كونە تاراز وڭىرىندە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي, تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان كۇلبىلتەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – «قارالما» تاۋ-شاڭعى كەشەنى. كەزىندە «جامبىلدىڭ ءوز شىمبۇلاعى بولادى, «قارالما» تاۋ-شاڭعى كەشەنى سالىنادى, جۇرت وسى جاققا اعىلادى», دەپ ۇرانداتىپ ەدى. جىل بۇرىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءابىلحايىر تامابەك تە «قارالماعا» قاتىستى ءسۇيىنشى حابار جەتكىزگەن. الايدا سول كەزدەگى ءسۇيىنىش قازىر كۇيىنىشكە اينالىپ كەتكەندەي. ويتكەنى ءسوز بەن ىستە ۇيلەسىم جوق.
ەل اراسىندا مەگا جوبا رەتىندە ناسيحاتتالعان «قارالما» كەشەنى ءدال قازىر جەتىمنىڭ كۇيىن كەشىپ تۇر. بۇرناعى اكىمدەر تۇسىندا نازاردان تىس قالعان «قارالمانىڭ» قۇرىلىسى قازىرگى ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ تۇسىندا اياقتالا ما, اياقتالماي ما, سول جاعى بەلگىسىز. ولاي دەپ وي پايىمداۋىمىزدىڭ سەبەبى جوق ەمەس. ويتكەنى رەسمي دەرەككە سايكەس جۇرت تاۋ-شاڭعى بازاسىنىڭ قىزىعىن وسى ماۋسىمدا كورۋى كەرەك ەدى. الايدا كەشەن اۋماعىندا ءولى تىنىشتىق.
ەندى كەرى شەگىنىس جاسايىق. بىرەر جىل بويى داقپىرتى قاتتى جايىلعان «قارالمانىڭ» اڭگىمەسى 2023 جىلدارى سايابىرسىپ قالعان ەدى. ءتىپتى جادىمىزدان دا شىعا باستاعان. الايدا ەربولات ساۋرىقوۆ باستاعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وتكەن جىلدىڭ كوكتەمىندە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رومان سكليارعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, تولعاقتى تاقىرىپقا قايتا جان ءبىتىردى.
ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان جامبىل وبلىسىنىڭ دامۋ جوسپارىندا ءتۋريزمدى دامىتۋعا باستى نازار اۋدارىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. وسى سالانى دامىتۋ ارقىلى وبلىسقا قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىكتەرى پايدا بولادى. وكىنىشكە قاراي, تۋريزمگە بايلانىستى كوپ ماسەلە ءالى دە شەشىمىن تاپپاي وتىر. سونىڭ ءبىرى – جۋالى اۋدانىنداعى «قارالما» تاۋ-شاڭعى تۋريزم كەشەنى.
مالىمەتتەرگە سايكەس جوبا 2018 جىلى سول كەزدەگى وبلىس باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن باستالعان. جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى بۇل ۇسىنىستى قۋانا ماقۇلدادى. جوبانىڭ ينۆەستورى – «تارازقۇرىلىس-2004» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. سول ۋاقىتتاعى سمەتاسى – 6,3 ملرد تەڭگە. كەشەن قۇرىلىسى 2018 جىلدىڭ تامىز ايىندا باستالعان.
قۇرىلىس جۇمىسى 2020 جىلدىڭ 1-توقسانىندا جوبا باستاۋشىسىنىڭ جەكە قاراجاتىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى توقتاعان. بۇگىندە ۋاقىتتىڭ سوزىلۋىنا بايلانىستى قۇنى قايتا ەسەپتەلىپ, 7,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وسى كۇنگە دەيىن يگەرىلگەن سوما – 4,8 ملرد تەڭگە. كەشەننىڭ قۇرىلىسىن تولىق اياقتاۋعا 3,1 ملرد تەڭگە قاجەت.
ينفراقۇرىلىم جوبالارىندا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانزيتتىك كولىك دالىزىنەن تاۋ ەتەگىنە دەيىنگى 7 شاقىرىمعا اسفالتتالعان اۆتوجول جۇرگىزىلگەن, گازبەن, ەلەكتر جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. تاۋ شاڭعىسى كەشەنىندەگى ارقان جولىنىڭ قۇرىلىسى, ىشكى الاڭداردى اباتتاندىرۋ, كىرمە جول, مەيرامحانا, سەرۆيس ورتالىعى, تەحنيكالىق بوكس, وزگە قاجەتتىلىكتەر شامامەن 80%-عا اياقتالعان.
مەملەكەت تاراپىنان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى ارقىلى 542 ملن 600 مىڭ تەڭگەگە اۋىزسۋ مەن كارىز جۇيەسى تارتىلعان. سول سياقتى ساياحاتتاۋشىلار مەن دەمالۋشىلارعا, شاڭعى تەبۋشىلەرگە ارنالعان جەكەلەگەن ينۆەستورلار تاراپىنان 20 كوتتەدجدىڭ قۇرىلىسى 70–80%-عا اياقتالعان.
بۇل جەرگە جامبىل وبلىسى جانە ىرگەلەس جاتقان, 300 مىڭنان استام حالقى بار تۇركىستان وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانى جاقىن. جەكە ينۆەستوردىڭ قاراجاتىمەن حالىق يگىلىگى ءۇشىن باستالعان وسىنداي ىرگەلى جوبالار نەگە اياقتالماي قالادى؟ كىم كىنالى؟ جۇيە مە, الدە ءبىر اكىمنىڭ ۇسىنىسىن ەكىنشى اكىم جالعاستىرعىسى كەلمەيتىندىگى مە؟ جانىمىزدا تاۋ شاڭعىسى كەشەنى تۇرعاندا, نەگە ادامدار سابىلىپ, 500 شاقىرىم جەردەگى ساياحات ورنىنا بارۋعا ءتيىس؟ قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسى باعاسى شارىقتاعان شىمبۇلاق پەن اقبۇلاقتى قالاي كوتەرەدى؟» دەگەن ە.ساۋرىقوۆ باستاعان دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالىنان كەيىن بۇل اڭگىمەنى قايتا ۇمىتا باستاعان ەدىك.
الايدا وتكەن جىلى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءابىلحايىر تامابەك «قارالما» تاۋ-شاڭعى كەشەنىنە قاتىستى جان جىلىتار جاڭالىقتى سۇيىنشىلەدى. سول كەزدەگى اقجولتاي حابارعا كوڭىلىمىز توعايسا دا, ەندى قايتادان نىلدەي بۇزىلىپ تۇر. ويتكەنى جۇرت وسى قىستا دا اۋقىمدى جوبانىڭ قىزىعىن كورە المايدى.
«نەگىزى «قارالما» تاۋ-شاڭعى كەشەنى جەكە ينۆەستوردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنعان. ەكى كاسىپكەر 4,3 ملرد تەڭگە قارجى قۇيدىق دەپ ايتىپ ءجۇر. الايدا ءىرى جوبا اياقسىز قالعان. قازىرگى كەزدە «اقنيەت گرۋپپ» كومپانياسىنا ءوتىنىش جاساپ, قولقا سالىپ, «قارالمانى» ءارى قاراي دامىتساق دەگەن كەلىسىمگە كەلدىك. كەيىنگى 2-3 ايدىڭ بەدەرىندە قۇرىلىسقا كەتكەن قاراجات ەسەپتەلىپ جاتىر. جولعا, ينفراقۇرىلىمعا, ارقان جولعا, تاعى باسقا جۇمىستارعا قانشا قارجى جۇمسالعانى تاياۋدا عانا ناقتىلاندى. ەندى «اقنيەت گرۋپپ» تۋرا جۇمسالعان مولشەردە قاراجات سالادى. وسى جىلعى ماۋسىمعا ۇلگەرۋ قيىن ەكەنى تۇسىنىكتى. ايتكەنمەن, كەلەسى جىلعى ماۋسىمعا دەيىن اياقتايمىز دەگەن جوسپارىمىز بار. ەڭ باستىسى, ءىرى جوبانى اياقسىز قالدىرماي ءبىتىرۋىمىز كەرەك», دەگەن ءا.تامابەكتىڭ جاۋابى جادىمىزدا ءالى جاڭعىرىپ تۇر. بىراق ناتيجەسى كوڭىلگە قونىمسىز.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالى مەن ءوڭىر باسشىسى ورىنباسارىنىڭ وسى ءسوزىن نەگىزگە الىپ, وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «قارالما» تاعدىرى الاڭداتادى» دەگەن تاقىرىپپەن ماقالا جازعان ەدىك. ءتىپتى ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىنا العانىن ايتىپ, سۇيىنشىلەتكەن ەدىك. الايدا «وسى ماۋسىمدا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارىمىزدا بار» دەگەن جاۋاپ ءسوز كۇيىندە قالعانى انىق.
تاياۋدا وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ءباسپاسوز الاڭىندا جۋالى اۋدانىنىڭ اكىمى جالعاس مۇرتازا جوبانىڭ جۇمىسى توقتاپ تۇرعانىن مالىمدەدى.
«وزىمە ءمالىم اقپاراتپەن عانا بولىسە الامىن. قازىر مۇندا قۇرىلىس جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. جوبا قوزعالىسسىز تۇر دەۋگە دە بولادى. الماتىلىق ينۆەستور جوبانى ساتىپ الىپ, جۇمىستى جۇيەلەگىسى كەلگەنى دە ايتىلعان ەدى. الايدا اۋقىمدى جوبانىڭ جاڭا ينۆەستورلارى, قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ جەتەكشىلەرى الماتىلىقتارمەن نىساندى ساتۋ باعاسىنا كەلىسە الماپتى. ايتۋلارىنشا, ولار كەشەنگە 5 ملرد تەڭگە سالعان. بۇل سوماعا جاڭا ينۆەستور كەيىنگى جىلدارى ورىن العان ينفلياتسيانى ەسكەرىپ, كەلىسپەگەن. ايتسە دە قازىرگى ينۆەستورلار كەلەسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا جۇمىستى قايتا باستاپ, نىسان قۇرىلىسىن وزدەرى اياقتايتىنىن جەتكىزدى. اقيقاتىن ايتساق, كەشەننىڭ قازىرگى جاعدايى قىنجىلتادى. ورناتىلعان بارلىق قۇرال-جابدىق ەسكىرىپ, نىسان توزا باستادى», دەدى اۋدان باسشىسى.
«قارالما» تاۋ-شاڭعى تۋريزم كەشەنى اۋقىمدى جوبا ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ءتىپتى وسى كەشەن سالىنادى دەگەندى ەستىگەندە جامبىلدىقتار ء«وز ولكەمىزدە شاڭعى تەبەمىز» دەپ تاقياسىن اسپانعا لاقتىرىپ قۋانعان دا ەدى. الايدا «قارالماعا» قاتىستى ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي الشاقتىق بايقالىپ تۇر. ايتپەسە, وسى جەلتوقساندا كورشىلەس ەكى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى تاۋ-شاڭعى كەشەنىنىڭ قىزىعىن كورەتىن ەدى. مۇنداعى قۇرىلىس جۇمىسى كەلەسى جىلى بىتە مە, بىتپەي مە؟ ازىرگە ءسوز جۇزىندە ناۋرىز ايىندا جۇمىس قايتا جاندانادى دەگەندى ەستىپ وتىرمىز. تاعى دا ءسوز بەن ءىستىڭ اراسى الىستاپ كەتپەسە بولعانى.
جامبىل وبلىسى