ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان وبلىستىق كەشەندى جوعارى سپورت مەكتەبى – قازاقستانعا سپورتتىق گيمناستيكادان ەكى دۇركىن وليمپيا ويىندارىنىڭ التىنىن سىيلاعان نەللي كيم ءتالىم العان مەكتەپ. نەللي كيم شىمكەنتكە كەلگەن سايىن ءوزىن الەمدىك بيىككە كوتەرگەن مەكتەبىنە سوقپاي كەتپەيدى. ءبىز جاقىندا وسى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى, وڭتۇستىك سپورتىندا ويىپ الارداي ءوز ورنى بار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى بالعاباي ەلشيەۆپەن جۇزدەسىپ, ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك.
– جارتى عاسىردان استام تاريحى بار كەشەندى سپورت مەكتەبىنىڭ ءوز اتىنا لايىق جەڭىستەرى بار, – دەدى بالعاباي تەزەكباي ۇلى بىزبەن اڭگىمە كەزىندە. – مەكتەپ قابىرعاسىنان كسرو, الەم جانە ەۋروپا, ازيا چەمپيوناتتارى مەن ويىندارىنىڭ جەڭىمپازدارى شىقتى. ياعني, جاس ۇرپاق ۇلگى الاتىنداي اعالار سالعان قاسقا جول بار. ءاۋ باستا, وبلىستا تۇڭعىش رەت «جاستار سپورت مەكتەبى» بولىپ قۇرىلىپ, سپورتتىڭ 16 تۇرىنەن ۇيىرمەلەر اشقان ورتالىق 1975 جىلى سپورتتاعى جاقسى جەتىستىكتەرىنە وراي, «جوعارى سپورت شەبەرلىگى مەكتەبى» بولىپ اتاۋىن دا, مازمۇنىن دا وزگەرتكەن. وسى مەكتەپتىڭ تۇلەگى نەللي كيم سپورتتىق گيمناستيكادان 1976 جىلى مونرەال وليمپياداسىندا, 1980 جىلى ماسكەۋ وليمپياداسىندا التىننان القا تاعىپ, ەلىمىزدىڭ داڭقىن شىعاردى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اۋىر اتلەت اندرەي ماكاروۆ دەگەن شاكىرتىمىز ازيا چەمپيوناتتارىندا, ازيا ويىندارىندا التىن تۇعىردان كورىندى. ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, كسرو بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا قازاقستان قۇراماسىنىڭ العاشقى كاپيتانى, بۇگىندە وليمپ بيىگىندەگى ىنىلەرىنە اسقار تاۋ بولىپ ونەگە كورسەتكەن نۇرجان سمانوۆتىڭ ەسىمىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى ولگا دوۆگۋن سيدنەي جانە افينا وليمپيادالارىنا قاتىستى. افينا وليمپياداسىندا ءتورتىنشى ورىن الدى. فينليانديانىڭ لاحتي قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا الەم رەكوردىن جاڭارتقان. جەڭىل اتلەتيكادان ەۋروپا چەمپيونى, ءۇش قارعىپ سەكىرۋدەن الەم رەكوردىن جاڭارتقان ولەگ ساكيركين مەن كوپتەگەن حالىقارالىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازى ۆەلوشاباندوز اندرەي كاشەچكين, بوكستان «ىزگى نيەت ويىندارىنىڭ» جەڭىمپازى, مۇحامەد ءالي اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ەرسىن جايلاۋوۆ – ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ تۇلەكتەرى.
ال مۇحتارحان دىلدابەكوۆ پەن كوركەم گيمناستيكادان پريمامىز ءاليا ءجۇسىپوۆانى بۇكىل الاش جۇرتى بىلەدى دەسەك, قاتەلەسپەسەك كەرەك. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ەكەۋىن ارداق تۇتتى, سيدنەيدەگى داڭقتى جەڭىسىنەن كەيىنگى قابىلداۋدا: «مۇحتارحان, سەن قازاقشا قۇلاشتاپ ۇرادى ەكەنسىڭ», دەسە, افينا وليمپياداسىندا تورەشىلەردىڭ بۇرا تارتۋىنان ءتورتىنشى ورىن العان الياعا: «ءاليا, سەن جاسىما, سەنىڭ جەڭگەندىگىڭدى ءبارىمىز كوردىك», دەپ قايراتتاندىرعان. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي ءاليا جۇسىپوۆاعا جەكە كوركەم گيمناستيكا زالى سالىنىپ, ەلىمىزدىڭ تالانتتى گيمناسشىلارى جاتتىعىپ ءجۇر.
– سپورتتىق باي عۇمىرى بار كەشەندى سپورت مەكتەبىنىڭ الەمگە ايگىلى ساڭلاقتارىن تاربيەلەگەن باپكەرلەر تۋرالى ايتقانىمىز ءجون بولار. قانشا جەردەن دارىندى, تالانتتى بولعانىڭمەن, ۇستاز الدىن كورمەسەڭ جەتىستىك وزدىگىنەن كەلمەيدى. اۋىلدا الاڭسىز كوكپار تارتىپ جۇرگەن مۇحتارحاننىڭ باعىنا نۇرعالي سافيۋلليندەي باپكەر كەزدەسپەگەندە تاعدىرى قالاي ورىلەتىنى بەلگىسىز ەدى عوي. جالپى, بىزدەگى باپكەرلىك مەكتەپ تۋرالى نە ايتاسىز؟
– سۇراقتى دۇرىس قويدىڭىز. سپورتتىڭ تاعدىر تالايى ناق باپكەردىڭ قولىندا. مىنا قازاقشا كۇرەس, سامبودا جۇپتارى اجىرامايتىن قوس دوس, كسرو قۇراماسىنا تالاي تالانتتى شوعىردى دايىنداپ بەرگەن ديحانباي بيتكوزوۆ پەن مارات جاحيتوۆ دەگەن قوس اعام بار. توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسامىز. 1970-جىلدارى ديحانباي بيتكوزوۆ قازىرگى قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانىندا «جاس سۇڭقار» دەگەن سپورت مەكتەبىن اشىپ, جاس بالۋانداردى دايارلادى. مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن كىم اۋىلدا قالادى, كىم جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەدى, قاي سپورتشىنىڭ جۇلدىزى قالاي جانارى بەلگىسىز.
ديحانباي بيتكوزوۆ تالانتتى شاكىرتتەرىنىڭ الداعى تاعدىرىن ويلاپ, جامبىلداعى گيدرومەليوراتيۆتىك ينستيتۋتىندا جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس جاسايتىن دوسى مارات جاحيتوۆقا جىبەرىپ وتىردى. ەكى جاتتىقتىرۋشىنىڭ ءتالىمىن كورگەن سامبوشى قانات بايشولاقوۆ قازاق جاستارىنان العاش رەت الەم چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى, جاحيتوۆتىڭ قول استىندا جاتتىققان تالعات بايشولاقوۆ كسرو قۇراماسىنا التى جىل مۇشە بولىپ, ەۋروپا بيىگىن باعىندىردى. بۇل قاتارعا ايباتىر ماحمۇدوۆ, سەرگەي ۆولوبۋەۆ سىندى حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرلەرىن قوسۋعا بولادى.
– اڭگىمەڭىزدىڭ قيسىنىنا قاراعاندا, قازاناتتى جابىنىڭ ىشىنەن جازباي تانيتىن تولىباي, كۇرەڭباي سياقتى سىنشى, اتسەيىستەر سپورتتا دا بار دەيسىز عوي...
– ارينە, ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى بۋۆايسار سايتيەۆتى الىڭىز. العاش جاتتىعۋعا ءبىر دوسىمەن كەلىپتى. قاسىنداعى دوسى شامداعاي, قايراتتى, مىنەزدى جىگىت ەكەن. ءبارىن جەڭە باستاعان. سوندا بىلىكتى ءبىر جاتتىقتىرۋشى: «ءتۇبى سپورتتاعى ەڭ مىقتى بۋۆايسار سايتيەۆ بولادى. قالاي بايقامايسىڭدار, اۋراسى سىرتقا ۇرىپ تۇر عوي», دەگەن ەكەن. دوسى وبلىستان اسا المادى, ال بۋۆايسار الەمدىك سپورتقا ەسىمىن التىن ارىپپەن جازدى.
نەمەسە ءوزىڭ ايتقان مۇحتارحان دىلدابەكوۆ. بوكسقا 17 جاسىندا كەلدى. بۇل – ءوزىم ءۇشىن دەگەن ادامعا بولماسا, وتە كەش جاس. جاسوسپىرىمدەر, جاستار قۇراماسىن كورمەگەن, بىردەن ەرەسەكتەرگە تۇسكەن مۇحتارحان اينالدىرعان بەس-التى جىلدىڭ ىشىندە مىقتى سپورتشىلاردىڭ تۇسىنە دە كىرمەيتىن بارلىق جەتىستىكتەرگە جەتتى. ەڭ تاماشاسى, اسا اۋىر سالماقتا مۇحتارحاننان وزگە قازاق بالاسى ونداي بيىككە شىققان جوق. نۇرعالي سافيۋللين – وتە تالانتتى باپكەر. ونىڭ تالانتتى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى – قازاقستان بوكس قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى مىرزاعالي ايتجانوۆ. مىرزانىڭ «الەمدەگى ەڭ ۇزدىك باپكەر» اتاعىنا AIBA تاراپىنان يە بولعانىن بىلەسىزدەر. بۇگىندە ەكەۋى تىزە قوسىپ, قازاق بوكسىن الەمگە ايگىلەپ ءجۇر. ايتقانداي, مىرزاعالي ايتجانوۆ ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ شتاتىندا, ياعني بىرگە جۇمىس جاساپ جاتىرمىز.
مەنىڭ ايتقىم كەلگەنى, ءارى-بەرى تارتپاي, باپكەرلىك مەكتەپتى ودان ءارى جەتىلدىرۋىمىز كەرەك. قىزعانىش ەمەس, ورتاق ىسكە قىزىعۋشىلىق كەرەك. بۇل رەتتە سپورت تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدارىمىز اتى شىققان باپكەرلەردىڭ تاجىريبەسىن عىلىمي نەگىزدەپ قاعازعا تۇسىرسە, وقۋلىققا اينالدىرسا, ءبارىمىز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ولجا بولار ەدى.
– شەراعاڭ ايتقانداي, الپىس – تال ءتۇس. تال ءتۇس ەكەن دەپ شالقايىپ جاتپايتىنىڭىزدى بىلەمىز. ەلگە نە پايدام ءتيدى دەپ ەسەپ بەرەتىن ۋاقىت. بۇگىنگە دەيىنگى جاساعان جۇمىستارىڭىز حالىقتىڭ كوز الدىندا, الداعى ماقسات قانداي؟ مانساپقا قىزىقپاعان, ادامگەرشىلىگى جوعارى, دوسقا ادال, سەرتىنە بەرىك, دەيدى دوستارىڭىز. بۇل ومىردەن كوڭىلگە نە ءتۇيدىڭىز؟
– شۇكىرشىلىك كەرەك. عاسىردىڭ باسىندا ءارتۇرلى ناۋبەتتەن قىرىلا-قىرىلا تىڭ يگەرۋ جىلدارى ءوز ەلى, ءوز جەرىندە 30 پايىزعا دا جەتپەي قالعان قازاقتىڭ بۇگىن اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر. قازاقستانمەن قازىر دۇنيەجۇزى ساناسادى. ءبىز بۇل بيىككە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا جەتتىك. سانىمىز ءوستى, ساپامىز كوتەرىلدى. ءوز ەلىڭدى جامانداما, جاقسىسىن ەشقايدان تاپپايسىڭ.
حاكىم اباي «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ», دەدى عوي. بىرلىك, ىنتىماق كەرەك. سوندا عانا قازاقتىڭ ۇپايى تۇگەندەلەدى. الەمدەگى ەڭ مىقتى مەملەكەتتەر ساناتىنداعى اقش, رەسەي جانە قىتاي پرەزيدەنتتەرى قازاقستاندى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن نازارباەۆ دەپ مويىنداپ وتىر. كەشە وزگەگە بودان بولىپ, بوساعادا وتىر ەدىك, قازىر قازاق بالاسى الشاڭ باسىپ توردە ءجۇر. بۇگىنگى قازاققا تاۋبە كەرەك. مەنىڭ كوز جەتكىزگەن اقيقاتىم وسى.
اڭگىمەلەسكەن
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.