قىرعىز حالقىنىڭ رۋحاني الەمى تۋرالى ءسوز بولعاندا «ماناس» جىرىنان كەيىن مىندەتتى تۇردە شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ەسىمى اتالاتىنى بەلگىلى. وسى رەتتە ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن تۇتاستاي «ماناس» پەن شىڭعىس ايتماتوۆ الەمىنە ارناپ كەلە جاتقان ابدىلداجان اقماتاليەۆ تۋرالى ءسوز بولعاندا دا وسى ۇلتتىڭ رۋحاني قازىناسىنا, جاڭارۋىنا توقتالماي كەتە المايسىز.
ابدىلداجان امانتۇر ۇلى جونىندە ءبىز العاش رەت ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرىپ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىسقا قابىلدانعان كەزدە ەستىدىك. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ءارى عىلىمي جەتەكشىمىز باۋىرجان ومار ۇلى اڭگىمە اراسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا جازۋ بارىسىندا قازاق-قىرعىز اقىندارىنىڭ شىعارمالارىن سالىستىرا زەرتتەۋ قاجەتتىلىگى تۋعانىن, قىرعىز اقىندارىنىڭ شىعارمالارىن تابۋدا ابدىلداجان اقماتاليەۆ كوپ كومەكتەسكەنىن ىلتيپاتپەن ەسكە الىپ وتىراتىن.
2010 جىلى ابدىلداجان اقماتاليەۆپەن سول كەزدەگى ينستيتۋت ديرەكتورى, اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ تانىستىردى. بۇرىن باۋىرجان اعا ول كىسى تۋرالى ايتقاندا كوز الدىمىزعا ۇلكەن ادام ەلەستەيتىن. سەبەبى ابدىلداجان اعانى مۇحامەدجان قاراتاەۆ, راحمانقۇل بەردىباەۆ, زەينوللا قابدولوۆ سىندى اكادەميكتەرمەن ارالاسادى, مىقتى عالىم دەپ وتىراتىن. سوعان وراي ءبىزدىڭ اقساقالدارمەن شامالاس كىسى شىعار دەپ ويلاعانىمىز راس. سويتسەك, ەلۋدىڭ بەل ورتاسىنداعى ورتا بويلى, قاراتورى, ءجۇزى شۋاقتى جان ەكەن. كوزى ك ۇلىمدەپ, باياۋ داۋىسپەن سويلەگەندە كەز كەلگەن سۇحباتتاسىن وزىنە باۋراپ الادى. ءبىزدىڭ ابدىلداجان اعامەن تانىستىعىمىز وسىلاي باستالدى.
ابدىلداجان اعا جاس كەزىنەن باستاپ-اق قىرعىز-قازاق اقىن-جازۋشىلارى مەن ادەبيەتتانۋشى-عالىمدارىنان كوپ دوس تابا ءبىلدى. بىشكەك پەن الماتىنىڭ اراسىندا ءجيى قاتىنادى. كانديداتتىق جۇمىسىن ش.ايتماتوۆ جانە قىرعىز-قازاق ادەبي بايلانىسى بويىنشا جازعان عالىم وسى كۇنگە دەيىن اعايىندى قوس حالىقتىڭ عىلىمي-ادەبي قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ايتارلىقتاي كۇش سالىپ كەلەدى. الماتىداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنداعى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولدى. كەڭەسكە وزىمەن بىرگە بىشكەكتەگى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنداعى شاكىرتتەرىن ەرتە كەلىپ, قازاق عالىمدارىمەن تانىستىرا ءجۇردى. ول كەزدە ءبىزدىڭ ينستيتۋت اكادەميك سەيىت اسقار ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن 10 تومدىق «قازاق ادەبيەتى تاريحى», 100 تومدىق «بابالار ءسوزى» سەريالارىن, بىرنەشە ۇجىمدىق مونوگرافيالار دايىنداپ جاتقان ەدى. ابدىلداجان اعا ءوز شاكىرتتەرىنە سول كىتاپتاردى كورسەتىپ, وزدەرى دە قىرعىزدىڭ باي فولكلورى مەن ادەبي مۇرالارىن جيناقتاۋى قاجەت ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ جۇرگەنىن تالاي قۇلاعىمىز شالدى. ءتىپتى 2014 جىلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تۋعان كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسياعا قىرعىز عىلىم اكادەمياسى ش.ايتماتوۆ اتىنداعى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ 30-40 شاقتى قىزمەتكەرىن ەرتە كەلىپ, الماتىداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ومىرىمەن, عىلىمي ەڭبەكتەرىمەن, م.اۋەزوۆ مۋزەي-ۇيىمەن تانىستىردى. كونفەرەنتسياداعى بايانداماسىن قورىتىندىلاي كەلە «اۋەزوۆ, ايتماتوۆ نەگىزىن قالاعان قازاق-قىرعىز عىلىمي-ادەبي بايلانىسىن كەيىنگى جاستار جالعاستىرۋى قاجەت», دەگەنى ءالى جادىمىزدا جاڭعىرىپ تۇر.
2016 جىلدىڭ مامىرىندا تۇركى اكادەمياسى ۇيىمداستىرعان سيمپوزيۋمعا دا ءوزى باسقاراتىن ينستيتۋتتىڭ جاستارىن ەرتە كەلگەنى ەسىمىزدە. الماتىدان استاناعا دەيىن جولباسشىلىققا ابدىلداجان اعا تاعايىنداعان نۇرزينا ىيساەۆاعا كومەكتەسۋدى ماعان ۇسىندى. سول كەزدەگى باسشىم اكادەميك ءۋاليحان قاليجانوۆقا ايتىپ ەدىم, ول كىسى بىردەن كەلىسىمىن بەردى. بەلگىلەنگەن كۇنى 2-الماتى ۆوكزالىندا قىرعىز دەلەگاتسياسىن كۇتىپ تۇرمىن. ءبىر ۋاقىتتا اۆتوبۋستان قىرعىز اعايىندار ءتۇسىپ جاتىر. جولباسشى نۇرزيناعا «ماناستىڭ قىرىق شوراسى سياقتى بارلىعىڭ استاناعا باراسىڭدار ما؟» دەدىم قالجىڭداپ. سويتسەم ابدىلداجان اعا جاستاردى ەل كورسىن, جەر كورسىن, قازاقتارمەن تانىسسىن, بايلانىس ورناتسىن دەپ ۇيىمداستىرعان ەكەن.
ابدىلداجان اعا قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىزدارىمەن بىرگە ءوزى قاتارلاس عالىمدارمەن دە, وزىنەن جاس بۋىنمەن دە جاقسى سىيلاستى. قازاق جەرىنەن بىشكەككە ات باسىن بۇرعان كەز كەلگەن ادەبيەتتانۋشىنى جاس ەرەكشەلىگىنە, اتاق-مانسابىنا قاراماستان قۇشاق جايا قارسى الىپ, قوناقجايلىلىق تانىتاتىنى تۋرالى بارعاندار ءجيى ايتادى. ءوزىمىز دە وعان تالاي كۋا بولدىق.
بۇل كىسى تۋرالى كوپ نارسە ايتۋعا بولادى. ونىڭ شىڭعىس ايتماتوۆقا دەگەن ماحابباتى, ۇلى جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىنا دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. قىرعىز فولكلورى مەن ادەبي مۇرالارىن جيناۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى تاعى ءبىر توبە. ونى قىرعىز اعايىندار ايتا جاتار. ابدىلداجان اقماتاليەۆتىڭ ەكى ەل اراسىنداعى دانەكەرلىگىن بىزگە دەيىن دە كوپ ادام ايتقان. بۇدان كەيىن دە ايتىلارى ءسوزسىز. ءبىز تەك كورگەنىمىزدى عانا بايانداۋدى ءجون كوردىك.
بۇگىندە ابدىلداجان اعامىز دا ءوزى ءپىر تۇتقان اعالارىنداي ابىزدىق جاسقا جەتتى. اعامىزعا قاجىماس قايرات تىلەي وتىرىپ, اعايىندى قوس ەلدىڭ اراسىندا التىن كوپىر بولىپ جۇرە بەرىڭىز دەگىم كەلەدى.
اقجىگىت الىبەك ۇلى,
شىعىستانۋشى-عالىم