استانادا قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنا باقىلاۋ سانيتاريالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كەشەندى جۇيە ارقىلى جۇرگىزىلەدى. بۇل تەكسەرۋلەردىڭ باستى ماقساتى – حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ جانە سانيتاريالىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا استانا قالاسىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامعالي ارىسپاەۆپەن سۇحباتتاسقان ەدىك.
– قازىرگى ۋاقىتتا قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنداعى تەكسەرىستەردىڭ زاڭدى نەگىزى قانداي؟ جالپى, بۇل جۇمىستار جوسپارلى كەستەگە سايكەس پە الدە جوسپاردان تىس جۇرگىزىلە مە؟
– قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىنە باقىلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپكەرلىك كودەكسى مەن «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. باقىلاۋ بىرنەشە نىساندا جۇرگىزىلەدى: پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ, تەكسەرۋ جانە تەرگەپ-تەكسەرۋ.
تەكسەرۋلەر ەكى تۇرگە بولىنەدى: بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ جانە جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر. جوسپارلى تەكسەرۋلەر تاۋەكەل دارەجەسىنە بايلانىستى جۇرگىزىلەدى: جوعارى, ورتاشا جانە تومەن تاۋەكەل وبەكتىلەرىندە تەكسەرۋ جيىلىگى ءارتۇرلى (جوعارى تاۋەكەلدە – جارتى جىلدا 1 رەت, ورتاشا – 2 جىلدا 1 رەت, تومەن – 3 جىلدا 1 رەت).
سونىمەن قاتار جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا نەمەسە شاعىمدار مەن جەدەل حابارلامالار نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. تەكسەرۋ جوسپارى تاۋەكەل دەڭگەيى مەن ءتۇرلى وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى كريتەريلەردى ەسكەرە وتىرىپ اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرىلادى.
– جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە قانداي فاكتورلار نەگىز بولادى؟
– جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر بىرنەشە نەگىز بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ولارعا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ناقتى زيان كەلتىرۋ فاكتىلەرى بويىنشا تۇسكەن شاعىمدارى جاتادى. سونىمەن بىرگە جۇقپالى اۋرۋلار نەمەسە ۋلانۋ جاعدايلارى تىركەلىپ, ءبىر وبەكتىمەن بايلانىستى 3 جانە ودان دا كوپ جاعداي انىقتالعان كەزدە جەدەل تەكسەرۋ تاعايىندالادى.
بۇدان بولەك, مونيتورينگ ناتيجەلەرى مەن باقىلاۋ بارىسىندا انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار دا جوسپاردان تىس تەكسەرۋگە نەگىز بولا الادى.
– استانادا 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جانە بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى قانشا وبەكت تەكسەرىلدى؟ سوڭعى ۋاقىتتا تاعامنان ۋلانۋ جاعدايلارى تىركەلدى مە؟
– 2025 جىلى قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىنە قاتىستى 75 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 53 وبەكتىدە زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. ناتيجەسىندە 44 ايىپپۇل سالىنىپ, جالپى سوماسى 14 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات ءوندىرىلدى, سونداي-اق 24 جەدەل شارا قولدانىلدى.
2026 جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىندا 9 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 6 نۇسقاما بەرىلدى, 5 ايىپپۇل سالىنىپ, 3 ماتەريال سوتقا جولداندى.
تاعامنان ۋلانۋ جاعدايلارىنا كەلسەك, 2025 جىلى ىشەك ينفەكتسياسىمەن 3 توپتىق سىرقاتتانۋ تىركەلىپ, 49 ادام زارداپ شەكتى. ال 2026 جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىندە تاعامنان ۋلانۋ جاعدايلارى تىركەلگەن جوق.
استانادا ارنايى رۇقساتسىز جۇمىس ىستەگەن تاماقتانۋ ورىندارى انىقتالدى
– قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىندە قانداي زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءجيى انىقتالادى؟
– سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كەزىندە ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن بۇزۋشىلىقتارعا وبەكتىلەردىڭ رۇقسات قۇجاتتارىنسىز جۇمىس ىستەۋى (قورىتىندى نەمەسە حابارلامانىڭ بولماۋى), جوبالىق قۋاتتىلىقتىڭ ساقتالماۋى جانە وندىرىستىك پروتسەستەردىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماۋى جاتادى.
سونداي-اق جەلدەتۋ جۇيەلەرىنىڭ تالاپقا ساي بولماۋى, قىزمەتكەرلەردى مىندەتتى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن جانە گيگيەنالىق وقىتۋدان وتكىزبەي جۇمىسقا جىبەرۋ ءجيى انىقتالادى. تاعام دايىنداۋ تەحنولوگياسىنىڭ بۇزىلۋى دا كەزدەسەدى: شيكىزاتتى دۇرىس ەرىتپەۋ, قايتا مۇزداتۋ, ساقتاۋ مەرزىمدەرىن ساقتاماۋ, تاڭبالاۋدىڭ بولماۋى.
بۇدان بولەك, تاۋارلىق كورشىلەستىك قاعيدالارىن بۇزۋ, شيكى جانە دايىن ونىمدەردى بىرگە ساقتاۋ, قۇرال-جابدىقتاردى دۇرىس تاڭبالاماۋ, دەزينفەكتسيا مەن جەكە گيگيەنا تالاپتارىنىڭ ساقتالماۋى, سونداي-اق وندىرىستىك باقىلاۋدىڭ تولىق جۇرگىزىلمەۋى ءجيى تىركەلەدى.
– تاعام دايىنداۋ بلوگىندا (اس دايىنداۋ ايماعىندا) قانداي نەگىزگى سانيتاريالىق تالاپتار بار؟
– تاعام دايىنداۋ ايماعىندا سانيتاريالىق قاعيدالارعا سايكەس تەحنولوگيالىق پروتسەستىڭ اعىمدىلىعىن ساقتاۋ ماڭىزدى, ياعني شيكىزات پەن دايىن ونىمدەردىڭ, سونداي-اق تازا جانە لاس ىدىستاردىڭ ارالاسۋىنا جول بەرىلمەۋى ءتيىس.
ءۇي-جايلار سانيتاريالىق تالاپتارعا ساي بولىپ, وڭاي جۋىلاتىن جانە دەزينفەكتسيالاناتىن ماتەريالداردان جاسالۋى قاجەت. قاۋىپسىز جابدىقتار قولدانىلىپ, شيكىزات پەن دايىن ءونىم ءۇشىن بولەك تەحنولوگيالىق جانە توڭازىتقىش جابدىقتار, سونداي-اق ارنايى تاڭبالانعان قۇرالدار پايدالانىلۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار ونىمدەردى ساقتاۋ تەمپەراتۋرالىق رەجيمدەرى مەن تاۋارلىق كورشىلەستىك ساقتالادى. قىزمەتكەرلەر جەكە گيگيەنا تالاپتارىن ورىنداپ, مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى جانە تاعام دايىنداۋ بارىسىندا وندىرىستىك باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى.
– ءونىمنىڭ جارامدىلىق مەرزىمى مەن ساقتاۋ تەمپەراتۋراسى قالاي باقىلانادى؟
– ونىمدەردىڭ جارامدىلىق مەرزىمى مەن ساقتاۋ تەمپەراتۋراسى وندىرىستىك باقىلاۋ اياسىندا جانە سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ بارىسىندا تەكسەرىلەدى. باقىلاۋ ءونىمدى قابىلداۋ كەزىندە جانە ساقتاۋ پروتسەسىندە جۇرگىزىلىپ, تەك جارامدىلىق مەرزىمى ءوتىپ كەتپەگەن, دۇرىس تاڭبالانعان ونىمدەر عانا قابىلدانادى.
ساقتاۋ كەزىندە تاۋارلىق كورشىلەستىك قاعيدالارى ساقتالىپ, شيكىزات, جارتىلاي فابريكاتتار جانە دايىن ونىمدەر بولەك ورنالاستىرىلادى. تەمپەراتۋرالىق رەجيم توڭازىتقىش جانە مۇزداتقىش جابدىقتار ارقىلى قامتاماسىز ەتىلىپ, تەرمومەترلەر مەن ارنايى جۋرنالدار ارقىلى تۇراقتى تۇردە تىركەلىپ وتىرادى.
قۇرعاق قويمالاردا تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىق گيگرومەترلەرمەن باقىلانادى. جارامدىلىق مەرزىمى وتكەن نەمەسە ساقتاۋ تالاپتارى بۇزىلعان ونىمدەر اينالىمنان الىنىپ, ساتۋعا جىبەرىلمەيدى.
– قىزمەتكەرلەردىڭ مەديتسينالىق كىتاپشالارى قانشالىقتى ءجيى تەكسەرىلەدى؟
– قىزمەتكەرلەردىڭ مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن ءوتۋى وندىرىستىك باقىلاۋ اياسىندا وبەكتىنىڭ جاۋاپتى تۇلعاسى تاراپىنان تۇراقتى قاداعالانادى, سونداي-اق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ ورگاندارى تەكسەرۋ بارىسىندا بۇل تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن تەكسەرەدى.
قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇمىسقا قابىلدانار الدىندا مىندەتتى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى, ال كەيىننەن ءار 6 اي سايىن مەرزىمدىك تەكسەرۋدەن ءوتىپ وتىرادى.
– شيكىزات پەن دايىن ونىمدەردى بولەك ساقتاۋ تالاپتارى ساقتالا ما؟
– ءيا, بۇل تالاپ بارلىق قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرى ءۇشىن مىندەتتى. دەگەنمەن, تاجىريبەدە كەيبىر جاعدايلاردا ونىڭ ساقتالماۋى كەزدەسەدى.
– دەزينفەكتسيا, دەزينسەكتسيا جانە دەراتيزاتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جيىلىگى قانداي بولۋى ءتيىس؟
– بۇل جۇمىستار دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ № 68 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن سانيتاريالىق قاعيدالارعا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
دەراتيزاتسيا جۇمىستارى, ەگەر باسقا تالاپتار كوزدەلمەسە, ءۇي-جايلاردا 2-3 ايدا 1 رەت, ال اۋماقتا جىلىنا 4-6 رەت جۇرگىزىلەدى. كەمىرگىشتەر كوپ بولعان جاعدايدا وڭدەۋ جيىلىگى ايىنا 1 رەتكە دەيىن ارتتىرىلادى, ال ولاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى بولماۋى كەزىندە وڭدەۋ جيىلىگى قىسقارتىلادى.
دەزينسەكتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جيىلىگى ەنتومولوگيالىق كورسەتكىشتەرگە بايلانىستى انىقتالادى.
ورالدا ءدامحانادان ءورت شىقتى
– انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قانداي اكىمشىلىك شارالار قولدانىلادى؟ ايىپپۇل مولشەرى قانداي؟ قايتالانعان بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قانداي قاتاڭ شارالار قاراستىرىلعان؟
– سانيتاريالىق تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقبتك-ءنىڭ 425-بابى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. ەگەر بۇزۋشىلىق ادام دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەسە, جەكە تۇلعالارعا, لاۋازىمدى تۇلعالارعا جانە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە ايىپپۇل سالىنادى (مولشەرى سۋبەكت ساناتىنا قاراي ءارتۇرلى).
ال ەگەر بۇزۋشىلىق ادام دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرسە, ايىپپۇل كولەمى ايتارلىقتاي وسەدى جانە قوسىمشا رەتىندە قىزمەتتى ۋاقىتشا توقتاتۋ نەمەسە ءونىمدى تاركىلەۋ سياقتى شارالار قولدانىلۋى مۇمكىن. قايتالانعان بۇزۋشىلىقتار كەزىندە دە قاتاڭ اكىمشىلىك شارالار قولدانىلادى.
– جالپى تەكسەرىلگەن نىسانداردىڭ قانشا پايىزى بەكىتىلگەن تالاپتارعا سالعىرتتىق تانىتىپ وتىر جانە ولاردىڭ ىشىندە قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلعان نەمەسە مۇلدەم جابىلعاندارى بار ما؟ سونداي-اق ەلوردانىڭ قاي اۋداندارىندا سانيتاريالىق بۇزۋشىلىقتار ءجيى تىركەلەدى؟
– ءيا, 2025 جىلى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قورىتىندىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى 6 قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىسىنە قاتىستى جەدەل شارالار قابىلدانىپ, ولاردىڭ قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلدى.
بۇزۋشىلىقتاردىڭ انىقتالۋى ناقتى اۋدانعا ەمەس, قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىنىڭ سانىنا, جاڭا كاسىپورىنداردىڭ اشىلۋىنا جانە تۇسكەن شاعىمدارعا بايلانىستى. دەگەنمەن, ەسىل, نۇرا جانە الماتى اۋداندارىندا وبەكتىلەر كوپ بولعاندىقتان, بۇزۋشىلىقتار دا جيىرەك تىركەلەدى.
2025 جىلعى مالىمەت بويىنشا, تەكسەرىلگەن 75 وبەكتىنىڭ 53-ىندە بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان, بۇل شامامەن 70,6%-دى قۇرايدى.
ششۋچينسكتەگى ءدامحانادا جارىلىس بولدى: 7 ادام قازا تاپتى
– كوبىنە قانداي ءونىم تۇرلەرى تاۋەكەل توبىنا جاتادى؟
– قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىلەرىندە تەز بۇزىلاتىن ونىمدەر تاۋەكەل توبىنا جاتادى, سەبەبى ولاردىڭ ىلعالدىلىعى مەن اقۋىز مولشەرى جوعارى بولىپ, ميكروورگانيزمدەردىڭ كوبەيۋىنە قولايلى ورتا قالىپتاستىرادى. ولارعا كوپ كومپونەنتتى سالاتتار, سوۋستى سالاتتار, فارش جانە ودان جاسالعان ونىمدەر, دايىن گارنيرلەر, كرەمدى كونديتەرلىك ونىمدەر, سونداي-اق جۇمىرتقا جانە ودان جاسالاتىن تاعامدار جاتادى.
– كاسىپكەرلەرمەن قانداي پروفيلاكتيكالىق جانە تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى؟
– بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە سانيتاريالىق مادەنيەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا دەپارتامەنت بىرقاتار پروفيلاكتيكالىق شارالاردى جۇزەگە اسىرادى. اتاپ ايتقاندا, كاسىپكەرلەر ءۇشىن وقىتۋ سەمينارلارى وتكىزىلەدى, سانيتاريالىق-اعارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن رەسمي پاراقشالاردا اقپارات جاريالانادى.
سونىمەن قاتار جاپپاي ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, سانيتاريالىق ەرەجەلەردى تۇسىندىرەتىن ەسكەرتكىشتەر تاراتىلادى, اڭگىمەلەر مەن دارىستەر وتكىزىلەدى. وندىرىستىك باقىلاۋدىڭ جۇرگىزىلۋى دە قاداعالانادى.
2023 جىلعى سانيتاريالىق قاعيدالارعا سايكەس, كاسىپكەرلەردە وندىرىستىك باقىلاۋ باعدارلاماسى بولۋى, لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋى جانە ەسەپتىلىك ۋاقتىلى ۇسىنىلۋى ءتيىس. وسى تالاپتاردىڭ ساقتالۋى پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ اياسىندا تەكسەرىلىپ, كەمشىلىكتەر انىقتالعان جاعدايدا ۇسىنىستار بەرىلەدى.
مىسالى, 2025 جىلى بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ بويىنشا 129 ۇسىنىس بەرىلگەن.
– قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى تومەن نەمەسە ۋلانۋ فاكتىسى بولعان جاعدايدا ازاماتتار قايدا جۇگىنەدى؟
– سانيتاريالىق ەرەجەلەر بۇزىلعان نەمەسە تاعامنان ۋلانۋ جاعدايى ورىن العان كەزدە ازاماتتار دەپارتامەنتكە نەمەسە ونىڭ اۋماقتىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ باسقارماسىنا جۇگىنەدى. ءوتىنىشتى جەكە تۇردە نەمەسە e-ءوتىنىش جۇيەسى ارقىلى بەرۋگە بولادى, وندا وبەكتىنىڭ اتاۋى كورسەتىلىپ, جاعداي سيپاتتالىپ, راستايتىن قۇجاتتار قوسا بەرىلۋى ءتيىس.
ال قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەلەر دەپارتامەنت قۇزىرەتىنە كىرمەيدى.
– قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتىسىن تاڭداعاندا تۇتىنۋشىلار نەنى ەسكەرۋى ءتيىس؟
– تۇتىنۋشىلار ەڭ الدىمەن سانيتاريالىق جاعدايعا ءمان بەرۋى كەرەك: تازالىق, جاعىمسىز يىستەردىڭ بولماۋى. ىدىستار مەن قۇرالداردىڭ تازا جانە ءبۇتىن بولۋى دا ماڭىزدى.
قىزمەتكەرلەردىڭ سىرتقى كەلبەتى, سانيتاريالىق كيىمى جانە گيگيەنانى ساقتاۋى دا نازاردا بولۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار تاعامنىڭ سىرتقى ءتۇرى, ءيىسى مەن ساپاسىنا كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ەگەر تاعامنىڭ ساپاسىنا كۇمان تۋسا, ونى تۇتىنۋدان باس تارتىپ, وبەكت اكىمشىلىگىنە جۇگىنگەن ءجون.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!