بايازيت اياگوز اۋدانى, شىنقوجا اۋىلىندا كەدەي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ءساتباي كەلشىبەك ۇلى سەمەيدە احمەت ريزا – مەدرەسەسىندە ءدىن وقۋىن وقىپ, ءوز جەرىندە مولدالىق قۇرعان ادام. بايازيت 12 جاسقا كەلگەندە اكەسى قايتىس بولىپ, وتباسى جاعدايى اۋىرلاپ, تۇرمىس تاۋقىمەتىن تارتقاندىقتان 1883 جىلى 13 جاسىندا شەشەسى تۇشتىبالانىڭ توركىنىنە, سەمەيگە جاقىن بەلاعاش دەگەن جەرگە قونىس اۋدارادى. وتباسىندا ءتورت جان بولادى. بايازيت جالدامالى جۇمىسقا كىرەدى. تاتار بايىنىڭ جالشىلىعىندا بولادى. يۆانوۆ دەگەن ورىس بايىنىڭ قولىندا قۇرىلىستا جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتتا ءۇي تۇرعىزۋ, قوعامدىق قۇرىلىستار سالۋ ىسىمەن تانىسىپ, ونىڭ جازۋى مەن سىزۋىن وقۋدان باستاپ, ءوزى سىزىپ ۇيرەنۋ دارەجەسىنە جەتەدى. الدىمەن تاسقالاۋشى ماماندىعىن الىپ, كەيىن دەربەس قۇرىلىستار سالىپ, ونى باسقارۋ دارەجەسىنە جەتەدى. كەيىندەپ يۆانوۆ ءبىرتالاي قۇرىلىس نىساندارىن بايازيتكە سەنىپ تاپسىرادى. شەشەسى جاعىنان بوزقوزى دەگەن كىسىنىڭ قاديشا اتتى قىزىنا ۇيلەنەدى. قالىڭ مال, توي شىعىنىن يۆانوۆ كوتەرەدى.
1890 جىلى سەمەيدەگى مەشىت قۇرىلىسىن سالۋعا ءمۇفتي تۇرىك ارحيتەكتورى ابدوللا ەفەنديدى ستامبۋلدان شاقىرتادى. بايازيت سول مەشىت قۇرىلىسىنا قاتىسىپ, شىعىس ساۋلەت ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىعا تۇسەدى. وسى جىلدارى ول ورىس ارحيتەكتۋراسى مەن شىعىس ساۋلەت ونەرىن قابىستىرىپ ايشىقتى عيماراتتار سالۋ جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋدى ويلايدى. وتباسىندا شەشەسى, ءىنىسى نۇرمۇحامبەت, نەمەرە ءىنىسى قۇمار قامىسباي ۇلى, ايەلى قاديشا بوزقوزىقىزى بەس ادام بولادى. جەزدەسى ءالىمجان مەن اپايى قاليما ەكەۋى بىردەي قايتىس بولىپ, جەتىم قالعان نۇرقوجا, ايتقوجا ءالىمجانۇلدارى ءبايازيتتىڭ قولىنا قاراپ, تاربيەسىندە بولىپ, تاس قالاۋشى, قۇرىلىسشى ماماندىقتارىن يگەرەدى. ساتباەۆتاردىڭ شەبەرلىك جولىنداعى اتاعى تۋعان جەرى اياگوزگە دە جەتەدى. 1897 جىلى تۋىستارى: جاپار, ءابدىراسىل, سۇلەيمەن, ارىقموللا, ەلشىبەك ولاردى اياگوزگە كوشىرىپ الادى. اياگوزدە ءبىراز ۋاقىت جەرگىلىكتى اۋقاتتى ادامداردىڭ تاپسىرىسىمەن ءۇي تۇرعىزىپ جۇرگەندە, رەسەي مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى وتكەل – زايسان قالاسىندا قۇرىلىس ىستەرى ەرەكشە قانات جايىپ, بايازيت ءساتباي ۇلى زايسانعا شاقىرىلادى. ارتىنان ءىنىسى نۇرمۇحامبەت, نەمەرە ءىنىسى قۇمار نۇرمۇحامبەت ۇلى, جيەندەرى نۇرقوجا, ايتقوجا ءالىمجانۇلدارى اياگوزدەن زايسانعا قونىس اۋدارادى. 1900-1906 جىلدارى زايسان كازاك-ورىس اسكەرىنىڭ شتاب ءۇيىن, نيكولسك شىركەۋىن, اسكەرلەر كازارماسىن سالادى. ودان كەيىن سول زامانعى قازاقستانداعى مەشىت عيماراتتارىنىڭ ىشىندەگى كورنەكتىلەرىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن تاتار مەشىتى بوي كوتەرەدى. وعان تاپسىرىس بەرۋشى ۇلكەن قاجى اتانعان تۇحپاتوللا بەكچەنتاەۆ ەكەن. ساۋداگەر ەرزين قالەلدىڭ, مۇسابەكتىڭ, بيداحمەت بوبكيننىڭ ۇيلەرىن سالادى. بيداحمەت بوبكين – قازاقتان شىققان العاشقى ساۋداگەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە نيجني نوۆگورودتا ساۋدا دۇكەنى بولعانىن, ورىس فابريكانتى ساۆۆا موروزوۆپەن ارالاسىپ تۇرعانىن, قىزى قاليما بەلگىلى قازاق تاريحشىسى ەرمۇقان بەكماحانوۆقا تۇرمىسقا شىققانىن ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. سول ب.بوبكين تۇڭعىش وتىرىقتانعان قازاق اۋىلى قۋانىشتىڭ باس جوباسىن بايازيتكە جاساتقان. جوبادا مەشىت, مەدرەسە, مەكتەپ عيماراتتارى اۋىلدىڭ كورنەكتى جەرلەرىنە ورنالاسۋىنا نازار اۋدارعان. 1915-1917 جىلدارى شىڭجاڭداعى تاتار كاپيتاليسى رامازان چانىشەۆتىڭ شاقىرتۋىمەن شاۋەشەك قالاسىندا مۇسىلماندار گيمنازياسى عيماراتىن, شاۋەشەك قالاسىنىڭ ءتورتبۇرىشىنا ءتورت ازان شاقىراتىن مۇنارا سالادى. ا.بايتۇرسىنوۆ, م.دۋلاتوۆ, ر.مارسەكوۆ زايسان قالاسىنا كەلىپ, الاشوردانىڭ شىعىس بولىمشەسىن بايازيت سالعان ۇيدە قۇرعان ەدى. سول باسقوسۋدا ب.ساتباەۆ كەلگەن قوناقتارعا زايساندى ارالاتىپ, ءوزى سالعان تاتار مەشىتىنەن باستاپ, نيكولسك شىركەۋىنە دەيىنگى قۇرىلىستاردى كورسەتىپ, ريزالىعىن العان ەكەن. قىتايداعى التاي ايماعىنىڭ گۋبەرناتورى ءشارىپحان جەڭىسحان ۇلىنىڭ شاقىرتۋىمەن سارىسۇمبە قالاسىنا كوشىپ بارعان. ول تۋرالى: ءبايازيتتىڭ ۇلى مۇقاتاي بىلاي دەيدى: «...1933 جىلى قىتاي جەرىنە ءوتىپ التاي وبلىسى سارىسۇمبە قالاسىنا قونىس اۋداردىق. التاي وبلىسىنىڭ باستىعى زايسانداعى تورە تۇقىمدارى دايىر كوگەداي ۇرپاعى جەڭىسحان ۇلى ءشارىپحان دەگەن كىسى توراعا ەكەن... ابىرويلى, وتە كەلبەتتى ادام ەدى. ومبىدا وقىپتى. ون ۇلتتىڭ ءتىلىن بىلەم دەۋشى ەدى. مەن التاي قازاق-مونعول مەكتەبىندە وقىدىم, بىزگە كەلىپ ءدارىس سويلەپ تۇراتىن. ولەڭ ۇيرەتەتىن. «ورنىق, وتىرىقشى بول! ايتقان وسيەتىم, سول», دەپ باستايتىن ءسوزى ءالى ەسىمدە. اكەمىزدى قارسى الىپ ءوز قاراماعىنا الدى دا, نەشە ءتۇرلى كىرپىش ورتەتىپ, وكىمەتكە كوپ ۇيلەر سالعىزدى. سوۆەت كونسۋل ورىندارىن, سوۆەت ورىس اۋرۋحاناسىن سالدى». قىتاي جەرىندە ءبايازيتتىڭ سالعان قۇرىلىستارىنىڭ ىشىندە جەكە ادامدارعا سالعان ماۆزولەيلەرى ەرەكشە تانىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا جاكە بي قويتان ۇلىنىڭ, ءومىرتاي ناشىن ۇلى بەلگىلەرى بايازيت شىعارمالارىنىڭ التىننىڭ سىنىعىنداي, الماستىڭ بۋىنداي دەسە بولادى. «شەبەردىڭ قولى ورتاق», دەگەندەي, ءبايازيتتىڭ سالعان قۇرىلىستارىنىڭ كوپشىلىگى ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانىلۋدا. زايساندا سالعان ادەمى مەشىتتىڭ 1930-جىلدارى دىنمەن كۇرەس كەزىندە مۇناراسى مەن كۇمبەزى قۇلاتىلىپ, مادەنيەت ۇيىنە اينالدىرىلدى. زايسان مەشىتى 1985 جىلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى ارحيتەكتۋرالىق مۇرالاردىڭ قاتارىنا كىرگەن ەدى. قۇرىلىستىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى دە الىنىپ, قالپىنا كەلتىرۋ جوباسى قولعا الىنا باستاعاندا 1990-شى جىلدارداعى ساپىرىلىستا توقتالىپ قالدى. ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىگى بولەك بۇل مەشىتكە ارناۋلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى رەستاۆراتسيا قاجەت-اق. وسى تۇرعىدان العاندا, شاۋەشەكتەگى گيمنازيا ءۇيى مەن قوس ازان شاقىراتىن مۇنارالاردىڭ تاعدىرى دۇرىس شەشىمىن تاۋىپ وتىر. بىرىنشىدەن, قۇرىلىس قىتاي مەملەكەتىنىڭ ساۋلەت مۇرالارىنىڭ ءتىزىمىنە كىرگەن. ەكى رەت مەملەكەت تاراپىنان جوندەۋ-رەستاۆراتسيا جۇمىستارى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلگەن. قازىر تارباعاتاي ايماقتىق مۇراجايى بولىپ تۇر. مۇنارالاردا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. قالانىڭ ورتاسىندا, شىعىستىق-مۇسىلماندىق ساۋلەت ونەرىنىڭ ەسكەرتكىشى بولىپ بىردەن كوزگە شالىنادى. 1960 جىلدارى مادەني توڭكەرىستەن امان قالعان ءومىرتاي ناشىن ۇلىنىڭ كۇمبەزىنە دە 1990-جىلدارى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى مەملەكەت تاراپىنان جۇرگىزىلىپتى. سونىمەن قاتار, كەسەنەنىڭ ءار كىرپىشىنە دەيىن ولشەنىپ, ماكەتى جاسالىنىپ ايماقتىق مۋزەي ساناتىندا بەينەبىر سىرلى ويىنشىقتاي – كورۋشى كوزىنىڭ جاۋىن الادى. بايازيت ساتباەۆتىڭ قازاق مادەنيەتىندە, ۇلتتىق ونەرىمىزدە ورنى قانداي دەگەن سۇراققا بەرەر جاۋاپ ول: بەيىتتىڭ باسىندا, كەسەنەنىڭ كولەڭكەسىندە, مازاردىڭ مولشەرىندە قالماي, ءوزىنىڭ ساۋلەتكەرلىك ونەرىن ورىستىڭ, شىعىستىڭ قۇرىلىس ىسىمەن ۇشتاستىرعان كاسىپقوي مامان عانا ەمەس, تالانتى ساۋلەتكەر دارەجەسىنە كوتەرىلگەن حاس شەبەر دەۋگە بولادى. دەمەك, ب.ساتباەۆ قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى قازاقتان شىققان تۇڭعىش پروفەسسيونال-ساۋلەتشى. ءسوز جوق, ونىڭ پاراساتتىلىقپەن سالعان قۇرىلىستارى, قازاق ارحيتەكتۋرا تاريحىنان ءوز ورنىن الارى ءسوزسىز. تەك جان-جاقتى زەرتتەۋ قاجەت. احمەت توقتاباي, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.