مارينا تسۆەتاەۆا التى جاسىنان باستاپ ءۇش تىلدە: ورىس, نەمىس, فرانتسۋز تىلىندە ولەڭ جازا باستايدى. ول كەزدە ورىس قوعامىندا فرانتسۋز تىلىندە سويلەۋ اريستوكراتتىقتىڭ بەلگىسى بولاتىن. اكەسى ەۋروپادا بەدەلى بار ونەرتانۋشى, پۋشكين مۋزەيىنىڭ نەگىزىن قالاعان ادام بولىپتى. اناسى مارينانىڭ جان-جاقتى بولۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى, ول شەت تىلدەردە ەركىن سويلەپ قانا قويعان جوق, مۋزىكامەن دە اينالىستى. ون ءبىر جاسىندا «كىتاپ ۇستەلىم» دەگەن داستان جازدى.
كوپ ءتىل بىلگەن مارينا بالا جاسىنان مىنەزى ەركىن, تەنتەك بولىپ وسەدى. تەمەكى شەگىپ, شاشىن بوياپ, تۇندە زيراتتا قونىپ جۇرەتىن, رەۆوليۋتسيالىق يدەيالارعا اۋەس ەدى. ون ءتورت جاسىندا «ەركىن ويى مەن وجەتتىگى ءۇشىن» گيمنازيادان شىعارىلدى. كەيىنگى وقۋ ورنىندا دا ءبىر جىلدان از ۋاقىت وقىپ شىقتى. ءبىلىمىن تەك ءۇشىنشى گيمنازياسىندا عانا اياقتاي الدى. دەگەنمەن ونىڭ مىنەزىندەگى قىڭىرلىق اقىل-پاراساتىنا ەش اسەر ەتپەگەن.
***
اقىن كوزى ناشار كورسە دە كوزىلدىرىك تاعۋدى ۇناتپاعان. انىعىندا جاراسپايدى دەپ ەسەپتەگەن. اپكەسى اناستاسيانىڭ ەستەلىكتەرىندە تسۆەتاەۆانىڭ كەيىن كوزىلدىرىكتىڭ ورنىنا پەنسنە تاققانى ايتىلادى. كۇيەۋى سەرگەي ەفرونمەن تۇسكەن ايگىلى فوتوسىندا دا ول پەنسنەمەن بەينەلەنگەن. ۋاقىت وتە كەلە ودان دا باس تارتىپ, «الەمگە كومەسكى كۇيىندە قاراعاندى ءجون كورەمىن» دەگەن ەكەن.
***
تسۆەتاەۆا وپا-دالاپ قولدانباعان دەسەدى. كيىم تاڭداۋدا دا كوبىنە ەر ادامداردىڭ كوستيۋم-پالتوسىن كيگەن. زامانداستارى مۇنى سانگە قارسىلىق دەپ قابىلداعانىمەن, شىن مانىندە سەبەبى باسقا ەدى. قىزى اريادنانىڭ ەستەلىكتەرىن وقىساق, وتباسىنىڭ اۋىر تۇرمىستىق جاعدايى اقىنعا ءوز قالاۋىنشا كيىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەگەن. سوندىقتان ول وزگەنىڭ, اسىرەسە ەر ادامداردىڭ كيىمىن كيۋگە ءماجبۇر بولعان.
بولمىسى بولەك احماتوۆااكەسى احماتوۆانىڭ اقىندىعىن مويىنداماپتى, ءتىپتى پىسقىرىپ تا قاراماعان. سوندىقتان قىزىنا ءوز تەگىمەن جاريالانىپ, جۇرتقا ماسقارا بولماسىن دەپ لاقاپ اتپەن جازۋىن تالاپ ەتەدى. ءسويتىپ, احماتوۆا ارعى اجەسىنىڭ تەگىن الادى. ال اقىننىڭ شىن اتى-ءجونى – اننا گورەنكو.
***
ول ءتىل مەڭگەرۋگە كەلگەندە زەرەك بولدى. بەس جاسىندا مۇعالىمنىڭ بالالارمەن سويلەسكەنىنە قاراپ وتىرىپ, فرانتسۋز ءتىلىن ۇيرەنىپتى.
***
يتاليالىق سۋرەتشى امەدەو موديلياني احماتوۆانى العاشقى كورگەندە-اق عاشىق بولىپتى. ولار پاريجدە ءبىر جىل ارالاسىپ, كەيىن مۇلدە كەزدەسپەگەن. سول سەزىمدەردىڭ ىزىمەن سۋرەتشى اقىننىڭ 16 كارتيناسىن سالعان. الايدا ول تۋىندىلاردى احماتوۆا ساقتاي المادى: بىرەۋىنەن باسقاسىنىڭ ءبارى ورتەنىپ كەتكەن.
***
احماتوۆانى وتە ىرىمشىل دەسەدى. مىسالى, ول گۋميلەۆتىڭ ۇيلەنۋگە العاشقى ۇسىنىسى كەزىندە جاعالاۋداعى ەكى دەلفيننىڭ دەنەسىن كورگەن سوڭ باس تارتقان. ياعني بۇل جاقسىلىق نىشانى ەمەس دەپ بىلگەن. سونداي-اق ونى بالا كەزىندە كوبىسى ءبىرتۇرلى ساناعان. ويتكەنى ول توماعا-تۇيىق, جالعىز ءوزى تەڭىزگە شومىلىپ, جالاڭ اياق كوشە كەزىپ جۇرە بەرەدى ەكەن.
***
اقىن كوپ ۋاقىت بويى نكۆد-نىڭ باقىلاۋىندا بولعان. بيوگرافتاردىڭ ايتۋىنشا, ونى جاقىن قۇربىسى, جازۋشى سوفيا وستروۆسكايا اڭدىعان. احماتوۆا بۇل توسىن وقيعادان, ارينە, حابارسىز.
***
ءومىر بويى العاش جازعان ولەڭدەرىنەن ۇيالىپتى. بۇرىنعى باللادا, جاريالانعان, ءتىپتى قايتا باسىلىپ شىققان اتاقتى شىعارمالارىن ول «بوس قىزدىڭ كەدەي ولەڭدەرى» دەپ اتاپ, ەسكە العاندى دا ۇناتپاعان.
داڭقى اسقان گوركيالەكسەي ماكسيموۆيچ پەشكوۆ – گوركيدىڭ شىن اتى-ءجونى.
***
ءجاسوسپىرىم كەزىندە گوركي كەمەدە ىدىس جۋىپ, اياقكيىم دۇكەنىندە اياقكيىم تاسىعان. بۇعان قوسا ول ناۋبايشى, باعبان بولىپ تا جۇمىس ىستەپتى.
***
ول ءبىر مينۋتتا ءتورت مىڭ ءسوز وقىعان.
***
گوركي ەشقاشان اۋىرماعان دەگەن دە پىكىر بار. ەشقاشان ماس تا بولماپتى.
***
گوركي ولەر الدىندا ستالين قاسىندا وتىرىپ شامپان ىشكەن.
***
تولستوي گوركيمەن سويلەسكەندە ادەپسىز سوزدەر قولدانىپتى دەسەدى.
***
جازۋشى شەتەلدە ون سەگىز جىل ءومىر سۇرسە دە, بىردە-ءبىر شەت ءتىلىن تولىق مەڭگەرمەگەن.
***
گوركيدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قىرى – وتقا دەگەن اۋەستىگى ەدى. بالا كەزىنەن ول جانىپ جاتقان زاتقا ۇزاق قاراپ, وتتىڭ جالىنىنا قىزىعاتىن بولعان.
***
الەكسەي ماكسيموۆيچ تەك جازۋشى عانا ەمەس, جاس تالانتتارعا قامقورلىق كورسەتكەن جاناشىر مەتسەنات تا بولدى. ول جاس اقىندار مەن قالامگەرلەرگە قولداۋ ءبىلدىرىپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىق جولدا قالىپتاسۋىنا كومەكتەستى. سونىڭ ىشىندە ۆلاديمير ماياكوۆسكي مەن سەرگەي ەسەنين سەكىلدى دارىندى تۇلعالاردىڭ ونەرىن باعالاپ, باعىت-باعدار بەرگەن.
دايىنداعان – مارجان ءابىش,«Egemen Qazaqstan»