باق: قازاقستان سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالداردى وڭدەۋدە ءۇش جوبانى ىسكە قوسۋعا دايىندالۋدا

ۇكىمەت پەن بيزنەس مونوپوليستىك جەتكىزۋشىلەرگە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋعا ۇمتىلۋدا جانە ولاردىڭ نازارى شيكىزاتتى ءوندىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جوعارى قوسىلعان قۇنى بار جەتكىزۋ تىزبەگىنە كىرە الاتىن ەلدەرگە اۋدى. قازاقستان — وسىنداي باعىتتا قادامدار جاسايتىن ەلدەردىڭ ءبىرى.

نەلىكتەن ماڭىزدى مينەرالدار ءدال قازىر ماڭىزدى

ماڭىزدى مينەرالدار ءداستۇرلى شيكىزاتتان ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ءوز الدىنا ءونىم رەتىندە وندىرىلمەيدى, بىراق باسقا كەندەردى يگەرۋ كەزىندە جاناما كومپونەنت رەتىندە الىنادى.

كوبالت, ۆيسمۋت جانە قالايى كوبىنەسە مىس كەن ورىندارىمەن بىرگە جۇرەدى, سۋرما التىنمەن نەمەسە قورعاسىنمەن بىرگە وندىرىلەدى, ال يندي نەگىزىنەن مىرىش ونەركاسىبىنىڭ جاناما ءونىمى بولىپ سانالادى.

ناتيجەسىندە, بۇل مينەرالداردىڭ جەتكىزىلۋى ىرگەلەس تاۋ-كەن سالالارىنداعى وزگەرىستەرگە وتە سەزىمتال, بۇل ولاردىڭ قول جەتىمدىلىگىن بولجاۋدى قيىن ەتەدى.

حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2023 جىلى ەنەرگەتيكالىق اۋىسۋ ءۇشىن ماڭىزدى مينەرالداردىڭ الەمدىك نارىعى شامامەن $325 ملرد-قا جەتتى.

كولەمى بويىنشا ونى تەمىر رۋداسى نارىعىمەن سالىستىرۋعا بولاتىنىنا قاراماستان, ول مۇناي-گاز سەكتورى اۋقىمىنىڭ 5%-دان ازىن قۇرايدى. مۇنداي ماتەريالداردىڭ باعاسى كۇرت اۋىتقۋلارعا ۇشىرايدى, بۇل جەتكىزىلىم اقاۋلارىن, تەحنولوگيالىق جانە مەملەكەتتىك ساياساتتاعى وزگەرىستەردى كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار سۇرانىس تەز وسۋدە. تەك جەل ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى جوبالار كەم دەگەندە 18 ماڭىزدى مينەرالدى پايدالانادى, ال كۇن ەنەرگياسى كەم دەگەندە 15. جارتىلاي وتكىزگىشتەردى ءوندىرۋ ءۇشىن كرەمني, گاللي جانە گەرمانيا, سونداي-اق تەحنولوگيالىق پروتسەستىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەرىندە پاللادي, يريدي, كوبالت, تيتان جانە مىس قاجەت. ەڭ جىلدام ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىس كوزى ەلەكتروموبيلدەر بولىپ قالا بەرەدى: 2024 جىلى ولاردىڭ الەمدىك ساتىلىمى 17,1 ملن بىرلىككە جەتتى, ال ولاردى وندىرۋگە بايلانىستى مينەرالدارعا سۇرانىس 2020 جىلى 2 ملن توننادان 2030 جىلعا قاراي 30 ملن تونناعا دەيىن ءوسۋى مۇمكىن.

وندىرۋدەن الەۋەتتى جۇزەگە اسىرۋعا دەيىن

ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىنا قاراماستان, سيرەك جەر ەلەمەنتتەرىن جەتكىزۋدىڭ جاھاندىق تىزبەگى وتە شوعىرلانعان كۇيىندە قالىپ وتىر. قىتاي الەمدىك ءوندىرىستىڭ 70%-دان استامىن جانە قايتا وڭدەۋ قۋاتتىلىعىنىڭ 90%-ىن باقىلايدى, سونىمەن قاتار تازارتۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارى بار. بۇل ماتەريالداردىڭ كوپشىلىگى ەكسپورتتىق شەكتەۋلەرگە ۇشىرايدى.

سوڭعى جىلدارى ەلدىڭ سيرەك جەر ەلەمەنتتەرى سالاسىنداعى الەۋەتى كوبىرەك نازار اۋدارتۋدا. جاڭا گەولوگيالىق باعالاۋلار ولاردىڭ بولجامدى قورلارىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋىن كورسەتەدى. تەك قاراعاندى وبلىسىندا باعالاۋ رەسۋرستارى 28,2 ملن تونناعا جەتەدى, بۇل راستالعان جاعدايدا قازاقستاندى الەمدە ەكىنشى ورىنعا شىعارا الادى.

قازاقستان بۇل تۇرعىدا الەمدىك شيكىزات نارىقتارىندا اسا ماڭىزدى ءرول اتقارا باستادى. الەمدىك ۋران ءوندىرىسىنىڭ 40%-دان استامى ەلگە تيەسىلى, ول مىس وندىرۋشىلەردىڭ وندىعىنا كىرەدى, مىرىش قورى بويىنشا توعىزىنشى ورىندا, سونىمەن قاتار بوكسيت قورى بويىنشا ۇزدىك 10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. قازاقستان التىن قورى بويىنشا الەمدە 14-ءشى ورىندا جانە جاھاندىق كۇمىس ءوندىرىسىنىڭ شامامەن 4%-ىن قامتاماسىز ەتەدى.

بىراق بۇگىنگى تاڭدا رەسۋرستاردىڭ كوپتىگى جەتكىلىكسىز. بۇل الەۋەتتى گەولوگيالىق بارلاۋدى كەڭەيتۋ, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ, قارجىلاندىرۋدى تارتۋ جانە قايتا وڭدەۋ قۋاتتارىن جەدەل قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى.

بۇل باعىتتاعى جۇمىس قازىردىڭ وزىندە جوسپارلانعان. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە ءۇش جىل ىشىندە كەمىندە ءۇش جوعارى تەحنولوگيالىق قايتا وڭدەۋ كاسىپورنىن ىسكە قوسۋدى تاپسىرا وتىرىپ, سيرەك كەزدەسەتىن جانە سيرەك كەزدەسەتىن جەر مەتالدارىن ستراتەگيالىق باسىمدىق رەتىندە ايقىندادى. بۇل مىندەتتەر سيرەك جانە سيرەك جەر مەتالدارى سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىندا بەكىتىلگەن.

جەكە بيزنەس تە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. KAZ Minerals كومپانياسى ەلىمىزدەگى مىس وندىرۋدەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە تۇراقتى ۇزاقمەرزىمدى ءوسۋ الەۋەتىن كورسەتىپ وتىر. ول جاھاندىق مىس يندۋسترياسىنا ينتەگراتسيالانعان جانە تيىمدىلىك ستاندارتتارىن ساقتاي وتىرىپ, ءىرى تەحنولوگيالىق دامىعان اكتيۆتەردى باسقارادى.

جەكە بيزنەس تە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. KAZ Minerals سياقتى كومپانيالار قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ءوندىرۋ سەكتورى الەمدىك تاجىريبەگە قالاي بەيىمدەلەتىنىن كورسەتەدى. ەلدىڭ جەتەكشى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق توپتارىنىڭ ءبىرى بولا وتىرىپ, كومپانيا جوعارى وپەراتسيالىق تيىمدىلىگىمەن, تومەن شىعىندارىمەن جانە اۋقىمدى ونەركاسىپتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قابىلەتىمەن تانىمال.

2025 جىلى KAZ Minerals ءوز تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك وپەراتسيالىق ناتيجەلەردى كورسەتتى. ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ اقتوعاي كەن ورنىندا العاش رەت كەن وڭدەۋ 60 ملن توننادان استى. وندا ورنالاسقان جانە باستاپقىدا جىلىنا 25 ملن توننا كەن وڭدەۋگە ارنالعان ەكى زاۋىت 30 ملن توننادان استام ءوندىرىس قۋاتىنا شىقتى.

اقتوعايدىڭ وندىرىستىك قۋاتى FLS كومپانياسى جەتكىزگەن ەڭ ءىرى ۇنتاقتاۋ ديىرمەندەرىمەن جابدىقتالعان. بۇل جوبانىڭ اۋقىمىن جانە كومپانيانىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە سىنالعان تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعدارىن كورسەتەدى.

وسىعان وراي, قازاقستاننىڭ امبيتسياسى ماڭىزدى مينەرالداردى جەتكىزۋ تىزبەگىن ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان جاھاندىق ترەندكە سايكەس كەلەتىنى ايقىن بولىپ وتىر. اقش پەن ەۋروپالىق وداقپەن ىنتىماقتاستىق فورماتتارى ەلدىڭ وسى باعىتتا ينتەگراتسيالانۋعا دايىن ەكەندىگىن كورسەتەدى.

اعىمداعى رەفورمالار مەن ينۆەستيتسيالار اعىنىن ساقتاي وتىرىپ, قازاقستان ەكونوميكاداعى اسا ماڭىزدى مينەرالداردىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى رەتىندە قوسىلعان قۇننىڭ جاھاندىق تىزبەگىندە ورنىقتى ۇستانىمعا يە بولا الادى.