تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەلىمىز ەكونوميكالىق جاعدايىن دا تۇزەپ كەلەدى. العاشقى جىلدارداعى احۋال الاڭداتقانىمەن, كەيىنگى تارتىلعان كاپيتال وندىرىسكە سەرپىن بەرىپ, ساپالى جاڭعىرۋدىڭ بەرىك تىرەگىنە اينالدى. ەگەمەن ەلدىڭ بەرىك ۇستىندارىنىڭ ءبىرى – تۇراقتى ەكونوميكا, تۇرلاۋلى ءوسىم. 90-جىلدارى بۇعان قول جەتكىزۋ وڭاي بولمادى. الايدا ەكونوميكامىز جىلدان-جىلعا ەڭسەسىن تىكتەپ, الەمدىك باسەكەگە يكەمدەلىپ كەلەدى.
مەملەكەتىمىز شەكاراسىن شەگەندەپ, بايراعىن كوتەرگەن ساتتەن باستاپ ءوز تاعدىرىن ءوزى ايقىنداۋعا بەل شەشە كىرىستى. ونىڭ ىشىندە يگىلىگى مول ينۆەستيتسيا سالاسىنا باسىم باعىت بەردى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيالار كوميتەتىنىڭ دەرەگىنشە, 34 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىز شيكىزاتقا سۇيەنگەن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكونوميكادان ورتالىق ازياداعى جەتەكشى مەملەكەتكە اينالعان. مىسالى, ورتالىق ازياعا كەلەتىن ينۆەستيتسيانىڭ 60 پايىزدان استامى قازاقستانعا تيەسىلى. اقش پەن ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدانىڭ 75 پايىزى ءبىز ارقىلى وتەدى. وسى شوعىرلانۋ جاڭا وندىرىستەر مەن تسيفرلىق جوبالاردىڭ دامۋىنا جول اشىپ وتىر.
وتكەنگە ۇڭىلەر بولساق, اۋەلدەن اشىق ەكونوميكا قاعيداتىن تاڭداپ, وسى باعىتتان اينىعان جوقپىز. كەيىنگى 30 جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىنا 400 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 80-سەسسياسىندا ايتقان ەدى.
ء«بىز ينۆەستيتسيالىق اعىنداردىڭ بارعان سايىن بولشەكتەنىپ, ساياسيلانىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. سونىڭ سالدارىنان الەمدە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 1,5 ترلن دوللارعا دەيىن ازايدى. قازاقستان ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى بەرىك قولدايدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلى ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا 400 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتىلدى. اشىق نارىق قاعيداتتارىنا ادالدىعىمىز مىزعىماس جانە ول مەملەكەتتىك ساياساتىمىزدىڭ نەگىزگى تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەكونوميست باۋىرجان ىسقاق وسى جولدىڭ قالاي باستالعانىن, قانداي كەم-كەتىكتەر كەتكەنىن, بۇگىنگى ماقساتتاردىڭ قانشالىقتى شىنايى ەكەنىن بايىپپەن تارازىلاپ بەردى.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ينۆەستيتسيالىق احۋال قاجەتتەن تۋعان شىندىق ەدى. قازاقستان ينۆەستيتسيا تارتۋدى تاڭداۋ رەتىندە ەمەس, ەكونوميكانى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى رەتىندە قابىلدادى. وندىرىستىك بايلانىستار ءۇزىلدى, بيۋدجەت كىرىسى ازايدى, تەحنولوگيا ەسكىردى, ال ىشكى كاپيتال مۇلدە بولعان جوق. سوندىقتان شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيا نەگىزگى قۇرالعا اينالدى. مەملەكەت سول كەزدە ينۆەستيتسيالىق ساياساتتا بارىنشا ليبەرالدى باعىت ۇستاندى. شەتەلدىك ينۆەستورلارعا كەڭ قۇقىق بەرىلدى, سالىقتىق جانە كەدەندىك جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلدى, ستراتەگيالىق سالالارعا كىرۋگە شەكتەۋ از بولدى. العاشقى ءىرى ينۆەستورلار اقش پەن باتىس ەۋروپادان كەلدى. مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن سالاسىنا ءىرى حالىقارالىق كومپانيالار كىردى. كەيىن بۇل قاتارعا رەسەي مەن قىتاي كاپيتالى قوسىلدى», دەيدى ەكونوميست.
راسىندا, ينۆەستيتسيانىڭ نەگىزگى بولىگى شيكىزات سەكتورىنا باعىتتالعان-تۇعىن. بۇل ەكونوميكانى تەز كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە انىقتالعانداي, ەكونوميكا قۇرىلىمدىق تۇرعىدان ءبىر سالاعا تاۋەلدى بولىپ قالدى.
«ينۆەستيتسيالاردىڭ 80 پايىزدان استامى شيكىزات سەكتورىنا, اسىرەسە مۇناي-گاز بەن تاۋ-كەن وندىرىسىنە باعىتتالدى. بۇل قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكانى كوتەردى. بىراق قۇرىلىمدىق تاۋەلدىلىكتى قالىپتاستىردى. ۋاقىت وتە العاشقى كەزەڭدەگى جۇيەلى قاتەلىكتەر ايقىن سەزىلە باستادى. بىرىنشىدەن, كوپتەگەن كەلىسىمشارتتا ينۆەستور مۇددەسى مەملەكەت مۇددەسىنەن جوعارى قويىلدى. ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن كادر ساياساتى ەسكەرۋسىز قالدى. ۇشىنشىدەن, ينستيتۋتسيونالدىق السىزدىك بايقالدى. كەيبىر كەلىسىمشارتتاردا تابىستىڭ نەگىزگى بولىگى سىرتقا كەتتى. جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن كادر ماسەلەسى ەسكەرىلمەدى. تەحنولوگيا كەلمەدى. قۇقىقتىق جۇيە تۇراقسىز بولدى, ەرەجەلەر ءجيى وزگەردى. بۇل دا ءوز اسەرىن تيگىزدى. 2000-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ ينۆەستيتسيالىق ساياساتتا بەتبۇرىس باستالدى. ساننان ساپاعا كوشۋ كەزەڭى كەلدى. كەلىسىمشارتتاردا ۇلتتىق مۇددە كۇشەيتىلدى. جەرگىلىكتى قامتۋعا قاتىستى تالاپتار ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق جوبالارداعى ۇلەسى ارتتى. ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋ جانە داۋلاردى شەشۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلدى», دەپ ەلەڭ-الاڭ كەزەڭدى ەسكە الدى ب.ىسقاق.
تاريحتى تارقاتار بولساق, وسى وزگەرىستەر ناتيجەسىن بەردى. ەلىمىز پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ينۆەستيتسيا ەڭ كوپ تارتقان ەلدەردىڭ بىرىنە اينالدى. مۇناي-گاز كىرىستەرى ەسەبىنەن ۇلتتىق قور قۇرىلدى. ينفراقۇرىلىم جاڭاردى. كولىك پەن ەنەرگەتيكا جۇيەسى كۇشەيدى. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق قالىپتاستى. سونىمەن بىرگە شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتىڭ ءالسىز تۇستارى دا ايقىن كورىندى.
«سودان كەيىن بارىپ ەلىمىز ينۆەستيتسيا تارتۋدا ايماقتا الدىڭعى قاتارعا شىقتى. ارتىقشىلىقتارى دا ارتا ءتۇستى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, تابيعي رەسۋرستار, سالىستىرمالى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جانە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ ەكونوميكانى جانداندىرا ءتۇستى. بىراق شەكتەۋلەر دە جەتكىلىكتى. قۇقىقتىق جۇيەگە دەگەن سەنىم ءالى ءالسىز. بيۋروكراتيا مەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر ساقتالعان. كادر ساپاسى مەن تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋ ماسەلەسى بار. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ينۆەستيتسيالىق باعىتى وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان. نەگىزگى ماقسات – شيكىزاتتان تىس سەكتورعا ينۆەستور تارتۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ, ينۆەستور ءۇشىن ءادىل جانە تۇراقتى ەرەجەلەر قالىپتاستىرۋ. وسى ماقساتتارعا جەتۋگە مۇمكىندىك كوپ. بىراق بىرنەشە تۇبەگەيلى شارت ورىندالۋعا ءتيىس. ەرەجەلەر تۇراقتى بولۋى كەرەك. زاڭ مەن تالاپتار ءجيى وزگەرمەۋگە ءتيىس», دەدى ەكونوميست.
ال ەكونوميست-ساراپشى قاجىگەلدى شامبىلدىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستورلار نەگىزىنەن امەريكا مەن باتىس ەۋروپادان كەلدى. تەڭىز بەن قاشاعان جوبالارىنا شامامەن 60 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا سالىندى. بۇل جوبالاردىڭ قۇنى حالىقارالىق عارىش ستانساسىنىڭ جارتى باعاسىنا پارا-پار.
«تابيعي بايلىققا باي قازاقستان جاس مەملەكەت بولا تۇرا شەتەلدىك ءىرى ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىنە يە بولدى. تاۋەلسىزدىك العانىنا 21 جىل تولعاندا ەلگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى باتىس ەلدەرىنىڭ ءوزىن تاڭعالدىردى. 2012 جىلى شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 28,9 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل – قىسقا مەرزىم ىشىندە قول جەتكىزىلگەن ەلەۋلى جەتىستىك ەدى», دەيدى ساراپشى.