“ماسكەۋ-الماتى” پويىزىنا شىمكەنتتەن مىنگەن ەك. كۋپەدەگى كىسىلەردىڭ ءبىرى ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىزدى سىرتتاي تانيدى ەكەن.
– جولدا جۇرگەنىڭىزدى وقتا-تەكتە گازەت بەتىنەن بايقايمىز. “پويىزعا مىنسەڭىز. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ءبىر سەمىز”, دەگەن سىقاقتىڭ اۆتورىن دا جازساڭىز بولار ەدى, – دەدى.
– “پويىزعا مىنسەڭىز. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ءبىر سەمىز. بۇل سەمىزدىڭ اتى اتى-ءجونى سىقاقشى بورانباي ۇلى الپىسباي بولادى. بىلسەڭىز”, – دەدى ەكىنشى جولاۋشى جىميىپ.
– ءيا-ءيا. قاي پويىزدان دا سول سىقاقشىنى كورەمىز, ايتەۋىر, – دەدى ءۇشىنشى كىسى ك ۇلىمسىرەپ.
جولاۋشىلاردىكى ءجون-اق. ءبىز-داعى ءوز كىتابىن ءوزى ساتىپ, ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ جۇرگەن ساتيريكتى ءجيى جولىقتىرامىز. جولدا. پويىزدا. جاڭاعى سىقاق بىلاي جالعاسادى: “قۇدايدىڭ زارىن ايتپاي, ۇيدەگى بارىن ايتساق. ءبىر ايەل, التى بالامىز بار. مالدان ءبىر سيىر, ەكى ۇرعاشى تانامىز بار. جاسىمىز (1950) بارىس. ەسىمدەرى ەلگە تانىس: كوپەن امىربەك, اسەلحان قالىبەكوۆا. ەكەۋى دە قۇرداس ءارى سىرلاس. دەمەڭىزدەر بىزدەن جاۋ كەلەدى. جالپى بارىس جىلعىلار, اسەلحان سيياقتى ءداۋ كەلەدى. ماماندىعىمىز – ينجەنەر. شىعارعان ونشاقتى كىتابىمىز بار. ىشىندە ءازىل-سىقاعىمىز بار. ك ۇلىپ ءجۇرسىن, وقىپ اپ ءبىلىپ ءجۇرسىن. دەپ شىندىقتى جازىپ كەلەمىز. ايتپاقشى, كىتاپ الساڭىز – ۇستەل ۇستىنە ەمەس, قارنىمىزعا قويىپ, قولتاڭبا جازىپ بەرەمىز”.
وسىدان بىرازىراق بۇرىن استانادان كەلە جاتىپ, الپىسبايدى اقادىردان كورگەنبىز. تۇنگى ساعات ەكىنىڭ شاماسىندا. ءبىر توپ جولاۋشىنى اۋزىنا قاراتىپ: “2030-شى جىل ەكەن. ولمەپپىن, ءالى ءتىرى ەكەم. سەكسەنگە جاسىم جەتسە دە. كىتاپ ساتىپ ءجۇر ەكەم”, – دەپ تۇر ەكەن.
شۋ ستانساسىنا جەتكەنشە سىبىرلاسىپ سويلەسكەنبىز سوندا. پويىزدا.
– كىتاپ ساتۋمەن اينالىسقالى قانشا زامان بولدى؟
– ەكى مىڭ ون ءۇشىنشى جىلى جيىرما جىل تولادى.
– ون جەتى جىلدان بەرى وسى شارۋاداسىڭ با؟
– ءدال سولاي. ءۇش جىل بۇرىن ءۇش ايداي عانا اۋداندىق گازەتتىڭ باس رەداكتورى بولعام. ء“وز وتىنىشىممەن” بوساعام. سول ءۇش اي ءۇزىلىستى قوسپاعاندا.
– قانشا كىتابىڭ بار؟
– ون ءتورت. ءوزىمىز سەمىز بولعانمەن, كىتابىمىز قىلداي ارىق. جۇقا بولماي قايتسىن-اي, ءجۇرمەگەسىن پۇلعا جارىپ. نارىقتىڭ اتى نارىق. ەكى مىڭ جەتىنشى جىلى عانا قالىڭداۋ كىتابىم شىقتى. ء“بارى اقشا سۇرايدى” دەپ اتالادى. بيىل جانە ءبىر قالىڭىراعى جارىق كوردى. “قارىز بەرىڭدەرشى” دەگەن. قالعاندارىنىڭ قىرىم ەتى جوق.
– تابىس قالاي؟ تاتي ما؟
– وزدەرىڭىز عوي. ءوز كۇنىڭدى ءوزىڭ كور دەگەن. كورىپ كەلەمىن. اۋداندىق گازەتتىڭ ايلىعىنان ءتاۋىرلەۋ نەسىبەنى تەرىپ كەلەمىن. كاپيتاليزمنىڭ قىزىعىنا باتىپ ءجۇرمىن. ءوز كىتابىمدى ءوزىم ساتىپ ءجۇرمىن. ءۇيىم دە – پويىز. كۇيىم دە – پويىز. ءۇشىنشى پولكاعا دا جاتىپ ءجۇرمىن. اتىراۋدان التايعا دەيىن بارامىن. قوستاناي مەن كوكشەدە دە بولامىن. قىزىلجار مەن قىزىلورداعا دا قونامىن. استاناعا دا ايالدايمىن. پويىزداعىنىڭ ءبارى بىلەدى. كىتابىمدى كورگەننەن-اق كۇلەدى. ايتەۋىر, ءازىل-سىقاعىم وقىعاندارعا ۇنايدى. كەيبىر كۇلەگەشتەر ءىشىن باسىپ قۇلايدى. كوبىسى جاڭا كىتابىڭىز قاشان شىعادى دەپ سۇرايدى.
– ون جەتى جىلدا وقىرماندىرىڭ ون جەتى ەسە وسكەن شىعار؟
– كوپەندىكىنەن كوبىرەك. بىراق ول كوزى كوكشيىپ, “كوكساندىققا” كوپ شىعىپ, سونىسىمەن ۇتادى. اسەلحانمەن تارازىدا تەڭدەيمىز, ايتىس جاعىنان كەمدەيمىز. پويىزداعى وقىرماندارىم ءۇش ءتۇرلى. ءبىرىنشىلەرى: كىتابىمدى كۇتىپ ءجۇرىپ, تۇيسىنە ءسۇيسىنىپ ساتىپ الاتىندار. ەكىنشىلەرى: “ە, بايعۇس اقىن-جازۋشىلار” ەكەن عوي, دەپ ءمۇسىركەيتىندەر. ۇشىنشىلەرى: “قويشى-ەي, انە ءبىر جولى اپ قويعانبىز”, دەپ پالەن جىل بۇرىن بيتىمدەي ءبىردەڭەمە تيتىمدەي تيىن تولەگەنىن ءمىندەتسىنەتىندەر. كىمنىڭ نە ويلاپ تۇرعانىن تەز سەزەم. كەيبىرەۋلەرىنە: “كوپ كىسىلەردىڭ “سداچانىڭ” كەرەگى جوق دەپ جامان ۇيرەتەتىنى جامان” دەپ قالجىڭدايمىن.
– ءبىر كەزدەردە “سۇيگەنىمە حات”, “جەزدەمە حات”, “اپپاق قىزدىڭ ارياسى”, “توي قىلدىق”, ء“سۇيىپ جاتسام” سياقتى سىقاق ولەڭدەرىڭ, “تۇرىڭىزدار, سوت كەلەدى!” دەگەن ساتيرالىق پوەماڭ, ء“ىشىپسال باتىر” اتتى اتاقتى قيسسا-داستانىڭ حالىققا كەڭ تاراپ كەتىپ ەدى. قازىرگى قاۋقارىڭدى قالاي باعالايدى قالىڭ جۇرتىڭ؟
– بۇگىندە “2030-شى جىل ەكەن”, “وندىرە بەرەر ەم كولباسا”, ء“وزىم تۋرالى” سياقتى دۇنيەلەرىم الدىمنان شىعادى. “ەسىگىن قاعىپ ءار ءۇيدىڭ. ۇن تاراتىپ ەكى قاپ. اكەڭ بولدى دەپۋتات” دەپ باستالاتىن, “توي كوپ بولىپ تامىزدا. باتىپ قالدىق قارىزعا” دەپ باستالاتىن, “جاس كەزىندە قايدا بولدى؟ ايتەۋىر قارتايعاندا. سۇمدىق ءبىر اقىن پايدا بولدى”, دەپ باستالاتىن, سونسوڭ اۋىل جايىنداعى, اكىمدەر, پروكۋرورلار, سوتتار, “ماحابباتتار” تۋرالى تۋىندىلارىم ۇنايدى-اۋ دەيمىن, جۇرتقا.
اقادىردان پويىزعا مىنگەن الپىسباي شۋ ستانساسىنان ءتۇسىپ قالىپ ەدى سوندا.
* * *
كۋپەنىڭ ءىشى ىسىڭقىراعان. ءسىزدىڭ ءتىلشىڭىزدى سىرتتاي تانيتىن كىسى: “2030-شى جىل ەكەن. شەتەلدىكتەر دوربا ارقالاپ. جۇمىس ىزدەپ ءجۇر ەكەن. ءبىر فرانتسۋز, ءبىر جاپون. قوي باقساق قالاي بولار دەپ. قازاقشا سويلەسىپ تۇر ەكەن”, – دەگەن. ءوزى سىرتقا قاراپ تۇرعان. كەنەت ايقايلاپ جىبەردى. – اپىراي, كىمدى ايتساڭ, سونى كورەتىنىڭ راس-اۋ. الپىسباي كەتىپ بارادى! بورانباي ۇلى! پويىزعا وتىرماقشى بوپ, اسىعىپ بارادى-اي! اسپارادا بۇل پويىز توقتاماۋشى ەدى...”
“ماسكەۋ-الماتى” پويىزى ءبىر-ەكى ءمينوت كىدىرىستەپ, قايتا قوزعالعان.
– قاي ۆاگونعا ءمىندى ەكەن, ا؟ – دەدى الگى كۋپەلەسىمىز شىدامسىزدانىپ.
– ساعىنساڭىز, جارىم ساعاتتا جەتىپ كەلەر, – دەدى ەكىنشى كىسى.
– ارى ۇزاعاندا, ءبىر ساعاتتا, – دەدى ءۇشىنشىسى.
ايتسا, ايتقانداي-اق, قىرىق-ەلۋ ءمينوت وتەر-وتپەستە الدىمەن الپىسبايدىڭ ءبىر بۋما كىتابى, كەيىنىرەك قارنى, سالدەن سوڭ ءوزى كورىندى. ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا.
– اسپارادا پويىز توقتاماۋشى ەدى؟ – دەدى ءبىرىنشى جولاۋشى.
– ماعان توقتادى, – دەدى الپىسباي بورانباي ۇلى. الدە ءازىلى, الدە شىنى.
– شىنىمەن بە؟! – دەستى ەكىنشى جانە ءۇشىنشى جولاۋشى قوسارلانا.
– اسپارادا جاي ءجۇرسىڭ بە؟ – دەدىك ءبىز.
– التىنبەك قورازباەۆتىڭ “قارا كەمپىر” ءانىنىڭ اۋەنىنە سالىپ ايتاتىن سىقاق ولەڭ شىعارىپ ءجۇرمىن.
– ايتپاقشى, الپىسباي, الپىسىڭ نە بوپ جاتىر؟
– پويىزدا اتاپ ءوتتىم. الپىس جىلدىعىمدى. ءۇش-ءتورت ۆاگون جۇرت تۇگەل قۇلاقتانىپ, قۇتتىقتادى. سول جەتەدى بىزگە, – دەدى الپىسباي.
ءسويتىپ, سەلكىلدەي كۇلدى.
بىزگە بۇكىل “سوستاۆ” سەلكىلدەگەندەي سەزىلدى.
مارحابات بايعۇت.