جاڭا قابىلدانعان كونستيتۋتسيا تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ ۇلتتىق مۇراتپەن سايكەستىگىن كورسەتتى. ويتكەنى بۇل قۇجات – قۇقىقتىق اكت قانا ەمەس, ەلدىك سانانىڭ دامۋ ارناسىن ايقىندايتىن تۇرلاۋلى تۇجىرىمداما. ونىڭ مەملەكەتتىك تىلدە جازىلعانى وزگە دە سالالارعا ۇلگى بولۋعا ءتيىس.
بىراق بۇل ءۇردىستىڭ تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى كورىنىسى اركەلكى. ءبىز وسى جولى رەسمي ورگانداردىڭ سايتتارىنا توقتالعىمىز كەلىپ وتىر. كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز, دەگەنمەن قۇقىقتىق سالماعى بار اجەپتاۋىر پورتالداردا قازاقشا وراشولاق جازىلعان ماتەريالداردى كورىپ كوڭىلىمىز تۇسەدى. پۋنكتۋاتسيالىق قاتەلەردى ەسەپكە الماعاندا, ءسوزى جايداق, سويلەمى سويداق ماتىندەردەن مايەكتى ماعىنانى ءسۇزىپ الۋ قيىن. كەيبىر اقپاراتتار كورشى ەلدىڭ تىلىنەن كوزسىز كوشىرىلگەنى انىق اڭعارىلادى. ونداي ساپاسىز جازبا, البەتتە, دۇرىس وقىلمايدى. قارالىمى وتە از بولادى. قانداي دا ءبىر رەسمي اقپاراتتى قازاق تىلىندە تۇشىنىپ وقي الماعان ادام ەرىكسىز باسقا تىلدەگى نۇسقاعا جۇگىنەدى. وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە پىكىر ءبىلدىرىپ جۇرگەن قوعام بەلسەندىسى قۋانىش ءادىلحان ۇلى مىنا ماسەلەگە نازار اۋدارۋدى سۇرايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسمي سايتتاردىڭ قۇرىلىمى ءالى دە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تولىققاندى قولدانىلۋىنا بەيىمدەلمەگەن.
«ماسەلەن, سالىق تولەۋشىلەرگە ارنالعان قىزمەتتەر پورتالىن الايىق. سىلتەمەسى بىلاي راسىمدەلگەن: «cabinet.kgd.gov.kz». مۇنداعى «kgd» اتاۋى ورىس تىلىندەگى «كوميتەت گوسۋدارستۆەننىح دوحودوۆ» تىركەسىنەن الىنعان. بۇل پورتالدىڭ باستاپقىدا ورىس تىلىندە ازىرلەنىپ, كەيىن قازاق تىلىندەگى نۇسقاسىنىڭ قوسىلعانىن بىلدىرەدى», دەيدى ق.ءادىلحان ۇلى.
ءۋاجدى ءسوز. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان «بىرىڭعاي جيناقتاقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ» سايتىن دا جوعارىداعى ساناتقا قوسقىمىز كەلەدى. ينتەرنەت-رەسۋرستا بۇنىڭ سىلتەمەسىن «enpf.kz» دەپ تاباسىز. بۇل دا «ەدينىي ناكوپيتەلنىي پەنسيوننىي فوند» تىركەسىنىڭ اببرەۆياتۋراسى.
كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
بۇدان بولەك, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ارقىلى ليتسەنزيالار مەن رۇقسات قۇجاتتارىن ونلاين تۇردە الۋ مەن راسىمدەۋگە ارنالعان تسيفرلىق جۇيە بار. سايتىنىڭ اتاۋى – «e-License.kz». اعىلشىن تىلىنەن ەنگەن «رۇقسات», «ەركىندىك» ماعىناسىنا سايادى. ءتىلىمىزدى اعىلشىنشا بۇراپ ايتقاننان گورى, جۇيەنى «e-Ruqsat.kz» دەي قويساق, يمانىمىزعا قايشى ەمەس قوي؟ كەيبىر «دانىشاندار» قازاقتىڭ ءتول ارىپتەرىنەن قۇرالعان ءسوزدى سايتتىڭ, مەكەمەنىڭ رەسمي اتاۋىنا جاقىنداتقىسى كەلمەيدى. باقساق, وزگە ءتىلدى پايدالانۋشىلارعا قيىن سوعاتىن كورىنەدى. بىراق ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا حات جولدايتىن پلاتفورمانى ورىس تا, ويرات تا ەمىن-ەركىن «e-Otinish» دەپ ايتىپ ءجۇر عوي. ونوماستيكا سالاسىنىڭ عالىمدارى دا اعىلشىن سوزدەرىن ءجون-جوسىقسىز تىركەي بەرۋ تىلگە قاتتى زيان شەكتىرەتىنىن ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەدى. بىراق اعىلشىنشا ءسوز قوسىلعان اتاۋ «زاماناۋي», «بەدەلدى» كورىنىپ, قاعىنان جەرىگەن قۇلانداي جۇرگەن كۇيىمىز وسى.
تاعى ءبىر ماسەلە. مەملەكەتتىك ينتەرنەت-رەسۋرستاردا قىزمەتتەر ءۇش تىلدە (قازاق, ورىس, اعىلشىن) ۇسىنىلادى. بۇل قولجەتىمدىلىك تۇرعىسىنان وڭ قادام ەكەنى انىق. الايدا سوعان قاراماستان, اتالعان رەسۋرستاردىڭ باسىم بولىگىندە باستى بەت ادەپكىدە ورىس تىلىندە اشىلادى. قازاق تىلىندەگى نۇسقاعا ءوتۋ ءۇشىن پايدالانۋشى ءتىنتۋىرىن تاعى دا ءتۇرتۋى كەرەك. IT-ماماندارى بۇنىڭ سەبەبى – ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك سايتتاردىڭ ارحيتەكتۋراسى كوپتىلدىلىك فۋنكتسياسىنا بەيىمدەلمەگەنىندە دەيدى. سالا ساراپشىسى گۇلجان تولەۋقىزى تسيفرلىق جۇيەنىڭ لوگيكاسىن بىلاي تۇسىندىرەدى:
«كوپ جاعدايدا سايتتىڭ قۇرىلىمى ءبىر تىلگە نەگىزدەلىپ جاسالادى دا, قالعان تىلدەر سوعان تاۋەلدى كۇيدە جۇمىس ىستەيدى. ياعني قازاق تىلىندەگى نۇسقا دەربەس ءونىم رەتىندە ەمەس, نەگىزگى نۇسقانىڭ قوسىمشاسى رەتىندە قاراستىرىلادى. سونىڭ سالدارىنان اقپارات ءبىر تىلدە جاڭارسا, ەكىنشىسىندە كەشىگىپ بەرىلەدى نەمەسە سول كۇيى قالادى», دەيدى مامان.
بۇل اسىرەسە كونتەنتتى باسقارۋ جۇيەسىندە انىق كورىنەدى.
«اقپاراتتى جاريالاۋ, جاڭارتۋ جانە تۇزەتۋ ۇدەرىستەرى ءار تىلدە بولەك-بولەك جۇرگىزىلەدى. ورتاق بايلانىس بولماعان سوڭ, ءبىر ماتەريالدىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن قاتار ۇستاپ تۇرۋ قيىندايدى. ناتيجەسىندە, قازاق تىلىندەگى مازمۇن كوبىنە كەيىن قالىپ قويادى», دەيدى گۇلجان تولەۋقىزى.
IT-مامانى سايت جۇيەسىن جاڭاشا جوبالاۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. بىرنەشە تىلدە تەڭ سينحروندالاتىن جۇيەنى جاساقتاي الساق, اقپارات قازاقشا دا, ورىسشا دا بىردەي دەڭگەيدە ءارى ۋاقتىلى وقىلادى. حوش, قانشا جەردەن سايتتىڭ ىشكى جۇيەسىن اڭگىمە ەتكەنىمىزبەن, تۇپكىلىكتى جاۋاپكەرشىلىك قاشان دا ادامدا عوي.
«قولىندا ءماريانىڭ وتكىر قايشى» دەگەندەي, بۇقارا حالىققا جاريالاناتىن ءاربىر ماتەريال رەداكتوردىڭ قولىمەن تۇزەلىپ, قاتەلىگى كۇزەلىپ وتىرۋعا ءتيىس. قازىر مەملەكەتتىك تىلدە دۇرىس سويلەۋ ءھام جازۋ باعىتىندا, تەرمينولوگيالىق جانە قۇجاتتامالىق بىرىزدىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار ونلاين پلاتفورما جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك ورگانداعى ءباسپاسوز حاتشىسى بىلمەيتىن ءسوزىن, تاپپاعان تەرمينىن سول رەسۋرستاردان وپ-وڭاي قاراپ السا بولادى. بىلايشا ايتقاندا, بۇل – اشىق ءارى قولجەتىمدى انىقتامالىق قۇرالدار. وسىنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان «شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى». ورتالىقتىڭ قوعاممەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى جارقىنبەك ءجۇماادىل بۇل رەسۋرستاردىڭ ماڭىزىن بىلاي تۇسىندىرەدى:
«بۇل پلاتفورمالار ەڭ الدىمەن پراكتيكالىق قولدانۋعا باعىتتالعان. ياعني ءماتىن دايىندايتىن مامانعا كۇندەلىكتى جۇمىستا ناقتى كومەك بەرەتىن قۇرالدار. ماسەلەن, «Termincom.kz» – عىلىم, ءبىلىم, تەحنيكا, ەكونوميكا جانە قوعامدىق-الەۋمەتتىك سالاداعى تەرميندەردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى. مۇندا بەكىتىلگەن اتاۋلاردى قاراپ قانا قويماي, جاڭا تەرميندەردى سارالاۋعا دا مۇمكىندىك بار. «Emle.kz» – دۇرىس جازۋ نورمالارىن تەكسەرۋگە ارنالعان ىڭعايلى قۇرال. كەز كەلگەن ءسوزدى تەرىپ, ەملەسىن ناقتىلاۋعا بولادى. ال «qujat.kz» سايتىندا قازاق تىلىندەگى قۇجات ۇلگىلەرى توپتاستىرىلعان. قاجەتتى قۇجاتتى قاراپ, سوعان سۇيەنىپ جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بار. ال «qujat.kz» – ءىس قاعازدارىن قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ساۋاتتى ازىرلەۋگە ارنالعان ۇلگىلەر بازاسى. مۇندا ءتۇرلى قۇجاتتاردىڭ دايىن نۇسقالارى مەن ولاردى تولتىرۋعا قاتىستى ۇسىنىمدار بەرىلگەن», دەيدى جارقىنبەك ءجۇماادىل.
سايىپ كەلگەندە مۇنداي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ قازاق تىلىندەگى رەسمي جازبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە كونتەنت دايىندايتىن مامانداردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.