جۋىردا رەداكتسيامىزعا ارنايى كەلگەن ءجانادىل يمانبەك ۇلى ءوزىنىڭ كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز ويلارىمەن بولىسكەن ەدى. ءتاپ-ءتاۋىر ۇسىنىس. ناعىز بۇگىنگى كۇننىڭ ماسەلەسى دەۋگە بولادى. كەيىپكەرىمىزدىڭ جەكە باسىنىڭ كۇيىن كۇيتتەپ ەمەس, حالىقتىڭ, بولاشاقتىڭ قامىن ويلاپ كەلىپ تۇرعانى ءبىزدى قۋانتتى. اعامىزدىڭ كەلەلى كەڭەسىنە ءبىز دە قۇلاق ءتۇرىپ, وقىرماندارعا جەتكىزۋدى ءجون دەپ تاپتىق.
جولاۋشىلار تاسىمالداۋ سالاسىنا 35 جىل ءومىرىن ارناعان جىگىت اعاسىنىڭ جۇرەگى قازاق دەپ سوعىپ تۇر. تاريح, گەوگرافيا, ادەبيەت تاقىرىبىندا اجەپتاۋىر تۇشىمدى اڭگىمەلەر ايتا بىلەدى. كوڭىل كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ. قوعامدا ورىن الىپ جاتقان كەيبىر كەلەڭسىز جايتتەرگە بەيجاي قارامايدى. ونداي اتتەگەن-ايلار جوندەلسە, تۇزەلسە دەيدى.
– اۆتوبۋستا كەلە جاتقانمىن. ادەتتەگىشە, راحىمجان قوشقارباەۆ ايالداماسى حابارلاندى. ورىندىقتا وتىرعان قازاق كەلىنشەكتەن جانىنداعى قىزى ورىسشالاپ: «قوشقارباەۆ دەگەن كىم ول؟» دەپ سۇرادى. سوندا اناسى: «بىلمەيمىن, بالكىم قويشى بولار», – دەدى سەلقوس قانا. بۇل نە دەگەن سۇمدىق؟! ۇلى وتان سوعىسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, بەرليندە رەيحستاگ قابىرعاسىنا تۋ تىككەن قانداسىمىزدىڭ كىم ەكەنىن بىلمەگەنى مە سوندا؟ اتتەڭ, جەتەسىنە جەتكىزىپ-اق ايتار ەدىم, سالون ءىشى تار بولماعاندا...», – دەپ كۇيىنەدى كەيىپكەرىمىز.
تاريحتان بەلگىلى, قانشاما بوزداقتارىمىز, الاش ارداقتىلارى, وتان, ەل ءۇشىن قاسىق قانىن, شىبىن جانىن پيدا ەتتى. قانشاما جالىندى جاۋىنگەر-باتىرلارىمىز, ارىستارىمىز وسى بەيبىت كۇندى, ءبىلىمدى ۇرپاق بولۋىمىزدى اڭسادى. سول جولدا بار عۇمىرىن تارك ەتتى, جان اياماي كۇرەستى.
اسىرەسە, ءجانادىل اعامىزدىڭ: «ەلوردامىزداعى قوعامدىق كولىكتەردە ديناميك حابارلاعىشتان قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە ءار كوشە تاريحى تۋرالى 1-2 مينۋتتان ماعلۇمات بەرىلسە جاقسى بولار ەدى, دەگەن ءسوزى كوكەيگە قونىمدى. ءبىر ايالدامادان كەلەسى ايالداماعا دەيىن اۆتوبۋس 7-8 مينۋت جۇرەدى عوي. سوندا ونى تىڭداعان جۇرگىنشىلەر سانالارىنا توقىپ الاتىنى انىق. ويتكەنى, جولاۋشىلاردىڭ دەنى – جاستار. سونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەر, مەكتەپ, كوللەدج وقۋشىلارى. كەلەشەك ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە دەگەن وسى. كەيدە اۆتوبۋس كەپتەلىستە ۇزاق تۇرىپ قالاتىن جاعدايلار بولادى. ونداي ساتتەردە جۇرگىزۋشى ينفورماتور ديناميكتى قايتا قوسىپ, جۇرگىنشىلەردى قوسىمشا مالىمەتتەرمەن اقپاراتتاندىرىپ جاتسا, قانە. سابىن, ءيىسسۋ ساتۋ جايلى جارنامالاردى كولىكتەگى جۇگىرتپە جولداردان ەستىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. ونىڭ ورنىنا, رۋحىمىزدى كوتەرەر پايدالى نارسە بولعانى دۇرىس ەمەس پە؟ جانە بۇل ءادىس قازاقستاننىڭ باسقا دا قالالارىندا جۇزەگە اسسا...», – دەيدى ەڭبەك ارداگەرى.
ەسكەرتە كەتەيىك, 2017 جىلى استاناعا ەكسپو قوناقتارى كەلەدى. ولار بىرنەشە ميلليون ادام دەپ ايتىلۋدا. كورمەمىز 3-4 ايعا جالعاسادى. سوندا كەلگەن ساياحاتشىلار الدىندا ءبىز ءوزىمىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى ءبىلدىرۋىمىز كەرەك قوي. ونىڭ ءبىر جولى جوعارىداعىداي ءادىس. حابارلاما ءسوز كەلگەن اۆتوبۋستا ءۇش تىلدە ايتىلىپ تۇرسا, قوناقتار قىسقا دا نۇسقا مالىمەت الماي ما؟
شىندىعىندا, كەيىپكەرىمىزدىڭ شىرىلدايتىنىنداي ءجونى بار. قازىر كوشەگە شىعىپ, جاياۋ ءجۇرگىنشىلەردەن ايالداما اتتارىنىڭ ءمان-مازمۇنىن سۇراپ كورىڭىزشى, قانداي جاۋاپ الار ەكەنسىز؟! ارينە, كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, كەي ادامدارعا قويعان ساۋالىڭىزعا ءوزىڭىز ۇيالىپ, ىڭعايسىزدانىپ قالاسىز. سوندىقتان, ءجانادىل ايدوسوۆتىڭ ۇسىنىسىن قولداپ-قۋاتتاۋىمىز كەرەك. بۇل ەلوردا تۇرعىندارى ءۇشىن دە ۇلكەن سىن بولماق. ءارى باس قالا – استانانىڭ دا ابىرويى ەكەنىن ۇمىتپايىق. اڭگىمە ءتۇيىنى: وسى ماقالادا كوتەرىلگەن ماسەلە بويىنشا استانا قالالىق اكىمدىگى مەن ونىڭ جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوكولىك جولدارى باسقارماسى ناقتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرادى دەپ سەنەمىز.
ءبىزدىڭ قولىمىزدا ەلورداداعى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «رۋحانيات» ورتالىعى دايىنداعان «استانا كوشەلەرى» دەگەن ءۇش تىلدە (قازاق, ورىس, اعىلشىن) جازىلعان كىتاپ تۇر. مۇندا كوشە اتاۋلارى, تۇلعالار, جەر-سۋ اتتارى, تاريحي وقيعالار جونىندە قىسقاشا مالىمەتتەر ۇسىنىلعان. ايتپاعىمىز, انىقتاما دايىن تۇر. وسى كىتاپتان قالا كوشەلەرى مەن داڭعىلدارعا قاجەت ماعلۇماتتاردى الىپ پايدالانۋعا ابدەن بولادى. ويتكەنى, ادام اتتارىمەن قويىلعان ايالدامالار تىپتەن كوپ. مىنە, وسىلاردى اۆتوبۋستى جۇرگىزۋشىلەر 3 تىلدە ساڭقىلداتىپ تۇرىپ ينفورماتور ارقىلى حابارلاپ وتىرۋدى ادەتكە اينالدىرسا بولدى.
استانا – قازاقستاننىڭ جۇرەگى. ول بارلىق ايماقتارعا اجار بەرىپ, ۇلگى بولۋعا ءتيىس.
راۋشان تاۋىرحانقىزى,
جۋرناليست.
استانا.