تەلەمارافون – اشىق پىكىر الاڭى

مەديا كەڭىستىكتە ونلاين-مارافون العاش رەت جۋرناليستەر مەن روبوت-جۇرگىزۋشىنىڭ بىرلەسۋىمەن رەسمي تۇردە اشىلدى. توك-شوۋ الاڭىندا ءبىلىم, كرەاتيۆتى يندۋستريا, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت جانە جاس­تار مادەنيەتى سىندى تاقىرىپتار تالقىلاندى.

جيىن بارىسىندا «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى جاستارعا جاھاندىق ۇردىستەردىڭ اسەرى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.

– جاستاردىڭ بويىندا ەڭ اۋەلى مەملەكەتشىلدىك مىنەز بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار ءبىلىم مەن يننوۆاتسيانى, ۇلتتىق مادەنيەتتى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاۋلارىڭىز كەرەك. ۇيىڭىزدەن ءبىر قادام اتتاساڭىز, اتا-اناڭىزدى ويلايسىز. سوندىقتان ءاربىرىڭىز ەلدەن جىراقتا جۇرگەندە وتانىمىزدى اتا-انامىز دەپ ەسەپتەڭىزدەر. تۋعان جەردىڭ بارلىق قۇندىلىعى وزدەرىڭىز سياقتى مىقتى ازاماتتاردىڭ ەڭبەگىنەن قۇرالعان. بيىك ماقسات قويساڭىزدار ەلدى دە ويلايسىزدار, الەمدىك قۇندى­لىق­تار­دى دا سىڭىرەسىزدەر جانە ادى­لەتتى قازاقستاننىڭ دامۋىنا دا ۇلەس قوسا­سىزدار, – دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.

مارافون بارىسىندا «كيبەر­سپورت», «ينكليۋزيۆتى قوعام», «ايەل­دەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالا قاۋىپ­سىزدىگى», «بالا تاربيەسى: ءداستۇر مەن زاماناۋي ادىستەردىڭ ساباقتاستىعى», «پاتريوتيزم», «جاساندى ينتەللەك­تىنىڭ دامۋى», «كرەاتيۆتى يندۋستريا», «ۆولونتەرلىك – جاڭا ازاماتتىق مادەنيەت», ء«بىلىم بەرۋ», «ۇلتتىق مۋزىكا – جاڭا فورماتتا» سەكىلدى وزەكتى تاقىرىپتار قوزعالدى.

ەكسپرەسس-كامەرا الاڭىندا ءسوز العان سەناتور دارحان قىدىرالى ۇلتتىق تاربيە مەن زاماناۋي قۇندىلىقتاردىڭ ساباقتاستىعى تۋرالى وي قوزعادى.

– بالا تاربيەسى – ادامزاتپەن بىرگە جاساپ كەلە جاتقان ماڭگىلىك تاقىرىپ. قازىر بالا تاربيەسىنە ءتۇرلى قۇرال ارالاسىپ جاتىر. مىسالى, بۇگىنگى ۇرپاق بەسىكتە جاتىپ-اق تەلەفون ۇستايدى. اقپاراتتى تەز قابىلدايدى. سوندىقتان قازىرگى اتا-اناعا وڭاي ەمەس. اتا-انا زامان كوشىنەن قالماۋى كەرەك. بالالارىمىز الەمدەگى قاتار­لاس­تارىمەن تەڭ بولۋى ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيانى, جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن مەڭگەرۋى قاجەت. الايدا بۇل ءداستۇرلى تاربيە قۇندىلىقتارىن ۇمىتامىز دەگەن ءسوز ەمەس. كەرىسىنشە, ۇلتتىق تاربيە – بالانىڭ رۋحاني ىرگەتاسى. قاراپايىم تاربيەلىك قاعيدالار – «ۇلكەنگە جول بەرۋ», «اماندىق سۇراۋ», «باتاسىن الۋ», «بىرەۋگە قيانات جاساماۋ» – بالانىڭ بويىندا ادامگەرشىلىك قاسيەتتى قالىپتاستىرادى, – دەدى سەناتور.

تەلەمارافوندا ساعات سايىن سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى داۋىس بەرۋ بارىسىنا قاتىستى سوڭعى اقپاراتتارمەن ءبولىسىپ وتىردى.

«شەتەلدە العاشقى بولىپ داۋىس بەرۋدى توكيو مەن سەۋل قالالارىنداعى وتانداستارىمىز استانا ۋاقىتىمەن تاڭعى ساعات 3.00-دە باستادى. ەڭ سوڭعى اشىلىپ, جابىلاتىن رەفەرەندۋم ۋچاسكەسى اقش-تىڭ سان-فرانتسيسكو قالاسىندا ورنالاسقان. بۇل ۋچاسكە استانا ۋاقىتىمەن 15 ناۋرىز كۇنى ساعات 19.00-دە اشىلىپ, 16 ناۋرىز كۇنى تاڭعى 8.00-دە جابىلادى. جالپى, ەلىمىزدىڭ شەتەلدەگى مەكەمەلەرى جانىنان 54 مەملەكەتتە 71 رەفەرەندۋم ۋچاسكەسى قۇرىلدى. شەتەلدە داۋىس بەرەتىن وتانداستاردىڭ جالپى سانى – 14 380», دەدى  سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ارمان يسەتوۆ.

ال ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى شىڭعىس الەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرى الدىن الا تەكسەرىلگەن. «بارلىق جەكە قۇرام كۇشەيتىلگەن قىزمەت رەجىمىنە كوشىرىلدى. قوعامدىق ءتارتىپ بۇزۋ فاكتىلەرى تىركەلگەن جوق. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ازاماتتاردى زاڭدى ساقتاۋعا جانە قاۋىپسىزدىك شارالارىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا شاقىرادى», دەدى ول.

ونلاين-مارافون بارىسىندا پى­كىرىن  بىلدىرگەن  شىۇ باس حات­شىسىنىڭ ورىنباسارى ولەگ كوپىلوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ۇيىم ميسسياسى ەلىمىزدە 16-رەت جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر.

«جۇمىسىمىزدى 14 ناۋرىز كۇنى باستادىق. استانا قالاسى مەن اقمولا وبلىسىنداعى بىرقاتار ۋچاسكەنى ارالاپ, تەحنيكالىق دايىندىعىن تەكسەردىك. دايىندىق دەڭگەيىن جوعارى دەپ باعالايمىز», دەدى ول.

تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەيا­سى كەڭەسى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى, باس حاتشى دميتري كوبيتسكي بريفينگ بارىسىندا بايقاۋشىلار توبى ءوز جۇمىسىن رەفەرەندۋم جاريالانعان ساتتەن-اق باستاعانىن ايتتى.

ء«بىز قازاقستانداعى بارلىق ەلەكتورالدىق ۇدەرىستى رەتتەيتىن نورما­تيۆتىك قۇجاتتار بويىنشا قورىتىندى دايىنداپ جاتىرمىز. ولاردىڭ تمد كەڭىستىگىندەگى عانا ەمەس, جالپى الەمدەگى رەفەرەندۋمداردى ۇيىمداستىرۋ جانە باقىلاۋ ۇدەرىسىن رەتتەيتىن كوپتەگەن حالىقارالىق نورماعا سايكەس كەلەتىنىن اتاپ وتەمىز. ءبىزدىڭ ۇيىم حالىقارالىق بايقاۋدى 30 جىلدان اسا ۋاقىت بويى جۇرگىزىپ كەلەدى. ال تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ العاشقى بايقاۋ ميسسياسى 1994 جىلى قازاقستاندا وتكەن ەدى. سوندىقتان سايلاۋ مەن رەفەرەندۋمداردى بايقاۋ بويىنشا ۇلكەن تاجىريبە جيناقتادىق», دەدى ول.

وسىلايشا, ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا رەفەرەندۋمنىڭ ءوتۋ بارىسىنا قاتىستى رەسمي ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن ساراپشىلار ءار ەكى ساعات سايىن تىكەلەي ەفيردە پىكىر ءبىلدىرىپ وتىردى.

رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ناۋ­رىزناما ونكۇندىگى اياسىندا ءوتىپ جاتقاندىقتان تەلەمارافوندا ءتول مادەنيەتىمىزگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. اسىرەسە قازاقتىڭ ءداستۇرلى شارۋاشىلىعى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن كوشپەلى ءومىر سالتىن تانىتاتىن باستامالار كەڭىنەن ءسوز بولدى. وسى باعىتتا ءسوز العان كاسىپكەر, گيننەس رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن سىدىق داۋلەتوۆ قازاقتىڭ ءداستۇرلى شارۋاشىلىعىن الەمگە تانىتۋ ماقساتىندا قولعا العان ەرەكشە باستاماسى تۋرالى ايتىپ بەردى.

«مەن تۇيە شارۋاشىلىعىمەن 25 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەمىن. سونىمەن قاتار تۇيە ءسۇتىن ەكسپورتتاۋمەن دە شۇعىلدانامىن. ەلىمىزدەگى تۇيە شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتىن الەمگە كورسەتكىم كەلدى. سول ويمەن مىڭ تۇيەدەن قۇرالعان كەرۋەن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق», دەدى س.داۋلەتوۆ.

سونىمەن قاتار مەديا الاڭدا وتاندىق ونەرتاپقىشتاردىڭ بىرقاتار جوباسى تانىستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋگە ارنالعان «Aleem» قوسىمشاسى, بولاشاقتا ادام اعزاسىنا سالىنۋى مۇمكىن مەحانيكالىق جۇرەك جوباسى, سال اۋرۋىنا شالدىققان ادامدارعا ارنالعان جاڭا اربا جانە مايتاباندى انىقتايتىن «اقىلدى» ۇلتاراق كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇدان بولەك, توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى ءورت سوندىرۋگە ارنالعان روبوتپەن تانىستىردى. سول سەكىلدى جاساندى ينتەللەكتىمەن جۇمىس ىستەيتىن روبوت يتتەر بەلگىلەنگەن اۋماقتى اۆتونومدى تۇردە باقىلاپ, بەينەاقپاراتتى باسقارۋ ورتالىعىنا جىبەردى. شاحتەرلەردىڭ دە قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان «Mainsafe» سمارت-قولعابى مەن لاستانعان اۋادان پرين­تەرگە ارنالعان قارا بوياۋ وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باسقا دا ين­نوۆاتسيالىق جوبالار تانىستىرىلدى.

وسىلايشا, «رەفەرەندۋم-2026» ونلاين-مارافونى قوعامداعى ماڭىزدى تاقىرىپتاردى كەڭىنەن قامتىعان اشىق ديالوگ الاڭىنا اينالدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالار قاتار ورىلگەن بۇل مەديا الاڭ قوعامنىڭ بەلسەندى قاتىسۋى مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ماڭىزىن تاعى ءبىر مارتە ايقىنداپ بەردى.