ۇلىبريتانيا زاڭسىز ميگرانتتارعا توسقاۋىل قويادى
ۇلىبريتانيا بيلىگى جەرورتا تەڭىزى ارقىلى ەۋروپاعا بەتتەگەن زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ كۇننەن-كۇنگە كوبەيۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە ولار, كورشىلەس فرانتسيامەن بىرلەسە وتىرىپ, ءوز اۋماقتارىن زاڭسىز ميگرانتتاردان قورعاۋ ماقساتىندا جان-جاقتى پىكىر الماسىپ, شەشىمدەر ىزدەستىرۋدە.
ماسەلەن, ۇلىبريتانيا ۇكىمەتىندەگى دەرەككوزدەرىنە سىلتەمە جاساعان The Times گازەتى بيلىكتىڭ زاڭسىز ميگرانتتاردى انىقتاۋ ماقساتىندا جۇمىس بەرۋشىلەردى جاپپاي تەكسەرەتىنىن جازدى. بۇل ورايدا قۇرىلىس كومپانيالاردى, سونداي-اق كۇتۋشىلەر مەن ءۇي تازالاۋشىلاردى جۇمىسقا الاتىن فيرمالاردى تەكسەرۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلماق. سەبەبى, بۇلار كوبىنەسە ەڭبەكتەرى ءۇشىن تومەن باعا سۇرايتىن زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ قىزمەتىنە قىزىعاتىن كورىنەدى.
«جۇمىسقا ۇلىبريتانيا ازاماتتارىن ەمەس, زاڭسىز ميگرانتتاردى قابىلدايتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ارەكەتتەرى ەڭبەكاقى تولەمىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتەدى», – دەدى ۇلىبريتانيا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كوشى-قون ىستەرى جونىندەگى كومەكشىسى دجەيمس بروكەنشير باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىندا.
كوشى-قون تۋرالى جاڭا زاڭ ەرەجەلەرىنىڭ جاريالانۋى كۇزگە جوسپارلانعان. ول نەگىزىنەن زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ قىزمەتى پايدالانىلاتىن كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋگە باعىتتالادى. جاڭا زاڭ سونىمەن قاتار, ەلدە زاڭسىز جۇرگەن ادامدارعا بانكتەردەن ەسەپشوت اشۋعا, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا تىيىم سالادى. سونداي-اق, پاتەر جالعا بەرۋشىلەردى جالداۋشىلاردىڭ جاعدايىن تەكسەرۋدى مىندەتتەيدى.
بۇدان بۇرىن ۇلىبريتانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى فيليپ حامموند BBC اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «تاياۋ شىعىس پەن افريكا ەلدەرىنەن ميگرانتتاردىڭ اعىلىپ كەلۋى ەۋرووداقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى مەن الەۋمەتتىك قۇرىلىمدارىنىڭ بۇزىلۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. ءبىز اقىر اياعىندا بوسقىن مارتەبەسىن الۋعا قۇقى جوق ادامداردى ەلدەرىنە قايتارۋ ارقىلى بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ءتيىسپىز. بۇل – ءبىزدىڭ ەڭ نەگىزگى باسىمدىعىمىز», – دەگەن بولاتىن.
قازىرگى ۋاقىتتا فرانتسيادان ۇلىبريتانياعا وتۋگە تىرىسقان زاڭسىز ميگرانتتار سانى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى لا-مانش بۇعازى استىنداعى تۋننەلگە زاڭسىز كىرۋ ارەكەتى ۇستىندە 40 مىڭعا جۋىق ميگرانت قولعا تۇسكەن. مۇنداي دەرەكتى بريتانيانى قۇرلىقپەن جالعايتىن تەمىرجول جەلىسىنە قىزمەت كورسەتەتىن Eurotunnel كومپانياسى كەلتىردى.
Eurotunnel كوپتەگەن ايلار بويى لا-مانش استىنداعى تۋننەل ىستەرى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەڭەس پەن مەملەكەتتىك وكىمەتتەردى فرانتسيانىڭ كالە قالاسى ماڭىندا ميگرانتتار سانىنىڭ ءوسۋى باقىلاۋدان شىعىپ كەتكەنىن ەسكەرتكەن بولاتىن. انگليادان نەبارى 34 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان بۇل شاھارعا ميگرانتتاردىڭ جاپپاي اعىلۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان شيەلەنىس ۇزاق ۋاقىت بويى ساقتالىپ تۇر. بۇدان بۇرىن ەلگە زاڭسىز وتۋشىلەر تەك جەرگىلىكتى پورت اۋماعىن عانا جايلاعان بولاتىن. ول جەردەن كوبىسى ارالدارعا قولدان جاساعان ءجۇزۋ قۇرالدارى ارقىلى جەتۋگە تىرىسقان. جەرگىلىكتى كولىك كومپانيالارى ءبىرىنىڭ جۇمىسشىلارى ەرەۋىلگە شىعىپ, سونىڭ سالدارىنان ماۋسىم ايىنان باستاپ پورت اۋماعى تولىق جابىلدى. وسىدان كەيىن ميگرانتتار لا-مانش بۇعازى استىنداعى تۋننەلمەن وتەتىن Shuttle كولىكتىك پويىزدار تەرمينالىنا قاراي ىعىستى.
ITV تەلەارناسىنىڭ ەفيرىندە ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون ەل اۋماعىن جەرورتا تەڭىزى ارقىلى ەۋروپاعا ءوتىپ جاتقان ميگرانتتاردىڭ قاپتاپ كەلۋىنەن قورعاۋ كەرەك دەپ مالىمدەدى. «بۇل ماڭىزدى سىناق, ويتكەنى, جايلى ءومىر ىزدەپ, جەرورتا تەڭىزى ارقىلى ەۋروپاعا ءوتىپ جاتقان زاڭسىز ميگرانتتاردىڭ باسىم بولىگى ەكونوميكاسى دامىپ جاتقان جانە جۇمىس ورىندارى بار ۇلىبريتانياعا كەلۋگە نيەتتەنەدى. الايدا, ءبىز قازىرگىدەي, فرانتسۋز كورشىلەرىمىزبەن يىق تىرەسە وتىرىپ, ءوز اۋماعىمىزدى قورعاۋىمىز كەرەك», – دەدى دەۆيد كەمەرون. – مەن بۇل ماسەلە جونىندە فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاندپەن ۇنەمى پىكىر الماسىپ وتىرامىن. مۇنداعى نەگىزگى وي لا-مانشتىڭ فرانتسۋز اۋماعىندا شەكارالىق باقىلاۋ ورناتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل شىنىندا دا وتە ماڭىزدى ماسەلە. ءبىز بوگەۋشى قۇرىلعىلاردى ورناتۋعا كومەكتەسىپ, قاۋىپسىزدىككە ينۆەستيتسيا قۇيىپ, فرانتسۋز تاراپىمەن ارىپتەستىكتە جۇمىس ىستەي الامىز. اشىعىن ايتقاندا, ءبىز بريتانيانى زاڭسىز ميگرانتتار ءۇشىن بارىنشا قولجەتىمسىز ەتۋگە تىرىسامىز, سول ءۇشىن دە زاڭ قابىلداپ جاتىرمىز».
جاڭا زەلاندياداعى جاعداي
2015 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا جاڭا زەلانديادا جۇمىسقا قابىلداۋ قارقىنى ەكى جىلدىق مينيمۋمعا دەيىن باياۋلاپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتۋدە.
ەلدىڭ ستاتيستيكالىق باسقارماسىنىڭ اقپارى بويىنشا, cوڭعى ءۇش ايدا جۇمىسپەن قامتىلعاندار 0,3 پايىزعا ءوسىپ, 7000 جۇمىس ورنىن قۇراعان. ال وتكەن توقساندا بۇل كورسەتكىش قايتا قارالعان ءوسۋ دەڭگەيىنەن كەيىن 0,6 پايىزدى كورسەتكەن بولاتىن. Bloomber News اقپارات اگەنتتىگى جۇرگىزگەن ساۋالداما ناتيجەسىندە 12 ەكونوميستىڭ بەرگەن ورتاشا بولجامى 0,5 پايىز بولدى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,9 پايىزعا ءوسىپ, جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ ۇلەسى 69,3 پايىزعا تومەندەدى.
جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋ قارقىنى, اسىرەسە, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ باعالارى تومەندەگەن كەزدە باياۋلايدى. ال باياۋ ەكونوميكالىق ءوسىم ىسكەرلىك سەنىم مەن ينۆەستيتسيالارعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. رەزەرۆتىك بانكتىڭ گۋبەرناتورى گرەم ۋيلەر ماۋسىم, شىلدە ايلارىندا پايىزدىق مولشەرلەمەنى تومەندەتتى. سونداي-اق, ول وتكەن اپتادا 2 پايىزدى قۇرايتىن ينفلياتسيانىڭ ماقساتتىق دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن مونەتارلىق ساياساتتى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ قاجەت ەكەنىن مالىمدەدى.
ەل ەكونوميكاسىنداعى كەلەڭ-
ءسىزدىكتەردەن كەيىن جاڭازەلانديالىق دوللاردىڭ باعامى قۇلدىرادى. قازىرگى تاڭدا ول – 0.66 اقش دوللارىنا تەڭ. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءبىرىنشى توقساندا 5,8 پايىزعا ءوستى. ال ەكونوميستەر ءوسىم دەڭگەيى 5.9 پايىزدى قۇرايدى دەپ بولجاعان ەدى. سونداي-اق, ولار وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيى 3,4 پايىزدى كورسەتەدى دەپ بولجام جاساعان, شاراينا سالىستىرعاندا, ەكىنشى توقساندا 69,5 پايىزعا تومەندەدى. سونداي-اق, ەكىنشى توقساندا جۇمىسقا جارامدى حالىقتىڭ كوەففيتسيەنتى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ, 24 مىڭ ادامعا كوبەيدى.
ءبىرىنشى توقسانمەن سالىستىرعاندا, مەملەكەتتىك ەمەس قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك جالاقىسى 0,5 پايىزعا وسكەن. وتكەن جىلعا قاراعاندا, بۇل كورسەتكىش 1,8 پايىزعا جوعارى بولىپ وتىر.
چيليدە توتەنشە جاعداي جاريالاندى
چيلي بيلىگى ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىندا ورنالاسقان انتوفاگاستا مەن توكوپيليا قالالارىندا كۇشتى داۋىل تۇرۋىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالادى.
ءچيليدىڭ سولتۇستىك پەن ورتالىق اۋداندارىندا بولعان داۋىلدىڭ سالدارىنان بەس ادام قازا تاۋىپ, مىڭنان استامى جاراقات الدى. نوسەرلەپ جاۋعان جاڭبىر الدىمەن ەلدىڭ ورتالىق بولىگىن قامتىپ, كەيىننەن سولتۇستىككە قاراي اۋىستى. تولاسسىز جاۋعان جاۋىننىڭ سالدارىنان سۋ تاسقىنى مەن لاي كوشكىنى ورىن الدى.
جەرگىلىكتى بيلىككە سىلتەمە جاساعان EFE اگەنتتىگى كوشكىنگە بايلانىستى توكوپيليا قالاسىنان مىڭعا جۋىق ادامنىڭ قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەنىن حابارلادى. ەلدىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك بولىگىندە مىڭداعان ءۇي ەلەكتر جارىعىنسىز قالدى. چيلي استاناسى سانتياگودان سولتۇستىككە قاراي 460 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان كاكيمبو قالاسىنىڭ پورتىندا تەڭىز تولقىندارى 100-دەن استام قايىقتى قيراتتى. سونداي-اق, ۆالپارايسو مەن ۆينيا-دەل-مار قالالارىندا توعىز مەترلىك تولقىندار جاعالاۋدا ورنالاسقان دۇكەندەر مەن ۇيلەرگە قاتتى زاقىم كەلتىردى.
225 جۇمىس ورنىن قىسقارتتى
«ماكدونالدس» كومپانياسى جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا شىلدە ايىنىڭ باسىنان بەرى قايتا قۇرۋ شارالارىن جۇرگىزىپ جاتىر. ونىڭ بارىسىندا 225 جۇمىس ورنى قىسقاردى.
كومپانيا وكىلدەرىنىڭ ءمالىمدەۋىنشە, شىلدە ايىندا اقش-تاعى شتاب-پاتەردەن 135 جانە وزگە ەلدەردە ورنالاسقان كومپانيالاردان 90 قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتىلعان. ءوز قۇرى-
لىمىندا اۋقىمدى قايتا قۇرۋ شارالارىن جۇرگىزىپ جاتقان «ماكدونالدس» كومپانياسى ءبىر جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان ساۋدا-ساتتىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدى قۇلدىراۋىمەن وسىلايشا كۇرەسۋدە.
مامىر ايىنىڭ سوڭىندا «ماكدونالدستىڭ» اتقارۋشى ديرەكتورى ستيۆ يستەربۋك 2017 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي كومپانيا شىعىندارىن 300 ملن. دوللارعا قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار, وپەراتسيالاردى جەڭىلدەتۋ مەن رەتتەۋدى قاراستىراتىن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلمەك. اتقارۋشى ديرەكتوردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل وزگەرتۋلەر كومپانيانى «قارقىندى باسەكەلەستىك نارىعىندا» بارىنشا وڭتايلى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«جۇمىس ورىندارىن بوساتۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋ ءبىز ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. بىراق بۇل وزگەرتۋلەر ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتىپ, ارتىق قوندىرمالاردى جويىپ, كومپانياعا ەكونوميكالىق تيىمدىلىك الىپ كەلۋى ءتيىس. جانە بۇل ىستەر كەزەك كۇتتىرمەيدى», – دەلىنگەن «ماكدونالدس» ءباسپاسوز حاتشىسى حەيدي باركەر سا شەكحەمنىڭ مالىمدەمەسىندە.
ايتا كەتەيىك, كومپانيانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ستيۆ يستەربۋك قىزمەتىنە كىرىسكەن ۋاقىتتان بەرى داعدارىسقا قارسى جوسپار ازىرلەي باستادى. ونىڭ جوسپارى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىر ايىندا ۇسىنىلدى. ءتۇرلى مامانداردىڭ باعالاۋىنشا, ساۋدا-ساتتىق كولەمىنەن «ماكدونالدس» اۋقىمدى نارىقتان جانە ءوزىنىڭ بارلىق دەرلىك باسەكەلەستەرىنەن بىرنەشە جىلعا ارتتا قالىپ قويعان.
دايىنداعان ايدار ورىسباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».