قىزىلجار وڭىرىندە شىعارىلعان جاڭا كومباينداردى سىناقتان وتكىزۋ باستالدى
وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆتىڭ توراعالىعىمەن اققايىڭ اۋدانى «سولتۇستىك قازاقستان تاجىريبە شارۋاشىلىعى» جشس بازاسىندا وراق ناۋقانىنا قاتىستى بارلىق شارالاردى قاراستىرۋعا ارنالعان «القاپ كۇنى» سەمينار-كەڭەسى ءوتتى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ساپارحان وماروۆ, ا.ي.باراەۆ اتىنداعى استىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جەكسەنباي قاسقىرباەۆ, اۋداندار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى, اۋماقتىق جانە وبلىستىق ۆەدومستۆولاردىڭ, اۋماقتىق ينسپەكتسيالاردىڭ, «قازاگرو» اق فيليالدارىنىڭ, اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا بولىمدەرىنىڭ, استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارى, عالىمدار قاتىستى.
القالى باسقوسۋ باستالار الدىندا قاتىسۋشىلار «سولتۇستىك قازاقستان تاجىريبە شارۋاشىلىعى» جشس-ءنىڭ تاجىريبە القاپتارىندا بولىپ, باستاۋىش تۇقىم شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ ونىمدەرىمەن تانىستى. ەرىك حامزا ۇلى پەتروپاۆل قالاسىنداعى «كازتەحماش» جشس بازاسىندا شىعارىلىپ جاتقان «Sampo Asia» كومباينىن ءتىزگىندەپ, ماساعى كەرە-قارىس بيداي القابىنا شالعى ءتۇسىردى. سوڭعى رەت 1978 جىلى سك- 5 كومباينىندا جۇمىس ىستەگەن ەدىم. ەكى مارتە استىق باستىراتىن تەتىگى بار, جوعارى جىلدامدىقتا سابان ۇگىتەتىن, بۋنكەرىنە 8 توننا استىق سياتىن زاماناۋي تەحنيكانىڭ ارتىقشىلىعى بىردەن بايقالدى, دەدى وبلىس اكىمى قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن.
قوڭىر كۇزگە دەيىن ونىڭ 50 ءبىرلىگىن قۇراستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى مەن مال شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىندە قوستانايلىق «ESSIL-740», «ESSIL-760», كوكشەتاۋلىق «Vector» كومبايندارى مەن شەتەلدىك تەحنيكالار ۇسىنىلدى. تايىنشا اۋدانىنداعى «الابوتا» اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتى» جشس-ءنىڭ 1245 كيلولىق 5 جاسار «گەرەفورد», مامليۋت اۋدانىنداعى «قىزىلاسكەر» جشس-ءنىڭ قالماق بۇقالارىنا, «م.جۇماباەۆ اۋدانىنداعى «جنۆ» جشس-ءنىڭ 560 كيلولىق بەلورۋسسيالىق «ليمۋزينىنە», اققايىڭ اۋدانىنداعى «دايىندىق» جشس-ءنىڭ يرلانديالىق اسىلتۇقىمدى ءمىنىس جىلقىسىنا جانە تاعى باسقا دا قارا مالداردىڭ «ەليتا-رەكورد» تۇقىمدارىنا قىزىعۋشىلار كوپ بولدى.
سەمينار-كەڭەستى اشقان ە.سۇلتانوۆ جيىننىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. وبلىس اۋا رايىنا تاۋەلدى ولكەدە ورنالاسقاندىقتان, كۇز كوبىنە قۇبىلمالى كەلەتىندىكتەن, ءاربىر اشىق كۇندى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ, وراق ناۋقانىن ۇزاققا سوزباۋدىڭ ماڭىزى زور. ونى جىلداعى تاجىريبە انىق بايقاتىپ ءجۇر. ۇكىمەتتىڭ جان-جاقتى قولداۋى ارقاسىندا وسىمدىكتى قورعاۋ شارالارىنا, جانارماي ساتىپ الۋعا, ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭالاۋعا قوماقتى قاراجات ءبولىندى. الداعى باستى مىندەت 15 تسەنتنەرلىك مەجەنى ساقتاي وتىرىپ, 6 ميلليون توننا استىق جيناۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. جاقىن جانە الىس شەتەلدەرگە 2 ميلليون توننا استىق, ونىڭ ىشىندە, 200 مىڭ توننادان استام مايلى داقىلدار ەكسپورتتالاتىن بولادى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايداربەك ساپاروۆتىڭ بايانداۋىنا قاراعاندا, 3,2 ميلليون گەكتار ءداندى, 470 مىڭ گەكتار مايلى داقىلدار سەبىلىپ, شىعىمدىلىق كوڭىل قۋانتادى. جىل باسىنان بەرى 577 تەحنيكا ساتىپ الىندى. استىق ورۋ ناۋقانىنا 9 مىڭعا جۋىق كومباين قاتىسادى دەپ كۇتىلسە, ۇشتەن ءبىرى – جوعارى ءونىمدى تەحنيكالار. كۇزگى دالا جۇمىستارىنا 73 مىڭ توننا جانارماي قاجەت بولسا, 91 پايىز قامتىلعان. 53 استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 3,4 ميلليون توننانى قۇرايدى. بۇعان اگروقۇرىلىمدار يەلىگىندەگى 3,1 ميلليون تونناعا جەتەعابىل استىق قويمالارىن, جۋىق ارادا 191 مىڭ توننالىق 9 استىق ساقتاۋ كاسىپورنى پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن قوسساق, قامبالارعا قۇيىلعان استىقتىڭ ساپاسى جوعارى بولادى دەگەن ءسوز. جاۋاپتى ناۋقان قىزعان كەزدە تاۋلىكتىك قۋاتتىلىعى 191 مىڭ توننا بولاتىن 298 استىقكەپتىرگىش تولىق ىسكە قوسىلادى. بايانداماشى وراق ناۋقانىن 35-40 جۇمىس كۇنى ىشىندە تولىق اياقتاۋ, ءبىرىنشى كەزەكتە 480 مىڭ توننا ءداندى جانە مايلى داقىلدار تۇقىمىن قۇيىپ الۋ تالابىنا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىردى. ەڭبەككە اقى تولەۋ جانە باسقا دا ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ءبولىپ ايتىلدى. جاسىراتىنى جوق, ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىنا قاراعاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى 20 پايىز تومەن. 65,4 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە عانا. جىلداعى تاجىريبە بويىنشا نورمانى ورىنداعان كومباينشىلاردىڭ كۇندىك تابىسى 16-24 مىڭ تەڭگەدەن اينالۋى ءتيىس. سوندا ءبىر ماۋسىمدا 435-653 مىڭ تەڭگە ەڭبەكاقىعا قول جەتكىزە الادى.
ا.ي.باراەۆ اتىنداعى استىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-ءوندىرىستىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جەكسەنباي قاسقىرباەۆ ءداندى جانە مايلى داقىلداردى جيناۋ مەن توپىراقتى كۇزدە وڭدەۋ تەحنولوگيالارىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە ناقتى مىسالدار كەلتىرسە, «تايىنشا-استىق» جشس ديرەكتورى اناتولي رافالسكي, اقجار اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىكباي تۇرالينوۆ ەگىن وراعىنا دايىندىق جايىن ءسوز ەتتى. گيدرومەترولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قىمبات مەرعاليموۆا قىركۇيەك ايىنىڭ اۋا رايى بولجامىن العا تارتىپ, ونشا قۋانتا قويمادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ساپارحان وماروۆ اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋعا قاجەتتى جاعدايلار جاسالىپ جاتقاندىعىن ايتا كەلىپ, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» اق ارقىلى استىق ساتىپ الۋ باعاسى وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن تومەندەمەيتىندىگىن مالىمدەدى. ەرىك حامزا ۇلى سەمينار-كەڭەستى قورىتىندىلاي كەلىپ, وبلىس اگرارشىلارىنىڭ الدىنا وراق ناۋقانىن ۇيىمشىلدىقپەن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ, استىق شىعىنىنا جول بەرمەۋ, ساپاسىن تومەندەتپەۋ, ءداندى داقىلداردىڭ ءپىسۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ەگىنگە دەسيكاتسيا قولدانۋ سياقتى ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى.
قىزىلجار وڭىرىندە بۇعان دەيىن تەز پىسەتىن س ۇلى, ارپا سەكىلدى داقىلدارعا شالعى ءتۇسىپ, گەكتار شىعىمدىلىعى 15-18 تسەنتنەردەن اينالىپ جاتسا, ەندى ۇلكەن استىق ءۇشىن جاپپاي اتتانىس باستالىپ تا كەتتى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»,
نۇرسايىن ءشارىپ,
جۋرناليست.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.