الەۋەتى جوعارى مەگاپوليس

اكىمنىڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ باستى باسىمدىعى — ۇزاقمەر­زىمدى دامۋدىڭ نەگىزى سانالاتىن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسى­مىن قامتاماسىز ەتۋ. بيىل الما­تىدا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك جوعا­رى دەڭگەيدە ساقتالىپ, ينۆەستي­تسيالىق سەرپىن وڭ باعىتتا دامى­عان. 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا قىسقامەرزىمدى ەكونو­مي­كالىق ينديكاتور 11,4%-دى قۇراعان. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى — قۇرىلىس (38,3%), كولىك سالاسى (21,5%) جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە (16,8%) تيەسىلى.

2025 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا قالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 1,9 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19%-عا كوپ. جىل ىشىندە جالپى قۇنى شامامەن 500 ملرد تەڭگە بولاتىن 12 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا Haval, Chery جانە Changan ماركالى جەڭىل اۆتوكولىكتەر شىعا­راتىن مۋلتيبرەندتى زاۋىت, اۆتوكولىك شينالارىن رەزەڭكە ۇگىندىسىنە قايتا وڭدەۋ زاۋىتى, شىنى ىدىس وندىرەتىن كاسىپورىن, سونداي-اق كۇن مودۋلدەرىن شىعارۋ جوبالارى بار.

«جىل قورىتىندىسى بويىن­شا الماتى قالاسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ ءوسىمى 6,4% دەڭ­گەيىندە بولماق. ەكونوميكانىڭ دامۋى سالىق تۇسىمدەرىنىڭ تۇراق­تى ارتۋىمەن قاتار جۇرۋدە. 2025 جىلى 11 ايدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 1 ترلن 970 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19,4%-عا جوعارى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. 2025 جىلى الماتىدا 92 مىڭ جۇ­مىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ 87%-ى – تۇراقتى. توعىز ايدىڭ قو­­­­رى­­­تىندىسى بويىنشا قالاداعى ور­تاشا ايلىق جالاقى 539 مىڭ تەڭگە بولىپ, نومينالدى ماندە 14,5%-عا ءوستى جانە رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن 29%-عا جوعارى بولدى», دەدى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى.

بريفينگتە اكىم شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ مەگاپوليس ەكو­نوميكاسىنداعى ۇلەسى ارتقانىن, سونداي-اق قالادا تۋريزم تىنىسى كەڭەيگەنىن اتاپ ءوتتى.

«شاعىن جانە ورتا بيزنەس الماتى ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل سەكتور جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ شامامەن 60%-ىن جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستەردىڭ باسىم بولىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. قالاداعى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىقتىڭ شامامەن 90%-ى, ياعني 1 ميلليوننان استام ادام شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىسپەن قامتىلعان. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 9,4%-عا ءوسىپ, 387 مىڭعا جەتتى. ال وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 21%-عا ارتىپ, 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا 13,2 ترلن تەڭگە­گە جەتتى. بيىلعى 9 ايدا قالا­مىزعا 1,9 ملن تۋريست كەلدى, ونىڭ ىشىندە 563 مىڭ ادام – شەتەلدىك قوناقتار. كورسەتىلگەن تۋريستىك قىزمەت كولەمى 17,4%-عا ارتىپ, 82,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل كور­سەتكىشتەر قالانىڭ تار­تىم­­­دىلىعى ارتىپ, تۋريس­تىك ينفرا­قۇرىلىمنىڭ جۇيەلى تۇر­دە دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ دالەلى», دەدى اكىم.

شاھار باسشىسى ءوز بايانداماسىندا ميلليوندار توعىسقان مەگاپوليستىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا ەكەنىن ايتىپ, نەگىزگى اتقارىلعان جۇمىستاردى شولىپ ءوتتى. بۇل رەتتە مەگاپو­ليستە جايلى قالالىق ورتا قا­لىپ­تاستىرۋ جانە ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىمدى جاڭارتۋ باعى­تىنداعى جۇمىستاردىڭ ماڭىزى زور.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى الماتىدا جالپى ۇزىندىعى 49 شاقىرىم بولاتىن 11 كوشەدە كەشەندى كورىكتەندىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا دوس­تىق داڭعىلىنىڭ ءال-فارابي داڭعى­لىنان اباي داڭعىلىنا دەيىن­گى بولىگى, سونداي-اق پۋشكين كوشە­سىنىڭ گوگول كوشەسىنەن رايىم­بەك باتىر داڭعىلىنا دەيىنگى ارالىعىندا كورىكتەندىرۋ جۇمىس­تارى جالعاسىپ جاتىر. الدا­عى ۋاقىتتا الماتى وبلىسى اۋما­عىنداعى ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىنا قوسىلاتىن جولداردى ۇزارتۋ الماتى قالا­سىنىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسپاق.

مەملەكەت باسشىسى ايقىن­داعان ستراتەگيالىق مىندەت­تەردى ورىنداۋ ماقساتىندا 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان قالانى دامىتۋ جوسپارى قابىلدانعان. جوسپارداعى نەگىزگى باسىمدىقتار قاتارىندا كولىك جۇيەسىن جان-جاق­تى دامىتۋ, قولايلى قالا­لىق ورتا قالىپتاستىرۋ, الەۋ­مەت­تىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, ەكولوگيالىق باستامالاردى قول­داۋ, تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى جەدەلدەتۋ جانە قاۋىپسىزدىك دەڭ­گەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. وسىلاي­شا, الداعى بەس جىل ىشىندە ال­ما­تىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمىن 70 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىپ, شامامەن ەكى ەسەگە ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

الماتى ءۇشىن ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبى باسىم باعىت سانالادى جانە ول تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ مەن ورنىقتى مەگاپوليس قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى شارتى رەتىندە قاراستىرىلادى. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 2-جەو-ءنى كوگىلدىر وتىنعا كوشىرۋ جۇمىستارى اياقتالادى. كەلەسى كەزەڭدە بۋ-گاز تەحنولوگياسىن ەنگىزە وتىرىپ, 3-جەو-ءنى قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان. بۇل جىلۋ كوزدەرىنەن شىعاتىن زياندى زاتتار كولەمىن 92%-عا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.

الماتى جاسىل جەلەككە ورانعان باق-قالا رەتىندە تانىمال. بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قالا بيلىگىنە شاھار اۋماعىندا 2,5 ملن ءتۇپ اعاش ەگۋدى تاپسىرعان ەدى. بريفينگ بارىسىندا اكىمنەن بۇل تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى سۇ­راپ بىلدىك. ول ءوز كەزەگىندە اتال­عان اۋقىمدى جۇمىس جۇيەلى جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا, كوگالدان­دىرۋ باعدارلاماسى 2030 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن جانە بۇگىنگى تاڭدا جوسپارلانعان كولەمنىڭ جارتىسى ورىندالعان. كەلەسى كەزەڭ اياسىندا قالادا قوسىمشا شامامەن 1,3 ملن اعاش پەن بۇتا ەگۋ كوزدەلىپ وتىر. دار­حان ساتىبالدى قالادا كوگالدان­دىرۋ­عا قاتىستى تاسىلدەر قايتا قارا­لىپ جاتقانىن, بۇل رەتتە تسيفرلىق كورسەتكىشتەرگە عانا ەمەس, ەگىلەتىن ماتەريالدىڭ ساپاسىنا دا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانىن مالىمدەدى.

ء«بىز ەگۋ تەحنولوگياسىن وزگەر­تەمىز جانە ءىرى كولەمدى اعاش­تاردى قولدانۋعا كوشەمىز. ساراپ­شىلارمەن بىرلەسىپ, قالالىق ەكولوگيا مەن جوعارى كولىك جۇك­تەمەسى جاعدايىندا جاقسى بەيىم­دەلەتىن اعاش تۇرلەرى ىرىكتە­لىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا سانعا ەمەس, جاسىل جەلەكتىڭ ساپاسى مەن توزىمدىلىگىنە باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى قالا باسشىسى.

بريفينگتە كوپتەن كۇرمەۋى شەشىل­مەي كەلە جاتقان كولىك كەپتە­لىس ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, كولىك قوزعالىسىنىڭ شامادان تىس جۇكتەمەسى قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان جەكە اۆتوكولىكتەرگە بالاما رەتىندە قوعامدىق كولىكتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.

«بۇل – كۇردەلى ماسەلە. كەپتە­لىس ەكولوگياعا تىكەلەي اسەر ەتەدى, سەبەبى كولىكتەر اۋاعا تارايتىن زياندى زاتتاردىڭ 60%-ىن شىعا­رادى. ءبىز شانحاي, لوندون جانە ماسكەۋ سەكىلدى قالالاردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەدىك. ماسكەۋدە 2016 جىلى جەكە اۆتوكولىكتى پايدالانۋشىلاردىڭ ۇلەسى 60% بولسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 30%-عا دەيىن تومەندەدى, ال قالعان 70% تۇرعىن قوعامدىق كولىكتى پايدالانادى. ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولىنىڭ ءبىرى – جىلدام جۇرەتىن قوعامدىق كولىك باعىتتارىن دامىتۋ. بىرىنشىدەن, BRT جەلىلەرىن تەز ءارى سالىستىرمالى تۇردە وڭاي ىسكە قوسۋعا بولادى. سونىمەن قاتار LRT جوباسى دا دايىندالىپ جاتىر, بۇل باعىتتار قاتار جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى دارحان ساتىبالدى.

قالا باسشىسى مەترونىڭ دا­مۋىنا دا جەكە توقتالدى. ونىڭ اي­تۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا بىرقا­تار نىساندى اياقتاۋ مەرزىم­دەرى قايتا قارالىپ جاتىر.

«ماۋسىم ايىندا مەتروعا بار­عا­نىمدا ماعان «قالقامان» بەكە­تىن اياقتاۋعا 24 اي قاجەت دەلىن­گەن. قازىر بۇل جۇمىستاردى 8-9 ايدا ءبىتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنداي جوبالاردى جەدەل جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. كەلەسى جىلى «قالقامان» بەكەتى مەن «بارلىق» بازارى اراسىنداعى 5,3 شاقىرىمدىق مەترو جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونداي-اق «جىبەك جولى» بەكەتىنەن اۋەجايعا دەيىنگى 14 شاقىرىمدى قامتيتىن ەكىنشى جەلى جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. مەترو مەن قوعامدىق كولىك دامىماي, قالاداعى كولىك كەپتەلىسى ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى دارحان ساتىبالدى.

بريفينگ بارىسىندا دارحان ساتىبالدى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ينۆەستيتسيا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ەكولو­گيا, تۋريزم, جۇمىسپەن قامتۋ, ما­دەنيەت سەكىلدى نەگىزگى باعىتتاردىڭ بارىندە اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتقانىن, الداعى ۋاقىتتا بۇل باستامالار جۇيەلى جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى.

الماتى