وڭىرلەردەن ونىڭ بولىمشەلەرىن اشسا, ورەن جاسقا وركەندى ءىس بولار ەدى
جان دۇنيەسى لاستانباعان, شىن ك ۇلىپ, شىن رەنجيتىن, ۋىلىنەن ءۇمىت, كىر شالماعان باستاۋ سۋىنداي ءمولدىر جۇزىنەن ءوز بولمىسىڭ كورىنىپ تۇراتىن, قاراقاتتاي كوزىنەن ۇلتتىق رۋح وينايتىن, سەن قارا تابان بولىپ جەر باسساڭ ەكەن دەگەن تىلەگىڭنىڭ تىرەگى – بالادان اسقان باقىت بار ما؟ ودان وزگە باقىت ونىڭ قاسىندا قانشا جەردەن دالەل-دايەك كەلتىرسەڭ دە ارقان ەسە المايدى. اتام قازاقتىڭ اقىل-ويىنان شىققان “ۇلكەننىڭ مىڭىنا بەرگەنشە, بالانىڭ بىرىنە بەر جان جىلۋىڭدى”, دەگەن اتالى ءسوز تەگىن ايتىلماسا كەرەك. بالاعا بەرگەن سول جان-جىلۋىڭ – ەرتەڭگى ءومىر ءنارى, جالعاستىق, باسقان ءىزىڭدى شاڭ كومىپ قالماۋىنا جاساعان قادامىڭ. ءبىز كەيدە بالاعا بالا دەپ قارايتىنىمىز بار. شىندىعىنا كەلسەك, بالا ءبارىن ءبىلىپ, سەزىپ وتىرادى. عالىمداردىڭ زەرتتەپ, زەردەلەۋىنە سەنسەك, ۇل مەن قىز وزىنە قاجەت تاربيەنىڭ 80 پايىزىن 7 جاسقا دەيىن بويىنا ءسىڭىرەدى ەكەن. ول ونىڭ ءومىر بويى ەسىنەن شىقپايتىن كورىنەدى. سودان دا بولار ورىستىڭ حالىقشىل جازۋشىسى ۆاسيلي شۋكشين: “دۇنيەدەگى ەڭ بايقامپاز “حالىق” – بالالار”, دەيدى. بۇل – رياسىز ايتىلعان راس ءسوز.
ءيا, ەلدىڭ ەرتەڭى, ۇلتتىڭ بولاشاعى, الدىڭعى تولقىننىڭ ءىزباسارى – جاس ۇرپاققا تياناقتى ءبىلىم بەرىپ, ءتالىمدى تاربيە ۇيرەتكەن ەلدىڭ ەرتەڭى كەمەل, بولاشاعى ءبۇدىرسىز ءتۇزۋ بولماق. وسىنى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ءبىرىنشى كەزەككە شىعارىپ, جاس ۇرپاققا بار مۇمكىندىكتى جاساپ كەلە جاتقان قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بيىلعى حالىققا جولداۋىندا “ۇكىمەتكە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا-اق بالالاردى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى وقىتۋمەن جانە تاربيەمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان “بالاپان” ارنايى باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋدى تاپسىرامىن”, دەگەن ەدى. وسى تاپسىرما قازىردىڭ وزىندە ءبىراز وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, جاز ايلارىنداعى وقۋشىلار دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋ بارىسى جاقسى جولعا قويىلعانىنا مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى قازاق ەلىنىڭ “ارتەگى” اتانىپ وتىرعان “بالداۋرەن” رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا جاقسى جولعا قويىلعان.
مۇندا جىل بويى وقۋشىلار دەمالىسى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرادى. وتانىمىزدىڭ 16 ايماعىنان ءبىر اۋىسىمدا 300 بالاعا دەيىن دەمالۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان. جاز مەزگىلىندە 15 كۇن, ال ساباق ءجۇرىپ جاتقان ۋاقىتتا 20 كۇن وقۋ مەن دەمالىس قاتار جۇرەدى.
بۇل وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن, ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن 2004 جىلى قۇرىلعان ەدى. ورنالاسقان جەرىنىڭ ءوزى سارىارقانىڭ ءىنجۋ-مارجانى اتانعان بۋرابايدىڭ ءبىر تاماشا ءوڭىرى. ءۇش جاعىن قالىڭ قاراعاي كومكەرىپ جاتسا, ءبىر جاعى كوكشەنىڭ 80 كولىنىڭ بىرىنە يەك سۇيەيدى. كەشەننىڭ عيماراتى زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان. مۇنداي بالالار دەمالاتىن ورىن تمد ەلدەردىڭ ىشىندە, ءبىر زاماندارى كسرو-نىڭ جۇزدەن جۇيرىكتەرى عانا بارىپ دەمالاتىن “ارتەك” (قىرىم, ۋكراينا), “ورلەنوك”, “وكەان” بۇكىلرەسەيلىك بالالار ورتالىعى جانە “زۋبرەنوك” (بەلارۋس) لاگەرلەرى عانا بار.
“بالداۋرەن” بالالار لاگەرى تەك وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى عانا ەمەس, وقۋشىلارعا قاتىستى وتاندىق جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم جارىستارى وتەتىن ورىنعا اينالىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون. سونىڭ ءبىر دالەلى, تاياۋدا عانا ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرىپ, ءمارتەبەسىن كوتەرىپ, تورتكۇل دۇنيەدەگى مىقتى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنان, ياعني بەسىنشى ورىنعا قول جەتكىزگەن 51-ءشى حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانىڭ سوندا ءوتۋى دەر ەدىك. مىڭعا تارتا وقۋشى, ولاردى باستاپ كەلگەن جەتەكشىلەر مەن قازىلار القاسىنىڭ سوندا 3 كۇن بويى الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە جاقسى جاعدايدىڭ جاسالۋى كەشەننىڭ ۋاقىت ولشەمىنە ساي ەكەنىن دايەكتەپ بەردى.
جاقىندا وسى وقۋ كەشەنىندە بولعانىمىزدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن, ناقتىلاي تۇسسەك, 11 مەن 15 جاس ارالىعىنداعى وقۋشىلاردىڭ دەمالىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. ولارعا بارلىق جاعداي جاسالىپتى. باس تالىمگەر سانالاتىن ۆوجاتىيلار وقۋشىلارعا تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى ۇيىمداستىرىپ جۇرگەنىنە كوز جەتكىزدىك. وي-سانانى ءوسىرەتىن ءارتۇرلى باعدارلامالار ازىرلەپ, وتانشىلدىق رۋحىڭدى وياتاتىن كەشتەر ۇيىمداستىرىپ, ساپتا ءجۇرۋ ءتارتىبىن بويعا ءسىڭىرىپ, دەنساۋلىقتىڭ باستى كەپىلى تازالىق ەكەنىن ۇيرەتىپ, “بالداۋرەن” – بالالار ارمانىنىڭ ارالى دەگەنگە ۇيىتىپ كەلەدى ەكەن.
– ءبىزدىڭ وقۋ كەشەنىندە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 5 مىڭنان اسا ۇل مەن قىزدىڭ جىل بويى دەمالۋىنا مۇمكىندىك بار. ءتىپتى شەتەلدىك وقۋشىلار دا كەلىپ جاتادى. بۇل جاستاردىڭ ءبىر-بىرىمەن تانىسۋىنا, دوستاسىپ كەتۋىنە جول اشادى. جالپى, “بالداۋرەننىڭ” ءار كۇنى قىزىقتى. ءبىز سونى قاتاڭ قاداعالاپ وتىرامىز. فەستيۆالدار مەن سلەتتەر وتكىزۋمەن بىرگە, تابيعاتقا ساياحات جاساۋ دا جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. ايتالىق, سلەت باعدارلامالارى ءار الۋان بولىپ كەلەدى. ماسەلەن, ءبىر جولى وتانشىلدىق رۋحتاعى اندەردى ايتۋعا ارنالسا, ەكىنشى جولى “قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءبىزدىڭ قولىمىزدا” اتتى تاقىرىپقا ساي ۇيىمداستىرىلادى.
15-20 كۇن ىشىندە ۇجىم ءمۇشەلەرى وقۋشىلارعا جاقسى پسيحولوگيالىق جاعدايلار جاساپ, ولاردىڭ تولىققاندى ادام بولىپ قالىپتاسۋىنا مەملەكەتىمىزدىڭ جاساپ وتىرعان قامقورلىعىنا كوزدەرىن جەتكىزە وتىرىپ, ەلىمە مەن قاشان دا كەرەكپىن دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرۋ باستى ماقسات ەكەنىن وي-سانامىزدان ءبىر ءسات تە شىعارمايمىز. اسىرەسە, بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىن اشۋ مەن دامىتۋ بويىنشا جاساقتالعان شەبەرحانالاردا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستار ۇشان-تەڭىز. كوپ جاعدايدا ەر بالالاردى وتانشىلدىق رۋحتا ءتاربيەلەۋگە باسا نازار اۋدارساق, قىز بالالاردىڭ وزىنە ءتان نازىكتىك پەن بارلىق ىسكە ۇيىتقى بولا الاتىن قاسيەتىن ورىستەتۋگە تەرەڭ ۇڭىلەمىز. وقۋشىلاردىڭ ءوزىنىڭ وي-قيالىنان تۋىنداتىپ جاسايتىن زاتتارى, جازعان شىعارمالارى, سالعان سۋرەتتەرى قازىر كەشەننىڭ مۇراجايىن تولىقتىرا تۇسۋدە. ءبىزدىڭ باستى ءمىندەتىمىز – وتانىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن وقۋشىلاردىڭ ءومىر بويى ەسىندە جۇرەتىن, ماقتانىشپەن ايتاتىن ء“بالداۋرەن” – ارمان لاگەرى دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرۋ, – دەيدى وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مۇحيتدين تولەپباەۆ.
جازعى دەمالىس پەن وقۋ كەزىندەگى وقۋشىلاردىڭ ورتالىقتا بولۋىنىڭ ايىرماشىلىعىنا كەلەر بولساق, ساباق ۋاقىتىندا بالالار ءارى دەمالادى, ءارى وقۋلارىن جالعاستىرادى. ياعني, لاگەردە دەمالىس كەزەڭى مەن مەكتەپ ءومىرى ءبىر ارنادا توعىسىپ جاتادى. مەكتەپتەگى ساباق بەرۋ ءتاسىلى جاڭاشىل كومپيۋتەرلىك جانە پاندىك-مودۋلدىك تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن. مۇندا ۇيگە تاپسىرما بەرىلمەيدى, ءار بالا ءوز ءبىلىمىن كاسىبي بىلىكتىلىگىمەن, ۇستازداردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋ ءبىرىنشى كەزەككە شىعارىلعان. بۇعان قاجەتتىڭ ءبارى كەشەندە جەتكىلىكتى. وقۋلىقتارمەن قاتار, يلليۋستراتيۆتى-ەنتسيكلوپەديالىق جيناقتار, وتاندىق, ورىس جانە شەتەلدىك ادەبيەتتەردىڭ وزىق ءۇلگىلەرى, وزگە دە قۇندىلىقتار جيناقتالعان كىتاپحانا جۇمىسى جاقسى جولعا قويىلعان. وقۋشىلار دەمالىس كەزىندە مەديتسينا كەشەنىندە, ناقتىلاي تۇسسەك ميني-كلينيكادا ەمدەلۋىنە, شىنىعۋ پروتسەدۋرالارىن, فيزيوتەراپيا, وتتەكتى كوكتەيل, تىنىسالۋ جاتتىعۋلارىن, ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋلار, تاعى باسقا الۋىنا بولادى. كۇنىنە التى رەت تاماقتانادى ەكەن.
ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن ميلليونداعان وقۋشىلاردىڭ اراسىنان ەڭ ۇزدىك وقىعان, تالانتتى, ءتارتىپتى بالالار عانا جىبەرىلەتىنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. وسى ارادا تومەندەگى ءوز بايلامىمىزدى ەستىر قۇلاققا سالا كەتسەك دەيمىز. ەگەر وتانىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى تابيعاتى اسەم, وقۋشىلاردىڭ كوڭىلدى دەمالىسىنا قولايلى جەرلەردەن “بالداۋرەن” وقۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ بولىمشەلەرىن اشىپ, سوندا دەمالۋعا كەلگەن ۇل-قىزدىڭ اراسىنان تاڭداۋلىلارىن بۋرابايعا جىبەرۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرساق ءجون بولار ەدى. بۇل تاۋەلسىز ەلدىڭ باس وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋمەن بىرگە, تولقىن-تولقىن وقۋشىلاردىڭ “بالداۋرەنگە” بارىپ دەمالساق دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن وياتار ەدى. كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس داۋىرىندە ارتەككە بارۋ ءار وقۋشىنىڭ ارمانىنا اينالعانى ءمالىم. سونداي اسقاق ارمانعا جەتەلەيتىن وتاندىق بالالار لاگەرىن قالىپتاستىرۋدى ويلاستىرساق ۇتىلماس ەدىك, ۇتار ەدىك.
سۇلەيمەن مامەت.
“يسكرا” اۋلا كلۋبى قاشاندا كوڭىلدى
جازعى دەمالىس كەزىندە بالدىرعاندار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ۋاقىتتارىن ءتيىمدى وتكىزۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان “يسكرا” اۋلا كلۋبىندا ولار ءتۇرلى سپورتتىق ويىندار مەن سايىستارعا قاتىسىپ, دەنساۋلىقتارىن ساۋىقتىرۋمەن قاتار, بىلىمدەرىن تەرەڭدەتەدى.
جاننا جولداسوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن “يسكرا” اۋلا كلۋبىنا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن جينالادى. مۇندا كەلەتىن بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى ءارتۇرلى. دەگەنمەن, ولار وزدەرىنە ۇنايتىن پايدالى ءارى ءتيىمدى ءىس تابادى. دوستارىمەن بىرگە تەننيس, دويبى, شاحمات ويناپ, ءان سالىپ, بي بيلەيدى. وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمى مەن وي-ءورىسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ينتەللەكتۋالدىق سايىستارمەن قاتار, ۇلتتىق ويىنداردى ۇيىمداستىرۋعا دا باسا نازار اۋدارىلعان. قابىرعالار مەن سورەلەردە وقۋشىلاردىڭ جەكە جۇمىستارى مەن سۋرەتتەرى, اسەم ورنەكتەلىپ, بەزەندىرىلىگەن قولونەر تۋىندىلارى جيناقتالعان. قيالدارىنا ەرىك بەرگەن جاس سۋرەتشىلەر قاعاز بەتىنە ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋ ارقىلى قىلقالاممەن تابيعات كورىنىستەرى مەن ءوز ويلارىن تۇسىرگەن. سونداي-اق, جول ۇستىنە بورمەن سۋرەت سالۋدان دا بايقاۋ وتكىزىلگەن. جازعى دەمالىستى قىزىقتى ءوتكىزىپ, پايدالى مالىمەتتەرمەن تانىسقىسى كەلەتىن وقۋشىلار ءۇشىن بالالار شىعارماشىلىعى ۇيىندە اپتانىڭ ءار دۇيسەنبىسى كۇندەرى ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىلادى.
– جۋىردا اۋلا كلۋبتارىنىڭ اراسىندا فۋتبولدان سايىس ءوتكىزىلدى. سونداي-اق ءىس-شارالار لەگىندەگى “كوڭىلدى وتىرىس”, “مۋزىكالنىي كالەيدوسكوپ”, “كوڭىلدى سۋرەتشى”, “تاينيك چۋدەس” جانە “ستراتينەيدجەر” بي جارىسىنا بالالار ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن قاتىستى. ەندىگى كەزەكتە “ميسس-2010” جانە “كولتسو ۆەسەلىح گورودكوۆ”, “ارمەيسكيە بۋدني”, “زۆەزدنىي نەبوسۆود”, “كوڭىلدى ستارت” سپورتتىق شارالارىن وتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. جاس ەرەكشەلىكتەرى مەن وي-پىكىرلەرىنىڭ ايىرماشىلىقتارىنا قاراماستان بالدىرعاندار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ باسىن توعىستىراتىن “يسكرا” اۋلا كلۋبى جازعى ۋاقىتتا جاڭا دوستارمەن تانىسىپ, سپورتتىق شارالارعا قاتىسۋعا شاقىرادى, – دەيدى جاننا جولداسوۆا.
اقبوتا سەيسەنباەۆا. پاۆلودار وبلىسى, اقسۋ قالاسى.