حاري رايا پۋسسا – مالايزيانىڭ رەسمي مەملەكەتتىك مەرەكەسى. بۇل – ورازا ايى اياقتالعاننان كەيىن اتاپ وتىلەتىن ءدىني ۇلتتىق مەرەكە, بىزشە ايتقاندا – ورازا ايتى. ول ورازا بىتكەننەن كەيىن ءۇش كۇن بويى ءاربىر وتباسىندا تويلانادى. سونىمەن بىرگە, ورازا وتكەننەن كەيىن بەلگىلەنگەن ءبىر كۇنى مەملەكەتتىك اۋقىمدا ەل باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسمي تۇردە اتاپ وتىلەدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن رەسمي تۇردە اتالىپ ءوتىلەتىن اتالمىش مەرەكەگە قاتىسۋ ءۇشىن رەمباۋ قالاسىنا اتتاندىق. رەمباۋ – نەگري سەمبيلان شتاتىنا قاراستى توعىز اۋدان ورتالىعىنىڭ ءبىرى. قالا ورتالىعىنداعى ۇلكەن الاڭ مەرەكە سالتىنا ساي بەزەندىرىلگەن. الاڭنىڭ قاق ءتورىندە ارنايى قۇرىلعان ۇلكەن ساحنانىڭ ماڭدايشاسىنا ايشىقتى ءارىپتەرمەن «Selamat Hari Raya» «جاسا, حاري رايا مەرەكەسى!» دەپ جازىلعان ۇران الىستان كوز تارتادى. يودتى شامداردىڭ نەشە ءتۇرلى بوياۋلارىمەن تۇرلەنگەن جازۋ كوز جاۋىن الا مىڭ قۇبىلادى. دۇركىن-دۇركىن ءار جەردەن وتشاشۋ جارقىرايدى. رەمباۋدىڭ كەشكى اسپانى نايزاعاي وتى ويناعانداي قۇلپىرادى.
الاڭنىڭ ءبىر شەتىنەن ورتالىق ساحناعا دەيىن قىپ-قىزىل كىلەم توسەلگەن ۇزىن جول جاسالعان ەكەن. سول جولمەن ۇزدىك-ۇزدىك جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر مەن شتات باسشىلارى لاۋازىم دارەجەلەرىنە قاراي ءجۇرىپ ءوتىپ, وزدەرىنە بەلگىلەنگەن داستارقانعا جايعاسادى. قىزىل كىلەمدى جولمەن جۇرگەن كەزدە الدىمەن ۇلتتىق كيىم كيگەن وتاعاسى – جوعارى لاۋازىم يەسىنىڭ ءوزى, ودان كەيىن ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانعان زايىبى, سودان كەيىن وتباسىنداعى ەركەك بالالار, ەڭ سوڭىندا قىز بالالار ءجۇرىپ وتەدى ەكەن. ءبارى دە اسەم ۇلتتىق كيىمدەرىنە مالىنىپ, قىزىل كىلەم توسەلگەن جولمەن ءجۇرىپ وتەتىن ونەر جۇلدىزدارى سياقتى.
اتشاپتىرىم الاڭنىڭ ورتالىعىنا, مەرەكەلىك ساحناعا قاراما قارسى اق داستارقان جايىلعان جۇزدەگەن ۇستەلدەر قويىلعان. اق داستارقان مەرەكەلىك ءدام مەن سۋسىنعا تولىپ تۇر. شاقىرىلعان قوناقتار ءتيىستى ۇستەلدەرىنە وتىرىپ, داستارقان مازىرىنەن اۋىز ءتيىپ جاتىر. مەرەكەگە جينالعان قاراپايىم حالىققا دا الاڭدا ورناتىلعان بىرنەشە اسحانالاردان تاعامدار مەن سۋسىندار تاراتىلىپ جاتىر. ءبارى تەگىن. شىنايى مەرەكەلىك مولشىلىق. ءبىز وتىرعان داستارقانعا مالايزيانىڭ تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى حايري جامالۋدين مىرزا ارنايى كەلىپ, سالەم بەردى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن بۇگىنگى مەرەكەلىك شارانىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى قىسقاشا مالىمەت بەردى.
اڭگىمەمىزدىڭ باستاۋىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, مالايزيا حالقىن نەگىزىنەن ءۇش ءىرى ەتنوس قۇرايدى. ولار: مالايلار (بۋميپۋترا), قىتايلار جانە ۇندىلەر. مىنە, وسى ءۇش حالىقتىڭ ءۇش ۇلكەن ۇلتتىق مەرەكەسى – مالايلاردىڭ – حاري رايا پۋسسا, قىتايلاردىڭ – ۆادجرايانى (قىتايشا جاڭا جىل), ءۇندىس-
تەردىڭ – ديپاۆالا اتتى ۇلتتىق مەرەكەسى جىلىنا ءبىر رەت ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسمي مەملەكەتتىك مەرەكە تۇرىندە اتالىپ وتىلەدى ەكەن. بۇل مالايزياداعى ەتنوسارالىق بىرلىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ىقپالدى شارا بولىپ تابىلادى.
كەشكى ساعات سەگىز شاماسىندا زەڭبىرەكتەن اسپانعا ءۇش دۇركىن وق اتىلىپ, الاڭعا مالايزيا پرەمەر-ءمينيسترى نادجيب تۋن رازاك كەلدى. كوپپەن بىردەي پرەمەر-مينيستر دە قىزىل كىلەم توسەلگەن جولمەن ءجۇرىپ ءوتتى. ەل باسشىسى مەن ونىڭ زايىبىن الاڭ تولى جۇرت تىك تۇرىپ, دۋ قول شاپالاقتاپ قارسى الدى. ساحناعا سان ءتۇرلى ۇلتتىق كيىمدەر كيگەن ونەرپازدار شىعىپ, مىڭ بۇرالعان بي ونەرىن كورسەتتى. بيشىلەرگە قوسىلا بۇكىل الاڭ تەربەلە بيلەپ كەتكەندەي بولدى. ۇلتتىق ءانى مەن ءبيىن تۋرا وسىلاي قۇرمەتتەيتىن حالىق سيرەك سياقتى كورىندى بىزگە.
سالتاناتتى شارانى جۇرگىزۋشىلەردىڭ شاقىرۋىمەن پرەمەر-مينيستر نادجيب تۋن رازاك ساحناعا شىقتى. ول ۇلتتىق كيىم كيگەن قىز-جىگىتتەردىڭ قۇرمەتتى قورشاۋىمەن ساحنادا تۇرعان ۇلكەن كەلىنى كەلساپپەن بىرنەشە رەت ءتۇيىپ, قاسيەتتى حاري رايا مەرەكەسىنىڭ سالتاناتتى تۇردە باستالعانىن پاش ەتتى. ساحنادا مالايزيانىڭ سانسىز تۋى جەلبىرەپ, مەملەكەتتىك ءانۇرانى شىرقالدى. بۇكىل الاڭ ورىندارىنان تىك تۇرىپ, رەمباۋدىڭ تۇنگى تىلسىمىن جاڭعىرىقتىرا مالايزيا ءانۇرانىن شىرقادى.
سودان كەيىن پرەمەر-مينيستر قىسقاشا قۇتتىقتاۋ ءسوز ءسويلەپ, شتات باسشىلارىمەن ەرە كەلگەن مينيسترلەردى باستاپ, داستارقانداردى ارالادى. ول بۇگىنگى مەرەكە سالتاناتىنا ارنايى شاقىرىلىپ, جەكە داستارقانداردا وتىرعان مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامداردىڭ ارقايسىسىن مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, ولارعا ارنايى سىيلىقتار مەن كونۆەرتكە سالىنعان دەمەۋشىلىك قارجىلاردى تابىس ەتتى. پرەمەر-مينيستر ءوز ورنىنا جايعاسقاننان كەيىن الىپ ساحنا تاعى دا ونەرپازدارعا تولدى. اۋەزدى ءان مەن ىرعاقتى بي ءبىرىن-ءبىرى الماستىرىپ, رەمباۋدىڭ تۇنگى اسپانىن تەربەپ كەتتى...
ەرتەڭىنە قوناقجاي نەگري سەمبيلان شتاتىمەن قوشتاسىپ, تەرەنگگانۋ شتاتىنىڭ استاناسى كۋالا تەرەنگگانۋ قالاسىنا اتتاندىق. جەرگىلىكتى Air Asia اۋە كومپانياسىنىڭ ۇشاعى ءبىزدى شتات استاناسىنداعى ماحمۋد سۇلتان اتىنداعى اۋەجايعا جەتكىزدى. اۋەجايدا ءبىزدى تەرەنگگانۋ شتاتى تۋريستىك دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرى قارسى الىپ, شتات استاناسىنا شاعىن ساياحات جاساتتى.
كۋالا تەرەنگگانۋ قالاسىنىڭ ىرگەتاسىن حVIII عاسىردا قىتاي كوپەستەرى قالاعان ەكەن. سوندىقتان شىعار ەسكى قالانىڭ ورتالىق كوشەسى چايناتاۋن اتالادى. جالپى, قالا تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قىتايلار كورىنەدى. قالانىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتىندە قىتاي شەبەرلەرىنىڭ قولتاڭباسى كوپ بايقالادى.
مۇندا تۋريستەردىڭ ەڭ كوپ تاماشالايتىن ورىندارى – شتاتتىڭ ورتالىق مۋزەيى. كريستالل نەمەسە حرۋستال مەشىتى جانە بۋكيت پۋتري («حانشايىم قىراتى») بولىپ تابىلادى. وسى ءداستۇر ساباقتاستىعىمەن حرۋستال مەشىتىنە كەلدىك. كريستالل نەمەسە حرۋستال مەشىتى بۇگىنگى الەمدىك ارحيتەكتۋرانىڭ كەرەمەت عاجايىپتارىنىڭ بىرىنەن سانالادى. بۇل ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق تۋىندىسى شتات سۇلتانى ميزان زاين ءال ءابيديننىڭ باستاماسىمەن 2008 جىلى سالىنعان كورىنەدى. حرۋستال مەشىت كۋالا تەرەنگگانۋ قالاسىنداعى يسلام مادەنيەتى مۇرالارىنىڭ پاركىنە سالىنىپتى. يسلام مادەنيەتى مۇرالارىنىڭ پاركىندە دۇنيەجۇزىندەگى اتاقتى 22 مەشىتتىڭ كىشىرەيتىلگەن ماكەتتەرى تۇرعىزىلىپتى. حرۋستال مەشىتى وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى, دجاكارتاداعى «يستيكليال» مەشىتىنەن كەيىنگى ەڭ ۇلكەن مەشىت بولىپ سانالادى.
حرۋستال مەشىتىنىڭ كۇمبەزدەرى اينالا شىنىمەن جابىلعان تەمىر قۇرىلعىلاردان تۇرعىزىلىپتى. مەشىت ءسات سايىن قۇبىلىپ تۇراتىن جەتى تۇسپەن قۇلپىرادى. كۇندىز مەشىت كۇن نۇرىنا شاعىلىسىپ, كوز جاۋىن السا, تۇندە ول سانسىز ءتۇستى جارىقتارمەن قۇبىلىپ, قيال-عاجايىپ الەمىنە جەتەلەيدى. سونىمەن بىرگە, كۇن ەنەرگياسى مەشىتتىڭ ىشىندەگى تەمپەراتۋرانىڭ اۋا رايىنىڭ ىستىعىندا ەشبىر وزگەرىسسىز بىرقالىپتى ۇستاپ تۇرادى. مەشىت بۇگىنگى زاماننىڭ ۇزدىك تەحنولوگيالارىمەن, ينتەرنەتپەن جاراقتاندىرىلعان. مەشىت جاساندى كول ۇستىندە ءجۇزىپ كەلە جاتقانداي اسەر قالدىرادى. ونىڭ ەڭ ۇلكەن مۇناراسىنىڭ بيىكتىگى 42 مەتر ەكەن.
(جالعاسى بار).
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور.