پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا حالىقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, جابدىقتاۋ ءارى سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ, سالانى تسيفرلاندىرۋ, سونداي-اق ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
باستى مىندەتتىڭ بىرى ورىندالدى
وتىرىستا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى قۋاندىق قاجكەنوۆ اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلدى مەكەندەردى سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. بۇل – كەيىنگى جىلدارداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار اۋقىمىنىڭ ارتقانىن كورسەتەتىن ماڭىزدى ناتيجە.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, وسى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 835 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 1,6 مىڭنان استام جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. قاراجات ەسەبىنەن 34 قالا مەن 756 اۋىل ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىنە قوسىلدى. بۇعان قوسا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ارقىلى 699 اۋىلدا كەشەندى بلوك-مودۋلدەر ورناتىلعان. «2021 جىلى اۋىل حالقىنىڭ 90%-ى, قالا حالقىنىڭ 97,5%-ى سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىنە قول جەتكىزگەن بولسا, قازىر ەلىمىزدەگى 90 قالا مەن 7,5 ملن تۇرعىنى بار 6 087 اۋىل اۋىز سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر», دەدى ق.قاجكەنوۆ.
بۇل ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن وڭىرلەردە اۋقىمدى ينجەنەرلىك قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سۋ قۇبىرلارىنىڭ توزىعى جەتكەن ۋچاسكەلەرى جاڭارتىلىپ, جاڭا سۋ كوزدەرى اشىلدى, جەرگىلىكتى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي تازارتۋ ستانسالارى سالىندى. بۇعان قوسا جەراستى سۋ قورلارىن بارلاۋ, ۇڭعىمالاردى بۇرعىلاۋ مەن سۋ ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەلەرى كۇشەيتىلدى. سەبەبى بۇعان دەيىنگى كەزەڭدە كوپتەگەن اۋىلدار تاسىمالداناتىن نەمەسە ماۋسىمدىق سۋعا تاۋەلدى بولىپ كەلگەن ەدى.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى 26 توپتىق سۋ قۇبىرى 1,33 ملن تۇرعىندى قامتاماسىز ەتىپ تۇر. بۇل جۇيەلەردىڭ باسىم بولىگى 1980–1990 جىلدارى سالىنعاندىقتان, جاڭعىرتۋ مەن باسقارۋدى وڭتايلاندىرۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ كەلگەن. سوندىقتان 2024 جىلدان باستاپ «قازسۋشار» نىساندارىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن بەرۋ باستالدى. بۇل جەرگىلىكتى دەڭگەيدە جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرىپ, سۋدىڭ كوزىنەن تۇتىنۋشىعا دەيىنگى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە جول اشادى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
بىلتىر 9 وڭىردە جالپى قۇنى 103,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 30 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. جوسپارلانعان 9 جوبانىڭ ورنىنا 15-ءى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالدى. ناتيجەسىندە, 1 599 شاقىرىم سۋ جەلىلەرى سالىندى, 7 سۋ قۇبىرى كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 514 مىڭ تۇرعىنى بار 277 ەلدى مەكەندە سۋ بەرۋ ساپاسى جاقساردى, ال بۇرىن ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىنە قوسىلماعان 73 اۋىل العاش رەت اۋىزسۋعا قول جەتكىزدى.
مەنەدجمەنت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولى
ۇكىمەت وتىرىسىندا سۋ سەكتورىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ سۋ رەسۋرستارىنىڭ ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنىپ جاتقانىن حابارلادى. جۇيە ەلەكتروندىق ۇكىمەت ستاندارتتارىنا ساي جاسالىپ, 11 مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەنى بىرىكتىرۋ ارقىلى سۋدى باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرادى. بۇل – سۋ رەسۋرستارىن ناقتى ەسەپكە الۋ, پايدالانۋ مولشەرىن بولجاۋ, شىعىندى ازايتۋ مەن سۋ اينالىمىن ونلاين باقىلاۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.
قازىر پلاتفورمانىڭ بازالىق فۋنكتسيالارى ىسكە قوسىلعان. اناليتيكا, بولجاۋ, تاريف مودۋلياتسياسى, پايدالانۋشى ينتەرفەيستەرى مەن ەلەكتروندىق شارتتار ينتەگراتسياسى ەنگىزىلىپ جاتىر. سۋ تۇتىنۋدى بولجاۋ جۇيەسى پيلوتتىق رەجىمدە ىسكە قوسىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن ونى تولىق كوممەرتسيالىق ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق Egov mobile جانە بانك قوسىمشالارىمەن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىستارى دا باستالعان. بۇل سۋ تاريفتەرىن تولەۋدى جەڭىلدەتىپ, اشىقتىقتى كۇشەيتەدى.
بيىل 103 سۋارۋ كانالى اۆتوماتتاندىرىلادى. قىزىلوردا, جامبىل مەن تۇركىستان وبلىستارىندا بەكىتپەلەر قاشىقتان باسقارۋ جۇيەسىنە اۋىستىرىلادى. يسلام دامۋ بانكىنىڭ قولداۋىمەن قوسىمشا 264 سۋارۋ كانالى تسيفرلاندىرىلماق. بۇل تاۋلىگىنە 24 ساعات سۋ تارالۋىن اۆتوماتتى باقىلاۋعا, سۋدى جوعالتۋ مولشەرىن ازايتۋعا ءارى ەگىن سۋارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تەك سۋدى ءتيىمدى ءبولۋ ەسەبىنەن كەي وڭىرلەردە سۋ ۇنەمدەۋ 15–25%-عا دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
سۋ تاپشىلىعى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى
ەلىمىز كليماتتىق وزگەرىستەرگە ۇشىراعان وڭىرلەردىڭ قاتارىندا. عىلىمي بولجامدارعا ساي, الداعى ونجىلدىقتا سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى ايقىن سەزىلۋى مۇمكىن. اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى – سۋ تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان سالا. بۇگىندە ەلدەگى سۋ پايدالانۋدىڭ 65–70 پايىزى ەگىن سۋارۋعا تيەسىلى. كەي ايماقتاردا سۋدىڭ 40%-عا دەيىنگى مولشەرى ينفراقۇرىلىمنىڭ ەسكىرۋى سالدارىنان دالادا نەمەسە كانال بويىندا جوعالادى.
مەملەكەت باسشىسى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ۇكىمەتتىڭ الدىنا 5 جىلدا ەلدى مەكەندەردىڭ بارلىعىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويدى. پرەمەر-مينيستر سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى دامىتۋعا جۇيەلى تۇردە قاراۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
«حالىق سانىنىڭ جانە جالپى ەكونوميكانىڭ وسۋىمەن بىرگە ەلىمىزدە سۋ تۇتىنۋ كولەمى دە ۇلعايا بەرەدى. سوندىقتان تازا اۋىزسۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگى دە كۇن وتكەن سايىن ارتا تۇسەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قالالار مەن اۋىلداردى سۋمەن جابدىقتاۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياقتالدى. دەگەنمەن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – ۇزدىكسىز جۇرەتىن پروتسەسس. سوندىقتان بارلىق جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار بۇل ماسەلەنى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.
سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنە قىزمەت كورسەتۋ مەن اۋىزسۋ ساپاسى تۋرالى ماسەلەلەرگە توقتالعان ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارىن ءوڭىر تۇرعىندارىنان كەلىپ تۇسكەن اۋىزسۋدىڭ ساپاسى مەن ءجيى بەرىلمەي قالۋىنا, سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىنا, سونداي-اق جوندەۋ جۇمىستارى مەن ىسكە قوسۋ مەرزىمدەرىنىڭ سوزىلىپ كەتۋىنە قاتىستى شاعىمدارىنا اۋداردى.
«جاقىندا عانا ورال مەن تەمىرتاۋ قالالارىنىڭ تۇرعىندارى سۋدىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. جالپى, وتكەن جىلى سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 70 مىڭعا جۋىق ارىز-شاعىم ءتۇستى. بۇل ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە مەردىگەر, نە قىزمەت كورسەتۋشى ۇيىمدارمەن قاجەتتى دەڭگەيدە جۇمىس جۇرگىزبەي وتىرعانىن كورسەتەدى. جاڭادان قوسىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرىن ءتيىستى دارەجەدە كۇتىپ-ۇستاۋ شارالارى قابىلدانبايدى, سونداي-اق اۋىز سۋ ساپاسىنىڭ نورمالارى ساقتالمايدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
وسىعان بايلانىستى اكىمدىكتەرگە ءاربىر شاعىم بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, مىندەتىن ادال اتقارماعان ۇيىمدارعا قاتاڭ شارا قولدانۋدى تاپسىردى. «ەسكىرگەن جەلىلەر, تۇرعىندار تاراپىنان سۇرانىستىڭ ءوسۋى, جاڭا اۋدانداردىڭ سالىنۋى قولدانىستاعى جۇيەلەردى جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ساقتاي وتىرىپ, قامتۋ اۋقىمىن دا كەڭەيتۋ قاجەت. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋى ماڭىزدى. ونىڭ وڭ ناتيجەسى – جەلىلەردىڭ توزۋ دەڭگەيى ازايىپ كەلە جاتقانى قازىردىڭ وزىندە بايقالىپ وتىر. وسى باعىتتا جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
پرەمەر-مينيستر بيىلعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە سۋ تاپشىلىعى 1 ملرد تەكشە مەترگە جەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان فەرمەرلەردى سۋدى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالارعا كوشىرۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن كەڭەيتۋ, سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدار قۇرىلىمىن قايتا قاراۋ, سۋارۋ ليميتتەرىن وڭىرلەرگە ءادىل ءبولۋ ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىندە تۇرعانىنا توقتالدى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا سۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى تاپسىردى.
ء«بىرىنشى كەزەكتە وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەرۇستى, جەراستى سۋ كوزدەرى تۋرالى دەرەكتەردى بىرىكتىرەتىن سۋ رەسۋرستارىنىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسىن قۇرۋ كەرەك. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ۇلتتىق سۋ بالانسىنىڭ كارتاسىن قالىپتاستىرىپ, گيدروگەولوگيالىق مونيتورينگتى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا سۋارۋ كانالدارىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرعان ءجون. سونداي-اق الەمدىك وزىق تاجىريبەلەردى قولدانا وتىرىپ, قالالىق سۋ كانالدارىنىڭ وندىرىستىك ۇدەرىستەرىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋ مەن تسيفرلاندىرۋ مىندەتى بار. باستاپقى سۋ كوزىنەن باستاپ سوڭعى تۇتىنۋشىعا دەيىن سۋدى تولىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بارلىق جۇمىس ساپالى ءارى ۋاقتىلى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ۇنەمدەي ءبىلىپ, ساپاعا دا ءمان بەرسەك
ۇكىمەت وتىرىسىن قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءتيىستى ورگاندارعا ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرگە جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ بولىنگەن سومالارى مەن ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ جوبالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا جۇيەلى تۇردە باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى جىل سوڭىنا دەيىن 142 اۋىلدىق ەلدى مەكەندى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 12 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ شارالارىن قابىلداۋى كەرەك. ال قارجى مينيسترلىگى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شەڭبەرىندە كوزدەلگەن سۋمەن جابدىقتاۋ جوبالارىن ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىكتەرى, سونداي-اق قىزىلوردا, تۇركىستان مەن جامبىل وبلىستارىنىڭ اكىمدىكتەرى سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدار بويىنشا ەگىس القاپتارىنىڭ قۇرىلىمىن سۋدى پايدالانۋ ليميتتەرىنە قاتاڭ سايكەستەندىرەدى. ال سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى فەرمەرلەرگە سۋ بەرۋگە قاتىستى بارلىق شارتتاردىڭ ەگىس القاپتارىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ ينديكاتورلارىنا سايكەس جاسالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مۇددەلى مينيسترلىكتەرمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستى جالعاستىرادى. سۋعا ۇقىپتى قاراۋ مادەنيەتىن جاستايىنان قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اتالعان جۇمىسقا وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرىن دە تارتۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا اتاپ وتكەندەي, سۋعا جانە تۇتاستاي العاندا, قورشاعان ورتاعا جاناشىر بولۋ, وعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى شىنايى قامقورلىقپەن قاراۋ ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگىنە اينالۋعا ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.