانى ال­بەر­توعا تراسسانىڭ وسى بيىك بەلە­سىندەگى بولىگىندە لايىقتى باسە­كەلەس پايدا بولعانىن پايىمداپ ۇلگەردى. تاۋ تارابىندا تابان ءتى­رەسە الاتىن سول ءبىر قارىمدى قار­سى­لاستىڭ اتى, ارينە, ەندي شلەك ەكەنىن وقىرمان اڭعارىپ وتىرعان شىعار. ءسوز اراسىندا بۇل باعلانعا دا ءبىر بارلاۋ جاساي وتسەك, ونىڭ ەڭ الدىمەن ەجەل­گى ۆەلوسيپەد­شى­لەر اۋلەتىنەن شىق­قانىن ايتار ەدىك. ءبىر جارىسقا ەكى نەمەسە ءۇش ءبىر­گە تۋعان باۋىردىڭ قاتار قاتى­سۋى سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي ەمەس, ايتكەنمەن شلەكتەردىڭ احۋالى ءتىپتى بولەك. قازىر اعايىندى فرەنك جانە ەندي اراسىن ولار­دىڭ جاس ايىرماسى دا, مۇنداعى ما­ماندانعان سالاسى دا, تا­لانتتا­رىنىڭ ءار قيلى ەكەنىن دە ايىرا ال­مايدى. ولار – قاشاننان جۇ­دى­رىقتاي جۇمىلعان ءبىر كوماندا, قوساقتالعان اجى­راماس جۇپ, تا­ما­شا دوستار, سيام ەگىزدەرى سەكىلدى قا­تار جاندار. ال بۇل اۋلەتتە شاي­­تا­ناربا تەگەرشىگىنە ەڭ العاش ءوت­كەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىندا گۋس­تاۆ (وگيۋست) شلەك وتىرعان ەكەن. جەكە ءجۇرىپ ءبىراز جەتىستىك­تەر­گە جەتكەن ونىڭ جولىن ۇلى دجون­ني بۇدان دا ساتتىرەك جالعاس­تىرىپ, وسى “تۋر دە فرانسقا” 7 رەت قاتى­سىپتى. ەندى سول دجونني مەن گابيدەن تۋعان ءۇش ۇل – ستيۆ (1976 ج.), فرەنك (1980) جانە ەندي (1985) ناعىز كاسىپقوي ما­ماندارعا اينالدى. قازىر بۇلار­­­دىڭ ۇلكەنى سپورتپەن قوشتاسسا, قالعان ەكەۋى ادەمى تاندەم قۇرىپ كەلەدى. كەزەكتى كەزەڭ كوپ رەتتە كو­رەرمەن كوڭىلىندە كۇپ قالدىردى. ول ادەتتەگىدەي ءبىر شوعىردىڭ كلاس­سيكالىق تاسىلمەن سىتىلىپ العا شىعۋىنان باستالدى. جول ەندى ءتۇ­رىلگەننەن “قويانقاشتى” قاقپا­قىل­عا سالىپ, پەلەتوندى ارتتا قال­دىر­عان سول ساپ جەتى شاباندوز بولىپ تىزىلە شاپتى. قۇرامىنا نەمىس بۋرگحاردت, يسپاندار پەرەس پەن فلەچا, فران­تسۋز پاۋريول, ورىس كولوبنەۆ, سلو­ۆەن كورەن, نورۆەگ حاگەن تۇزىلگەن “قاشاقتار” بىرازعا دەيىن جول بەر­مەدى. بىراق بۇلاردى “گەنەرال بو­لادى” دەپ ساناعان دا ەشكىم جوق. تەك ولاردىڭ نەگىزگى توپ­پەن ارا الىس­تىعى 7 مينۋتقا جەت­كەننەن كەيىن عانا ارتتاعىلار شىن قۋعىنعا كوشتى. الدىمەن ۇم­تىل­عان يسپان كارلوس ساسترە مەن وعان دەم بەرگەن لاتىش كونو­ۆا­لوۆس بولدى. تراسسا­نىڭ نەگىزگى باسەكەلەستەرى ا.كونتا­دور مەن ە.شلەك مارە مەجەسىنە جاقىن قال­عان شامادا عانا ىتىرىلىپ العا شىقتى. ءبىر-بىرىنە لايىقتى قوس قارسىلاس سول ساتتەردە تۇسە قالعان قالىڭ تۇمان­نىڭ اراسىندا ءبىر-بىرىمەن ۇمار-جۇمار بولىپ تەبىن­دەسىپ كەلە جات­تى. سورە سىزىعىنان دا ولار سول قاتارلاسقان كۇيلەرى بىردەي كولبەي ءوتتى... وسى كەزەڭنەن كەيىن توپ با­­سىنداعى البەرتو كونتادور باس كلاسسيفيكاتسيا بويىنشا 83:32:39 ۋاقىت ولشەمىن كورسەتىپ تۇر. ەكىنشى ورىندا – ەندي شلەك, ءۇشىن­شى ورىندا – سامۋەل سانچەس. دەمەك, توپ باسىنداعى ۇشتىكتە وزگەرىس جوق. ال “استانا” كومانداسى قۇ­رامىندا سىنعا ءتۇسىپ جاتقان باسقا جىگىتتەردىڭ جاي-كۇيلەرى ارقالاي. ماسەلەن, سوڭعى كەزەڭدە سورەگە 49-شى بولىپ جەتكەن الەكساندر ۆي­نوكۋروۆ ناتيجەسىندە باس ءتىزىم­دە سىرعىپ, 16-شى تەگەرشىككە تا­بان تىرەپ توقتادى. بۇلاردان ءبو­لەك, دا­نيەل ناۆاررو – 48, پاولو تي­را­لونگو – 52, داۆيد دە لا فۋەن­­­تە – 109, حەسۋس ەرناندەس – 127, ماك­سيم يگلينسكي – 131, اندرەي گري­ۆكو – 135, بەندجامين نوۆال 150 دەگەن كورسەتكىش­تەردى ەنشىلەپ كەلەدى. بيىلعى “تۋر دە فرانس” ۆە­لوجارىسى 20 كەزەڭنەن تۇرادى. ونىڭ ەڭ سوڭعى بەلەسى ەرتەڭ, جەك­سەنبى كۇنى اياقتالادى. وسى كۇنى ليۋن­جيۋمو ەلدى مەكەنىنەن شىققان ۆە­لوشاباندوزدار 102,5 شاقى­رىم­دى جۇگىرىپ ءوتىپ, پاريجدەگى ەليسەي الاڭىندا دەمدەرىن ءبىر-اق باسادى. ال بۇگىن, سەنبى كۇنى 19-شى كەزەڭدى تراسسا بويىمەن جەكە-جەكە جۇگىرىپ ءوتىپ وتكەرىپ, پوياكقا ايالدايتىن ولار كەشكە ليۋنجيۋ­موعا اۋە جو­لى­مەن ۇشىپ جەتىپ تىنى­عادى. سە­بەبى, بۇل ەكى ارادا ارنايى تراسسا جوق. ماماندار سالي-دە-بەارن مەن بوردو ورتاسىنداعى جازىق­تاعى جول­دا ءۇستىرت كەزدەسپەيتىنىن ايتادى. سون­دىقتان ول تاۋدان تالىقسىپ ءتۇس­كەن سپرين­تەر­لەردىڭ ۇزاق قاشىق­تىق­تى جەكە جۇگىرىس ال­دىندا ءبىرشاما تىنىس الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سول مۇمكىندىكتى ءبىزدىڭ باستى ءۇم­ىت­كەرىمىز ءتيىمدى پايدالانا بىلسە, قانەكي! سەرىك ءپىرنازار,  استانا.