ەگەر ەلدىڭ تۇرمىسى تۇزەلمەسە, تابىسى ارتپاسا, باعا قۇرىقتالماسا, قانداي ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزسەك تە ونى ناقتى جەتىستىك دەپ ەسەپتەي المايمىز.
ەندىگى باعالاۋ جۇيەسى قاراپايىم ءارى ءادىل بولۋى كەرەك. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتسا, دەمەك ناتيجە بار, وسپەسە, جۇمىس جەتكىلىكسىز دەگەن ءسوز. وسى ۇستانىمدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وتە انىق جەتكىزدى. پرەزيدەنت 2025 جىلعى ەكونوميكالىق جۇمىستىڭ قورىتىندىسىن باعالاي وتىرىپ, دەكلاراتيۆتى وپتيميزمنەن باس تارتىپ, ناقتى ناتيجەگە باسىمدىق بەردى. ء«وسۋ بار, بىراق ساپا جەتكىلىكسىز» دەگەن نەگىزگى تەزيس – ۇكىمەتكە بەرىلگەن ەڭ ماڭىزدى سيگنال.
ەكونوميكا بەلگىلى ءبىر ينەرتسيامەن دامىپ كەلەدى. بىراق بۇل دامۋ حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە سەزىلمەسە, ونىڭ ساياسي دا, الەۋمەتتىك تە سالماعى ازايادى. جالپى ءوسىم, ينۆەستيتسيا كولەمى نەمەسە جەكەلەگەن سالالارداعى كورسەتكىشتەر ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىنا اينالماعان جاعدايدا مۇنداي جەتىستىكتەر شارتتى عانا سيپاتتا بولادى.
پرەزيدەنتتىڭ سوزىندە ينفلياتسيا ماسەلەسى ەرەكشە ورىن الدى. باعانىڭ ءوسۋى جاي ستاتيستيكا ەمەس. بۇل – ءار وتباسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك سەبەتى, كوممۋنالدىق تولەمى, كۇندەلىكتى شىعىنى. سوندىقتان ينفلياتسيامەن كۇرەستى تەك ۇلتتىق بانككە ارتىپ قويۋعا بولمايدى. بۇعان ۇكىمەت تىكەلەي جاۋاپتى. باعانىڭ وسۋىنە اسەر ەتەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر, لوگيستيكاداعى السىزدىك, دەلدالداردىڭ شامادان تىس ۇلەسى, مونوپوليالىق فاكتورلار, يمپورتقا تاۋەلدىلىك – بارلىعى كەشەندى تۇردە شەشىلۋگە ءتيىس. اسىرەسە ازىق-ت ۇلىك پەن بازالىق قىزمەتتەر نارىعىندا اشىقتىق پەن ءادىل باسەكە قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك تولەمدەردى مەحانيكالىق تۇردە كوبەيتۋ ۇزاقمەرزىمدى شەشىم ەمەس ەكەنىن دە مەڭزەدى. ەگەر جالاقى مەن جاردەماقى ونىمدىلىكپەن, ناقتى ەكونوميكامەن بايلانىسپاسا, ول ينفلياتسيانى عانا كۇشەيتەدى. ناتيجەسىندە, حالىقتىڭ نومينالدى تابىسى وسسە دە ناقتى ساتىپ الۋ قابىلەتى تومەندەيدى.
پرەزيدەنت وڭىرلىك تەڭسىزدىك ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋداردى. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ پايداسى بارلىق ايماققا بىردەي جەتىپ وتىرعان جوق. كەيبىر وڭىرلەردە ينفلياتسيانىڭ سالدارى الدەقايدا اۋىر سەزىلەدى. سوندىقتان ورتالىق پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلۋگە ءتيىس. الداعى ۋاقىتتا اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋدا ماكروتسيفرلاردان گورى تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسىنداعى ناقتى وزگەرىستەر شەشۋشى فاكتور بولۋى قاجەت.
جالپى العاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ 2025 جىلعى جۇمىسىنا بەرگەن باعاسى تەڭگەرىمدى بولدى. مۇندا داعدارىسقا نەگىزدەلگەن ريتوريكا جوق, بىراق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن سالقىن پراگماتيزم بار. ەندىگى باستى سۇراق – وسى تاپسىرمالار قاعاز جۇزىندە قالماي, ناقتى ومىردە ىسكە اسا ما؟ باعا تۇراقتالا ما, تابىس وسە مە, ادامدار ءوز بولاشاعىنا سەنىممەن قاراي الا ما؟ ۇكىمەتتىڭ شىنايى تيىمدىلىگى ءدال وسى ارقىلى ولشەنەدى. حالىق توق بولسا عانا, ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى وڭدى دەپ باعالانادى.
«جاڭا سالىق كودەكسى ءتيىمدى مە؟» دەگەن سۇراقتى بىلتىر كوپ قويدىق. اشىق ايتايىق, ول كەزدە قوعامدا دا, بيزنەستە دە الاڭداۋشىلىق بولدى. ءارتۇرلى بولجام ايتىلدى, ءتىپتى «كاسىپكە اۋىر سوققى بولادى» دەگەن پىكىرلەر دە ءجيى ەستىلدى. بىراق بۇگىنگى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنان كەيىن بۇل ماسەلەگە ءسال باسقاشا قاراۋعا نەگىز بار.
جيىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا سالىق رەجىمى ىسكە قوسىلعالى بەرى 180 مىڭنان استام جاڭا سالىق تولەۋشى زاڭ اياسىندا جۇمىس ىستەي باستاعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل – وتە ناقتى كورسەتكىش. ياعني كولەڭكەدە جۇرگەن بيزنەس پەن ازاماتتار بىرتىندەپ زاڭدى الاڭعا شىعىپ جاتىر. مەنىڭشە, بۇل جامان ناتيجە ەمەس, كەرىسىنشە, جۇيەنىڭ جۇمىس ىستەي باستاعانىن كورسەتەدى. ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە سايكەس, بيىل بيۋدجەتكە قوسىمشا 4,4 ترلن تەڭگە تۇسۋگە ءتيىس. بۇل – قۇرعاق تسيفر ەمەس. بۇل – جوندەلەتىن جولدار, سالىناتىن مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار, وڭىرلەردەگى ينفراقۇرىلىم. ەڭ باستىسى, بۇل قاراجات حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋى كەرەك.
ايبار ولجاەۆ,
ساراپشى