قىزىلوردا وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى بولاتبەك بايماحانوۆپەن اڭگىمە
– سوڭعى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىرشاما وزگەرىستەر ورىن الۋدا. ايتالىق, “دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي جۇيەسى” ومىرگە ەنسە, بۇگىندە “سالاماتتى قازاقستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى تالقىلانۋدا. اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق.
– ەلباسىنىڭ كەلىسىمىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەسى ماقۇلداندى. بۇل جۇيە تۋرالى اقپارات قۇرالدارىندا تۇسىندىرمە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءوزىڭىز ايتقانداي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2010-2015 جىلدارعا ارنالعان “سالاماتتى قازاقستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جاقىندا عانا جارىق كوردى. وسىعان سايكەس, ءساتىن سالسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاڭا تىنىسى جاڭا جىلدان كەيىن وزگەشە باعىتتا اشىلادى. تۇرعىندارىمىز كەدەرگىلەرگە تاپ بولماستان, ءوزى تاڭداعان كلينيكالارىندا ەمدەلە الادى. ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا دا العىشارتتارى جاسالىپ جاتىر.
– بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قۇرۋعا بايلانىستى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتارعا ويىسساق.
– قىزىلوردا وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى – وبلىس اكىمدىگىنە تىكەلەي قارايتىن مەملەكەتتىك ورگان. وبلىس اكىمدىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قارجى قاراستىرۋدا الدا كەلەدى. ماسەلەن, وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بيىلعى جىلعى بيۋدجەتى ءوتكەن جىلعا قاراعاندا 31,2 پايىزعا ارتتى. ونىڭ ۇستىنە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك كولەمى بىرنەشە ەسە ءوستى.
ەلىمىزدەگى “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا قىزىلوردا قالاسىنداعى اۋىسىمىنا 500 قارالىمعا ارنالعان ەمحانا مەن 200 توسەكتىك ورتالىقتىڭ قۇرىلىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ەكى قۇرىلىستىڭ دا پايدالانۋ مەرزىمى 2010 جىلعا جوسپارلانعان. بايقوڭىر قالاسىنداعى 80 توسەكتىك پەرزەنتحانا, وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس ديسپانسەرىنىڭ جانىنداعى حلوراتور كورپۋسىنىڭ زەرتحانالىق عيماراتىنىڭ قۇرىلىستارى قاراشا ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. جول كارتاسىنا بايلانىستى 11 نىسان جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە.
جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارالعان قارجىعا شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى 22 مەديتسينالىق بەكەت, 9 دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ قۇرىلىستارى ءجۇرگىزىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ەندىگى كەزەكتە تاعى دا 10 مەدبەكەتتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا قاراجات ءبولىنىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون بولار.
ال ايماقتىڭ ەمدەۋ, الدىن الۋ ۇيىمدارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا كارديوورتالىقتىڭ اشىلۋىنا قاجەتتى ۋرولوگيا, ونكولوگيا سالاسى بويىنشا وتا جاساۋ ءبولىمىنىڭ قۇرال-جابدىقتارى, بالالار اۋرۋحاناسى مەن بوساندىرۋ مەكەمەلەرىنە ينكۋباتور, جاساندى دەمالدىرۋ اپپاراتتارى ساتىپ الىندى. ەمدەۋ الدىن الۋ مەكەمەلەرىنىڭ سانيتارلىق اۆتوكولىكتەرىن جاڭالاۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن 42 اۆتوكولىك الىندى.
– سالانى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ قاي دەڭگەيدە؟
– سالادا ماماننىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. اسىرەسە, تار بۋىندا ماماندارعا سۇرانىس جوعارى, رەنتگەنولوگ, پەدياتر, نەوناتولوگ, مارفولوگتار مۇلدە از. دەسەك تە, وبلىسىمىزعا جاس مامانداردى تارتۋ ماسەلەسىندە وبلىس باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدەگى جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنا سالا ماماندارىنىڭ بارىپ, ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋى ءناتيجەسىندە بەتبۇرىس جاسالىنۋدا. مىسالعا, 2008 جىلى – 57, 2009 جىلى – 81, ال بيىلعى جىلى 89 جاس مامان وڭىرىمىزگە كەلىپ, قىزمەت جاساۋدا.
وسى جەردە باسا كورسەتەرىمىز, وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن 2009 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ “قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋىلدىق جەرلەرىنە جىبەرىلگەن مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ قاعيداسى” اتتى شەشىمى بەكىتىلدى. وسى شەشىمگە بايلانىستى جاس مامانداردى اۋىلدىق جەرلەرگە تارتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 50 ملن تەڭگە قارالىپ, الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ بەلگىلەنگەن شارتتارىنا سايكەس اۋىلدىق جەرلەرگە جۇمىسقا جىبەرىلگەن جاس ماماندارعا 1 ملن. تەڭگە بەرىلەتىن بولدى. بيىلعى ءبىتىرىپ كەلگەن 89 جاس مامانىمىزدىڭ 43-ءى اۋىلدىق جەرلەرگە اتتاندى. قازىرگى كەزدە ولاردىڭ ەسەپ-شوتتارىنا قارجىسى اۋدارىلۋدا.
تاعى ءبىر ايتارىمىز, جىل باسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 455,25 شتات بىرلىك بەرىلىپ, ونىڭ جارتىسىنان كوبى اۋداندار مەن اۋىلدارداعى, سونىڭ ىشىندە انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى مامانداردىڭ ۇلەس سالماعىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك جاسالدى.
– ماماندارمەن قامتۋدا يگىلىكتى ىستەر جاسالىپ جاتقان كورىنەدى, ال دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىكتەرى قانداي دارەجەدە؟
– وبلىسىمىزدا 2 مىڭعا جۋىق دارىگەر, 7 مىڭعا تارتا ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەر بار. ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىندا بارلىق مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. سالادا سوڭعى 3 جىل كولەمىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ماقساتتى ترانسفەرتپەن ءبولىنگەن قاراجاتتان, وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى, قارجى ماماندارى مەن ستاتيكتەرى “مەنەدجمەنت” تاقىرىبىندا جانە باستاپقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسىنىڭ جالپى ءتاجىريبەلىك دارىگەر ماماندارى قايتا دايارلاۋدان ءوتتى. جاڭاعى ايتقان ءدارىگەرلەرىمىزدىڭ 90 پايىزى – ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان ەمدەۋ-الدىن الۋ ۇيىمدارىنىڭ ماماندارى.
ونىڭ سىرتىندا جۇمىس ورنىنان الشاقتاماي وقىتۋ ءادىسىن قولداندىق. وسى ماقساتقا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ەكى جىلعا 15 ملن تەڭگە قارالىپ, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋشى اكۋشەر-گينەكولوگ, بالالار دارىگەرلەرى, كارديولوگتار مەن وتاشىلار, تار بۋىندى ماماندارىمىزدى, جاڭا تۋعان بالالاردىڭ جانساقتاۋ بولىمىندەگى دارىگەرلەرىمىزدى ماستەر-كلاستار ەسەبىنەن وقىتىپ جاتىرمىز. مەملەكەتىمىز انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. بيىل انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋشى دارىگەرلەرىمىزدى وقىتۋعا حالىقارالىق يۋسايد ماماندارىن ەكى رەت شاقىردىق. ءوز ەلىمىزدىڭ جوعارى مامانداندىرىلعان ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى كەلىپ, وقىتىپ, تاجىريبە الماستى.
جانە ءبىر ايتارىمىز, بيىل وبلىستىق مەديتسينا ورتالىعى جانىنان زاماناۋي وقۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان وقۋ ترەنينگ ورتالىعىن اشتىق. ورتالىق قاشاندا مامانداردىڭ وقۋىنا, تاجىريبە الماسۋىنا جول اشادى. سونىمەن قاتار, “جول كارتاسى” بويىنشا مامانداردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋدان وتكىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ, قازىرگى تاڭدا س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە 10 جاس مامان قايتا دايارلاۋدان ءوتىپ جاتىر.
– بولاتبەك بيمەندى ۇلى, ەلىمىزدە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كارديوورتالىقتار اشىلۋدا. وسىعان بايلانىستى نە ايتاسىز؟
– جۇرەك قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان قايتىس بولۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ وتىرعاندىعى جاسىرىن ەمەس. اسىرەسە, جۇرەك اقاۋلىعىمەن تۋاتىن سابيلەر كوبەيىپ بارادى. ولارعا دەر كەزىندە وتا جاسالسا, ساۋىعىپ كەتۋلەرىنە ابدەن بولادى. ۇكىمەتىمىز “قر 2007-2009 جىلدارعا ارنالعان كارديوحيرۋرگيالىق جانە كارديولوگيانى دامىتۋ باعدارلاماسىن بەكىتۋ” تۋرالى جارلىعىن شىعاردى. وسى جارلىققا بايلانىستى جۇرەك قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ جانە ءولىم كورسەتكىشتەرىن تومەندەتۋ ماقساتىندا بارلىق وڭىردە كارديوورتالىقتار اشىلۋ كوزدەلگەن. ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا جاقىندا وبلىستىق مەديتسينا ورتالىعى جانىنان 20 توسەكتىك كارديوورتالىق اشىلدى. كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتى جابدىقتاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 481,5 ملن. تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 150,3 ملن. تەڭگە ءبولىندى. قارالعان قارجىعا كەرەكتى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارىمىزدى الدىق. وكىنىشتىسى, ماماندار تاپشىلىعىنان كىدىرىس تە بولىپ تۇر. ۇلتتىق كارديولوگيا جانە ىشكى اعزالاردى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى جىل باسىندا وبلىسىمىزعا كەلىپ, جالپى ەمدەۋ مەكەمەلەرى مەن جەدەل-جاردەم كومەگىندەگى تەراپەۆت-دارىگەرلەرىمىزگە ماستەر-كلاسس ءوتكىزدى. جانە ايماعىمىزدىڭ 20 كارديولوگىن “كلينيكالىق كارديولوگيا” بويىنشا قايتا دايارلاۋ ماقساتىندا كوشپەلى تسيكل ءوتتى. ورتالىق بولعان سوڭ وتالار جاسالىنۋى قاجەت. بۇل ءىستى جىل باسىندا ەكشەلەپ, ماماندارىمىزدى الىس-جاقىن شەت ەلدەرگە ءبىلىمىن كوتەرۋگە جىبەردىك. رەسەيدىڭ, بالتىق جاعالاۋلارى ەلدەرى مەن ەۋروپانىڭ, ازيانىڭ مىقتى ينستيتۋتتارىندا دارىگەرلەرىمىز ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, جۇرەككە وتا جاساۋدىڭ تاسىلدەرىمەن اينالىسۋدا.
– مەنىڭ پايىمداۋىمشا, سىر ايماعى ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى –دەموگرافياعا باسا نازار اۋدارۋى. ەندەشە, انا مەن بالا دەنساۋلىعى قانداي دەڭگەيدە؟
– ايماقتا دەموگرافيالىق جاعداي جاقسارىپ, تۋ كورسەتكىشى 2004 جىلمەن سالىستىرعاندا قازىر ءوسىپ وتىر. حالىقتىڭ ءولىم-ءجىتىمى رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 1,5 ەسە تومەن. سابيلەر ءولىمى كورسەتكىشى 7 پايىزعا, انالار ءولىمى ەكى ەسە تومەندەدى.
ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ 2009-2011 جىلدارعا ارنالعان انا مەن ءسابيلەر ءولىمىن تومەندەتۋ جونىندەگى جوسپارى جاسالدى. 18 جاسقا تولعان ازاماتتاردى سكرينينگتىك تەكسەرىس, 35-60 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەردى جاتىر موينىنىڭ, 50-60 جاس ارالىعىنداعىلاردىڭ ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىن ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سول سياقتى, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ جانە قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا پەرەناتالدى ورتالىق پەن قالالىق پەرزەنتحانادان 6, اۋداندارداعى بوساندىرۋ مەكەمەلەرى جانىنان جاڭا تۋعان نارەستەلەر ءۇشىن 3 جانساقتاۋ توسەكتەرى اشىلىپ, ولار تيەسىلى شتاتتىق ءبىرلىكتەر مەن زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلدى. جاس بوسانعان انالاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا جانە شالا تۋىلعان نارەستەلەردى امان الىپ قالۋ ءۇشىن قىمبات تۇراتىن ءدارى-دارمەككە قاجەتتى قاراجات كولەمى ءوسىپ, كوپتەگەن مۇمكىنشىلىك جاسالىندى.
شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى ايەلدەر مەن بالالارعا دەر كەزىندە شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتى قالىپقا كەلتىرىلدى.
– تۇرعىندار دەنساۋلىعىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى وڭىردەگى الەۋمەتتىك ناۋقاستاردىڭ كورسەتكىشتەرىمەن ولشەنەدى دەسەك, وبلىسىمىزدا تۋبەركۋلەز, قاتەرلى ىسىكتەرمەن اۋرۋشاڭدىق ءورشىپ تۇرعان جوق پا؟
– جاقىندا وبلىس اكىمدىگىندە تۋبەركۋلەزگە قارسى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە ونىڭ ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە اشىق اڭگىمە ءوربىدى. نەگە دەسەڭىز, وبلىستاعى ىندەتتىك احۋال جاقسارعانمەن, تۋبەركۋلەزدىڭ مۋلتيرەزيستەنتتى تۇرىنە شالدىعۋ ارتىپ بارادى. تۋبەركۋلەزدىڭ بەلسەندى ءتۇرىن ەمدەۋ ءۇشىن 18-24 اي قاجەت ەتىلسە, 6 ايىندا اۋرۋحانادا جاتۋى ءتيىس. بىزدەگى مۇنداي ناۋقاستاردى ەمدەيتىن 40 توسەك ورىن بولسا, ولار قالا ىشىندە. سوعان وراي قالانىڭ شەتىندە ورنالاسقان بالالار مەن ءجاسوسپىرىمدەر شيپاجايىن سىردارياعا كوشىرىپ, ورنىنا مۋلتيرەزيستەنتتى ناۋقاستاردى ەمدەيتىن ديسپانسەردى 120 توسەككە كەڭەيتۋ جوسپارلانۋدا. سول كەزدە وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس ديسپانسەرى مەن 120 توسەكتىك مۋلتيرەزيستەنتتى ناۋقاستاردى ەمدەيتىن ديسپانسەرىمىز ءبىر ورتالىققا شوعىرلانادى. سونداي-اق وسى ايماقتان اۋرۋدىڭ اسا مەڭدەگەن جانە ءدارى اسەر ەتپەيتىن تۇرىنە ارنالعان 40 توسەكتىك حوسپيس اشۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
تۋبەركۋلەزدەن تولىق ەمدەلىپ شىعۋ ءۇشىن ۇزبەي ءدارى ءىشىپ, 2-3 جىلعا دەيىن كۇتىنىپ ءجۇرۋ قاجەت. ناۋقاستارىمىزدىڭ اۋرۋحانادان شىققاننان كەيىن وزىنە سالعىرت قارايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا شالقيا ءساناتوريىن 80 توسەكتەن 200 توسەككە كەڭەيتۋ قولعا الىندى.
قاتەرلى ىسىكتەرگە كەلسەك, ىندەتتىك شارىقتاۋ تومەن تۇسكەن. كەزىندە الماتى, استانا قالالارىنا ءجىبەرەتىن ىشكى اعزالىق وتالار بۇگىندە وزىمىزدە جاسالۋدا.
ءسوز سوڭىندا ەلباسىمىزعا “سالاماتتى قازاقستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ازىرلەنۋىنە باتىل باستاما جاساعانى ءۇشىن شىن ءجۇرەكتەن العىس سەزىمىمدى بىلدىرەمىن. بۇل باعدارلاما دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وركەن جايا بەرۋىنە ءبىردەن-ءبىر ىقپال ەتپەك. “سالاماتتى قازاقستانعا” – سالاۋاتتى ۇرپاق كەرەك. ال ولاردى سالاۋاتتى دا ساۋاتتى ەتىپ تاربيەلەۋ – ءبىزدىڭ پارىزىمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.