بەسجىلدىقتىڭ بەس كۇنى
«قازاقستاندا ناقتى جاڭعىرتۋ مىندەتتەرى قويىلعان جانە جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ەڭ الدىمەن ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى ۇدەمەلى يندۋستريالىق دامىتۋ مىندەتتەرى. وسى جونىندەگى باعدارلامانىڭ اياسىندا ءتورت جىلدىڭ ىشىندە 780 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, 160 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بيىلعى جىلى تاعى دا 130 كاسىپورىن ىسكە قوسىلادى. باعدارلامانى تولىق ورىنداۋ قازاقستانعا جالپى قۇنى 70 ميلليارد دوللار تۇراتىن 950 كاسىپورىن مەن 250 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. بۇل جوسپار ناقتى ورىندالۋدا, قارجىمەن جانە رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا 250-دەن استام جاڭا ءونىم تۇرلەرى پايدا بولادى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىق ونىمدەر الەمنىڭ 111 ەلىنە ەكسپورتتالۋدا». نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستاندا تىركەلگەن شەتەلدىك ديپلوماتيالىق قىزمەتتەر باسشىلارىمەن كەزدەسۋدەگى سوزىنەن.دەرەك پەن دايەك:
قازاقستان الەمدەگى تاۋار ەكسپورتتاۋشى ەلدەر اراسىندا 43-ءشى ورىندا تۇر. قازاقستانداعى ەكسپورت كولەمى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 37 پايىزىن قۇرايدى. قازاقستان بىرقاتار ءونىم ءتۇرلەرىن ەكسپورتتاۋدا جەتەكشى ورىندارعا شىقتى. ۋران ەكسپورتتاۋدان 1-ورىنعا, ۇن ەكسپورتتاۋدان 2-ورىنعا, مۇناي ەكسپورتىنان 9-ورىنعا, بيداي ەكسپورتىنان 10-ورىنعا يە بولدى. قازاقستان الەمنىڭ 119 ەلىنە ءونىم ەكسپورتتايدى. قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ 57 پايىزى ەۋروپالىق وداقتىڭ (44,4 ميلليارد دوللار), 18 پايىزى الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ (14,1 ميلليارد دوللار), 13 پايىزى قىتايدىڭ (9,8 ميلليارد دوللار), 7 پايىزى كەدەن وداعىنىڭ (5,2 ميلليارد دوللار), 6 پايىزى تمد-نىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ (4,6 ميلليارد دوللار) ۇلەسىنە تيەدى. سونىڭ ىشىندە, شيكىزات ونىمدەرى نەگىزىنەن الىس شەتەلدەر مەن قىتايعا, وڭدەلگەن ونىمدەر كەدەن وداعىنا, ورتالىق ازيا, كاۆكاز, يران جانە اۋعانستان ەلدەرىنە ەكسپورتتالۋدا. قازاقستاندىق كوپتەگەن دايىن تاۋارلار ءۇشىن كەدەن وداعى نەگىزگى وتكىزۋ رىنوگى بولىپ تابىلادى. اينالمالى تەمىر ساقينالاردىڭ 95 پايىزى, مىس سىمداردىڭ 93 پايىزى, اككۋمۋلياتورلاردىڭ 85 پايىزى, مەتالل قۇبىرلاردىڭ 78 پايىزى, كونديتەرلىك بۇيىمداردىڭ 55 پايىزى, پورتلاندتسەمەنتتىڭ 49 پايىزى, ترانسفورماتورلاردىڭ 47 پايىزى وسى رىنوكقا ەكسپورتتالۋدا. قازاقستاندىق ەكسپورت ونىمدەرىنىڭ نومەنكلاتۋراسى 2008 جىلعى 880-نەن 2014 جىلى 950-گە ءوستى. قازاقستان استىعى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە بەلگىلى برەندتىك ونىمدەردىڭ بىرىنە اينالۋدا. بىرقاتار ەلدەر ونىڭ ساپاسىن جوعارى باعالاپ وتىر. قازاقستان استىعىنان جاسالىنعان ۇندى وزدەرىندە شىعاتىن استىق ۇنىمەن ارالاستىرا وتىرىپ, نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن پايدالانادى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعاننان بەرى قازاقستاندىق ەكسپورتتاردى جارنامالاۋ باعىتىندا الەمنىڭ 14 ەلىندە 31 كورمە مەن جارمەڭكەلەر, باسقا دا ساۋدا قىزمەتتەرى ۇيىمداستىرىلدى. 90-نان استام ارناۋلى شارالار وتكىزىلدى. وعان 150-دەن استام وتاندىق كومپانيالار قاتىستى. 60-تان استام وتاندىق كومپانيانىڭ قاتىسۋىمەن شەتەلدەردە 14 ۇلتتىق ستەندتەر ۇيىمداستىرىلدى.قازاقستان ەكسپورتى
وتاندىق ءونىم الەم نارىقتارىندا
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا ىسكە قوسىلعان 100-گە جۋىق ءوندىرىس ورنى ءوز ونىمدەرىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋ ۇستىندە. وتكەن بەس جىلدىڭ ىشىندە بۇل كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتتاعان ونىمدەرىنىڭ قارجىلاي كولەمى 1 ميلليارد دوللار بولدى. قازاقستان بىرقاتار ەلدەردىڭ نارىقتارىندا جەكەلەگەن ونىمدەردىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشى بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ مۇناي ونىمدەرى وزبەكستان نارىعىن 100 پايىز, ۇن ونىمدەرى 99 پايىز, بيداي جونىنەن 99 پايىز قامتاماسىز ەتەدى. قىرعىزستان نارىعىنداعى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. بۇل نارىققا قازاقستان بىردەن-ءبىر بيداي جەتكىزۋشى. سونداي-اق, وسى نارىققا كەلەتىن مۇناي مەن گازدىڭ 95 پايىزى, ۇننىڭ 85 پايىزى, كونديتەرلىك بۇيىمداردىڭ 20 پايىزى قازاقستاندىق ونىمدەر بولىپ تابىلادى. تۇرىكمەنستان نارىعى باري سۋلفاتى جونىندە 98 پايىز, ۇن بويىنشا 85 پايىز, تەمىر جول لوكوموتيۆتەرى جونىندە 47 پايىز قازاقستاندا شىعارىلعان ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. اتالعان ونىمدەر جونىندە تاجىكستان نارىعىنداعى ۇلەسىمىز دە وسىنداي. ال گرۋزيانى ازوت تىڭايتقىشتارىمەن 56 پايىزعا, ماكورون بۇيىمدارىمەن 16,5 پايىزعا, بيدايمەن 11 پايىزعا قامتاماسىز ەتەمىز. ءتىپتى, الىپ قىتايدىڭ مىس ليگاتۋرالارى نارىعىنداعى قازاقستان ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى 81 پايىزعا دەيىن جەتىپ وتىر. سونداي-اق, بۇل ەلدىڭ رىنوگىنا كەلىپ تۇسەتىن ۋراننىڭ 66 پايىزى, ۆيسمۋت پەن ودان جاسالعان بۇيىمداردىڭ 40 پايىزى قازاقستاندىق بولىپ تابىلادى. مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ىشىندە كوپتەگەن شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلعاندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قازاقستاندىق شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتاردى ىنتالاندىرۋدىڭ وڭتايلى جۇيەسى قالىپتاستىرىلدى. مۇندا شەتكە ءونىم شىعاراتىن كومپانيالارعا سەرۆيستىك جانە قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋدىڭ امالدارى قاراستىرىلعان. ءار جىل سايىن وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا قازاقستاندا جانە شەتەلدەردە 100-دەن استام شارالار وتكىزىلەدى. كاسىپورىندار الەۋەتتى نارىقتارعا ءونىم وتكىزۋگە قاجەتتى تالداۋ اقپاراتتارىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. قازاقستاندىق تاۋارلار ءۇشىن نارىقتاردان ورىن الۋ جولدارى كورسەتىلەدى. الەمنىڭ ءار شالعايىنان ءىرى ساتىپ الۋشىلار مەن ارىپتەستەر ىزدەستىرىلەدى. قازاقستاندىق وڭدەلگەن ءونىمدەردى سىرتقى نارىقتاردا العا جىلجىتۋ ءۇشىن جارنامالاۋ, تانىستىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلادى. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ جۇيەلىك پروبلەمالارىن شەشۋ جولدارى دا جالىقپاي ىزدەستىرىلەدى. ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ باعدارلاماسىندا نەگىزگى نازار شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە اۋدارىلعان. مۇنداي وندىرۋشىلەردىڭ قاتارى 2000-عا جۋىقتاسا ولاردىڭ 1500-ءى قولداۋ مەملەكەتتىك امالدارىنىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ ۇلگەردى. باعدارلامانىڭ گەوگرافيالىق اۋماعى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى ول 20-دان استام ەلدى قامتيدى. ولاردىڭ اراسىندا ورتالىق ازيا, كاۆكاز, يران, اۋعانستان, قىتاي, وڭتۇستىك شىعىس ازيا, ەۋروپا ەلدەرى جانە اقش بار. ەلىمىزدە ەكسپورتتىق ونىمدەردى العا جىلجىتىپ وتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ماماندار ازىرلەۋ ماسەلەسى دە ويلاستىرىلعان. بۇگىنگى كۇنى 250 قازاقستاندىق مامان ءدال وسى ماسەلە بويىنشا ارنايى وقۋلاردان ءوتتى. ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن ارنايى باسىلىمدار تۇراقتى تۇردە شىعا باستادى. ولار ءدال قازىرگى كۇنى 30-دان استام باسىلىمدار مەن وقۋ قۇرالدارىن پايدالانا الادى. الەمنىڭ 40-تان استام ەلدەرىندەگى نارىق جاعدايى 86 تاۋار ءتۇرى بويىنشا تۇراقتى تۇردە باقىلاۋعا الىنعان. ولارداعى جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەر تۇراقتى جاريالانىپ وتىرادى. قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قاسىنان ەكسپورتتاۋشىلار كەڭەسى قۇرىلعان. وندا شەتەلدەرگە تاۋارلار ەكسپورتتايتىن نەمەسە وسى ىسكە ازىرلىك جۇرگىزۋدەگى وتاندىق كومپانيالاردىڭ اتالعان ماسەلە بويىنشا پروبلەمالارى جانە ولاردى شەشۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇل كەڭەستىڭ 10 ءماجىلىسى, سونداي-اق, الماتىدا وڭىرلىك ەكسپورتتاۋشىلار كەڭەسىنىڭ 1 ءماجىلىسى وتكىزىلدى. 40-تان استام پروبلەمالاردىڭ شەشۋ جولدارى قاراستىرىلدى. ەكسپورتتاۋشىلارعا كورسەتىلەتىن قارجىلاي قولداۋ شارالارى دا ايتارلىقتاي. ولار ءوز ونىمدەرىن سىرتقى نارىقتارعا العا جىلجىتقان كەزدە جۇمساعان شىعىندارىنىڭ 50 پايىزى وتەلەدى. ماسەلەن, تاۋارلىق بەلگىلەرىن تىركەۋ, ءتيىستى سەرتيفيكاتتار الۋ, شەتەلدەردە ءوز وكىلدىكتەرىن ۇستاۋ, شەتەلدىك كورمەلەرگە قاتىسۋ, ونىمدەرىن جارنامالاۋ, ءوز قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ, ۆەب-سايتتارىن قۇرۋ, شەتەلدەردە ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ شىعىندارى وتەلەدى. بۇگىنگى كۇنى 143 ەكسپورتتاۋشىنىڭ شىعىندارى 713 ميلليون تەڭگەگە وتەلىندى.تابىستار تاريحى
«Henkel Bautechnik Kazahstan» جشس قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىن شىعارۋمەن شۇعىلدانادى. ءوز ونىمدەرىن 2012 جىلدان باستاپ ەكسپورتقا شىعاردى. «KAZNEX INVEST» اق سەرۆيستىك قولداۋىنىڭ اياسىندا وزبەكستانداعى ساۋدا شاراسىنا جانە تۇرىكمەنستاندا 2014 جىلى وتكەن حالىقارالىق كورمەگە قاتىستى. قازىرگى كۇنى بۇل فيرما تاجىكستانعا, قىرعىزستانعا, تۇرىكمەنستانعا جانە وزبەكستانعا ونىمدەر جونەلتۋدە. ونىڭ جىلدىق ەكسپورتىنىڭ كولەمى 5000 توننانى قۇرايدى. الداعى ۋاقىتتا وسى اتالعان ەلدەرگە ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋ جوسپارلارى بار.
شەتەلگە ءونىم ەكسپورتتاۋمەن اينالىساتىن تاعى ءبىر فيرما – «الۆي پليۋس» جشس. بۇل فيرمانىڭ ءبىر رەتتىك پايدالانىلاتىن گيگيەنالىق تازالىققا ارنالعان ءونىمدەر شىعاراتىن ونەركاسىپتىك زاۋىتى بار. فيرمانىڭ ەلىمىزدەگى قىزمەتى 2003 جىلدان باستاۋ الادى. نەگىزگى مەكەنجايى الماتى قالاسىندا. بۇل فيرما بىرقاتار جىلدار بويى تەحنولوگيانى جاقسارتۋ ناتيجەسىندە ەكسپورتتىق ونىمدەر شىعارۋعا ازىرلىك جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلدى. 2012 جىلدان باستاپ ونىمدەرىن ەكسپورتتاي باستادى. «KAZNEX INVEST» اق سەرۆيستىك قولداۋ شاراسىنىڭ اياسىندا ماسكەۋ قالاسىندا 2013 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وتكەن حالىقارالىق ارناۋلى «ينتەربىتحيم» كورمەسىنە قاتىستى. ءوز ونىمدەرىن نەگىزىنەن رەسەيگە ەكسپورتتايدى. سوڭعى 2 جىلدا بۇل ەلگە 877 921 دانا ءونىم جونەلتتى. ودان 12,5 ميلليون تەڭگەنىڭ كىرىسىن قاراتتى.