امەن قايداردىڭ ايگىلى «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» ءمۋلتفيلمىن كورمەگەن, بىلمەيتىن جان جوق شىعار, ءسىرا. قازاق بالاسىنىڭ انا تىلىندە تاماشالاعان تۇڭعىش تۋىندىسى ارادا قانشاما جىل وتسە دە كوزگە ىستىق, كوڭىلگە جىلى ۇشىرايدى.
قازاق انيماتسياسىنىڭ العاشقى قارلىعاشى وسىدان 60 جىل بۇرىن جارىق كوردى. وسى ۋاقىت ىشىندە بۇل كارتينا قازاق بالالارىنىڭ عانا ەمەس, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
ەستەلىكتەرگە سۇيەنسەك, سول كەزدەگى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى كامال سمايىلوۆ سۋرەتشىنىڭ مۋلتفيلم جاساۋ يدەياسىنا ءبىرىنشى بولىپ قولداۋ كورسەتكەن. ونىڭ ۇيىمداستىرىلۋىمەن سۋرەتشىلەرگە ارنايى بولمە ءبولىنىپ, بولاشاق مۋلتيپليكاتورلارعا ارناپ جارىق تۇسەتىن ۇستەلدەرگە تاپسىرىس بەرىلىپ, جۇمىس باستالىپ كەتكەن.
مۋلتفيلم جاساۋ تۋرالى عاجايىپ ۇسىنىستى سۋرەتشىلەر – گالينا دۋسەنكو, ەركىن سۇلتانبەكوۆ, ەرنست بيسەيىتوۆ, بوريس كاليستراتوۆ, فلوبەر مۇقانوۆ قىزىعا قابىل الىپ, 1966 جىلدىڭ ساۋىرىندە امەن قايدار باستاعان توپ «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» اتتى ءتۇرلى ءتۇستى, ءبىر ءبولىمدى گرافيكالىق ءمۋلتفيلمدى جاساۋعا كىرىسەدى. ولارعا كينوستۋديا باسشىلىعىنان بولەك رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كينو كوميتەتى دە قولداۋ كورسەتتى.
قازاق تاريحىنداعى العاشقى ءمۋلتفيلمنىڭ ءا دەگەننەن جولى بولىپ, وپ-وڭاي ءتۇسىرىلىپ كەتپەگەنى انىق. بۇل باستامانىڭ ءبىر جاعىندا ۇلتتىق نامىس تۇرسا, ەندى ءبىر جاعىن شىعارماشىلىق ساپا اۋىرلاتىپ تۇردى. امەن قايداردىڭ قولىندا وندىرىستىك بازا مەن كاسىبي كادرلار بولعان جوق. بۇرىن-سوڭدى كينو سالاسىندا جۇمىس ىستەمەگەن سۋرەتشىلەر مۋلتفيلم جاساۋدىڭ كۇردەلى تەحنيكاسىمەن, سونداي-اق ۇزاق تۇندەرگە سوزىلاتىن وراسان ەڭبەكپەن بەتپە-بەت كەلدى. سۋرەتشى-مۋلتيپليكاتورلار وزدەرى فازالاۋشى, كونتۋرلاۋشى, سىزۋشى بولىپ, تسەللۋلويدتى بوياۋعا دەيىنگى بارلىق جۇمىس كەزەڭىن وزدەرى جاسادى. كەيدە ۇيىمداستىرۋشىلىق قيىندىق پەن وندىرىستىك ماسەلەلەر شىعارماشىلىق توپتىڭ جۇمىسىن توقتاتقان جايتتار دا كەزدەسكەن.
10 مينۋتتىق قىسقا عانا ءمۋلتفيلمدى جارىققا شىعارۋعا شىعارماشىلىق توپ ءبىر جارىم جىل ۋاقىت جۇمسادى. كينەماتوگرافيا ستاندارتى بويىنشا 1 سەكۋندتا 24 كادر, ياعني 24 سۋرەت اۋىسۋعا ءتيىس. 10 مينۋتتىق, ياعني 600 سەكۋندتىق تۋىندىنى جاساۋعا امەن قايدار مەن ونىڭ شاعىن توبى 15 مىڭعا جۋىق ەرەكشە سۋرەتتى قولمەن سالىپ, ونىڭ ارقايسىسىن جەكە-جەكە تاسپاعا سۋرەتكە تۇسىرگەن.
ءيا, ءمۋلتفيلمنىڭ ءساتتى شىعىپ, كورەرمەن جۇرەگىنەن جول تابۋىنا ونىڭ مۋزىكاسى دا ۇلكەن ىقپال ەتتى. تۋىندىنىڭ كومپوزيتورى قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, كۇيشى نۇرعيسا تىلەنديەۆ بولدى.
شىعارماشىلىق جولداعى ءبىرشاما قيىندىققا قاراماستان مۋلتفيلم كورسەتىلىمگە شىعىپ, قازاق «قارلىعاشى» الەمدىك ارەناعا ءبىر-اق ۇشتى. بىردەن 48 مەملەكەت ساتىپ الىپ, ادام تاڭعالارلىق دەبيۋت جاسادى. ءمۋلتفيلمنىڭ جۇلدىزدى ءساتى تۋىپ, بۇكىلوداقتىق كينوفەستيۆالدىڭ جۇلدەسىن, ورتا ازيا جانە قازاقستان كينەماتوگرافيستەرىنىڭ بايقاۋىنىڭ ديپلومىن (1968), لەنينگراد قالاسىنداعى III بۇكىلوداقتىق كينوفەستيۆالدىڭ ەكىنشى سىيلىعى جانە جۇلدەسىن (1968), نيۋ-يورك قالاسىنداعى حالىقارالىق مۋلتفيلمدەر فەستيۆالىنىڭ «قولا پراكسينوسكوپ» سىيلىعىن (1975) جەڭىپ الدى.
ايتا كەتەيىك, مۋلتفيلمگە سول كەزدە ءتۇسىرىلىم جۇمىسى ءجۇرىپ جاتقان «قىز جىبەك» كوركەم ءفيلمىنىڭ بيۋدجەتىنەن قارجى بولىنگەن. كەيىن «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» دايىن بولعان سوڭ اۆتور تۋىندىسىن كسرو مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا كوميتەتىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىپتى. جوبانى تەكسەرۋگە الماتىعا قۇرامىندا ء«سويۋزمۋلتفيلمنىڭ» وكىلى بار ارنايى كوميسسيا جىبەرىلەدى. ناقتىراق ايتساق, اتاقتى «ۆينني-پۋح» تۋرالى ءۇش ءفيلمنىڭ اۆتورى, انيماتور فەدور حيترۋك. ول «قارلىعاشقا» وڭ باعا بەرىپ, كاسىبي دەڭگەيدە تۇسىرىلگەنىن اتاپ وتكەن. كوميسسيا شەشىمىنەن سوڭ «قازاقفيلمنىڭ» بيۋدجەتىنە قازاقستاندا جىلىنا ءبىر مۋلتفيلم جاساۋعا قارجى بولىنە باستاعان.
«قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» انيماتسيالىق فيلمىنە 50 جىل تولعاندا «قازپوشتا» العاشقى قازاق ءمۋلتفيلمىنىڭ كادرلارى بەينەلەنگەن پوشتا ماركالارىنىڭ بلوگىن, ال ۇلتتىق بانك وسى تاسپادان الىنعان كادر بەينەلەنگەن 500 تەڭگەلىك ەستەلىك كۇمىس مونەتانى اينالىمعا شىعاردى.
امەن قايدار العاشقى قارلىعاشىنان كەيىن «قۇيىرشىق», «قۇرىلىسشى قوجا-ناسىر», «بايلىق پەن دانالىق», «قىرىق وتىرىك», «سيقىرلى كىلەم» سىندى ءمۋلتفيلمدى ەكرانعا شىعاردى. قازاق انيماتسياسى جىلناماسىنىڭ باستاپقى بەتتەرىن تاۋداي تالانتىمەن, قايتالانباس قولتاڭباسىمەن تولتىردى.