مەگاپوليستىڭ وندىرىستىك قۋاتى قارقىندى

ىشكى ميگراتسيالىق اعىن ەسەبىنەن مەگاپوليستە حالىق سانى ءوسىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى – قۇپتارلىق ءىس. قالانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىنا سەپ بولعان جۇمىستاردىڭ رەتىن شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جان-جاقتى باياندادى.

ماكروەكونوميكالىق كورسەت­كىشتەرگە توقتالساق, جىل باسىنان بەرگى 10 ايدا قالا ەكونو­ميكا­سىنىڭ ءوسىمى 14,8%-دى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە ساۋدا كولەمى – 24,6, بايلانىس – 18,3, ونەركاسىپ ءونىمى – 14,7, قۇرىلىس جۇمىستارى – 7, ينۆەستيتسيا 4,7%-عا ءوسىپ, 982 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. كەز كەلگەن قالانىڭ, وبلىستىڭ نەگىزگى جۇمىس اۋقىمى بۇگىندە يگەرىلگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن, سونىڭ اياسىندا اشىلعان جۇمىس ورىندارىمەن باعالانادى. وسى تۇرعىدا شىمكەنت قالاسىندا جۇزەگە اسقان اۋقىمدى جوبالار جەتەرلىك. ايتالىق, بيىل «QazAlpack» كومپانياسىنىڭ «اليۋميني قۇتىلارى» ونىمى­نە سۇرانىس ارتىپ, ەكسپورت كولە­مىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى قۇنى 30 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىل­عان. زاۋىت جىلىنا 2,2 ملرد دانا اليۋميني قۇتىلارىن شىعارادى. وندا 112 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. سونداي-اق قۇنى 7,8 ملرد تەڭگەگە «Sauran Bricks» كومپانياسى «اۆتوكلاۆتى گازدالعان بەتون» وندىرەتىن زاۋىت جوباسىن ىسكە قوستى. زاۋىت جىلىنا 300 مىڭ تەكشە مەتر گازدالعان بەتون وندىرەدى. كاسىپورىندا 100 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان.

مەگاپوليستە وندىرىستىك اي­ماق­تاردى دامىتۋ ارقىلى ينۆەس­تور­لار تارتۋ, تۇراقتى جۇ­مىس ورىن­دارىن قۇرۋ ماقسا­تىندا جاڭا­دان ەكى وندىرىستىك ايماق سالۋ, ءۇش ايماقتى كەڭەيتۋ جۇمىس­تارى جالعاسىپ جاتىر. اتالعان ايماقتاردا قۇنى 900 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 300 ين­ۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىپ, ۇزىن سانى 13 مىڭ­عا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى دەگەن بولجام بار. ونىڭ ىشىندە ەكى يندۋستريالىق ايماقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.

– مەملەكەت باسشىسى شىم­­كەنت قالاسىندا وڭتۇستىكتەگى بار­لىق تاۋاردى قابىلداپ, جەتكى­زۋگە لوگيستيكا جاعىنان قو­لايلى «وڭىرلىك حاب» قۇرۋدى تاپسىر­عان ەدى. وسى ماقساتتا قولدانىس­تاعى ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالى­عىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن كەلەر جىلى اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ, بيزنەس پەن ساۋداعا جاڭا مۇمكىندىك تۋدى­رادى. سونىمەن قاتار «ستان­دارت» جەكە يندۋستريالىق اي­ما­عى ىسكە قوسىلدى. مۇندا وندى­رىس­تىك ايماقپەن بىرگە مەم­لە­كەتتىك قولداۋ رەتىندە ينفراقۇ­رىلىممەن قامتىلعان ارنايى شاعىن ءوندىرىس الاڭدارى دا سالىندى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ – ستراتەگيالىق مىندەتىمىز. وسى رەتتە ينۆەستورلارعا تۇراقتى تۇردە قولايلى جاعداي جاساپ, قولداۋ كورسەتىپ كەلەمىز. كەيىنگى ءۇش جىلدا قالا ەكونوميكاسىنا 2 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەس­تيتسيا تارتىلدى, ونىڭ 75%-ى – جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن. ورتاشا جىلدىق ءوسىم 11%-دى قۇرادى. ءوڭىر ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامىتۋ ماقساتىندا الداعى بەس جىلدا 6,6 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارىمىز بار, – دەدى ع.سىزدىقبەكوۆ.

بۇگىننىڭ وزىندە شاھاردا جالپى قۇنى 4,6 ترلن تەڭگە بولاتىن 221 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلى جاساقتالعان. سونىڭ ارقا­سىندا 29 مىڭنان اسا جاڭا جۇ­مىس ورنى قۇرىلادى دەگەن بولجام بار. بىلتىر «Alsera KZ» تۇرىك كومپانياسى 650 گا جەردە ەلىمىزدە ەڭ ۇلكەن, قۇنى 322 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن زاماناۋي جىلىجاي كەشەنى قۇرىلىسىن باستاعان ەدى. بۇگىندە قۇنى 98 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 42 گا جىلىجايدان العاشقى ءونىم الىنىپ ۇلگەردى. سول سەكىلدى پول­شانىڭ «Fabe Agro» كومپانياسىنا قۇنى 68 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوعارى تەحنولوگيالى جىلىجاي قۇرىلىسىن سالۋعا 144 گا جەر تەلىمى ءبولىنىپ, قۇرىلىس جۇمىس­تارى باستالعان. مۇندا جىلىنا 36 مىڭ توننا قىزاناق پەن قيار ءونىمى الىنىپ, 800-دەن استام ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. سونىمەن قاتار تۇركيالىق «YDA Group» كوم­پانياسى 313 ملرد تەڭگەگە وندى­رىس­تىك تەحنولوگيالىق ماتەريالدار ءوندىرۋدى, وتاندىق «Intertrans» كومپانياسى 80 ملرد تەڭگەگە مۇناي ونىمدەرىنەن ۇن­تاقتالعان پوليپروپيلەن وندى­رە­تىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاپ وتىر.

قالا اكىمدىگى وتكەن ايدا اس­تانادا ۇيىمداستىرىلعان ينۆەس­تيتسيالىق فورۋمدا قىتاي­لىق «Shaanxi Construction Engineering» كومپانياسىمەن قۇنى 55 ملرد تەڭگەگە تۇرمىستىق قالدىق­تاردى جاعۋ ارقىلى قۋاتتىلىعى 24 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جونىندە كەلىسىم جاساعان. بۇگىندە جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اكىمدىك قوقىس پوليگونى جانىنان 12 گا جەر تەلىمىن بولگەن. بۇدان بولەك, مۇناي-حيميا سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا 2030 جىلعا دەيىن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن 6 ملن توننادان 12 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل جوبا وڭ­تۇستىكتەن بولەك, ەلىمىزدىڭ باس­قا ولكەلەرىن جانارمايمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شارالارى حالىقتى جۇ­مىس­پەن قامتىپ, تابىسىن ارتتى­رۋعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ايتا­لىق, قالادا اشىلعان ءوندىرىس ورىندارى مەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكەمەلەرگە جىل باسىنان 34 مىڭعا جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. بيىل جالپى 46 مىڭ­نان استام ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستى. ناتيجەسىندە, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسەگە ازايىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,7%-دى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ وسىمىنە سايكەس جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ەڭبەكاقىسى تو­مەن ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جالا­قىسىن ارتتىرۋعا 11 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. وسىنداي جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەسىندە وڭىردەگى ورتاشا جالاقى كولەمى 10%-عا ءوسىپ, 334 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى, – دەدى قالا اكىمى.

ءبىلىم سالاسىنا توقتالساق, شىمكەنتتە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەن. پرەزيدەنت باستاماسىمەن «كەلە­شەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جوسپارلانعان 17 300 ورىندىق 12 مەكتەپ تولىعى­مەن پايدالانۋعا بەرىلگەن. سون­داي-اق بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 4 145 ورىندىق 8 مەك­تەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 2 مەكتەپ قولدانىسقا قوسىلدى. 10 مەكتەپ, 1 بالاباقشا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ شەشىمىمەن قالا­داعى پرەزيدەنت رەزيدەنتسيا­سىن بالالارعا ارنالعان ساۋىق­تىرۋ لاگەرىنە اينالدىرۋ جۇ­مىستارى دا ويداعىداي ىسكە اسىپ جاتىر. بۇگىندە نىسان ءبىلىم باسقارماسىنىڭ بالانسىنا بەرىلىپ, جيھازدارى, كەرەك-جاراعى تۇگەندەلە باستاعان. ەسكەرەتىن تاعى ءبىر ماسەلە, بيىل­دان باستاپ جەكەمەنشىك مەكتەپ­تەردى قارجىلاندىرۋ فۋنكتسيا­لارى اكىمدىكتەرگە بەرىلىپ, وڭىرلەردە ماسەلە تۋىنداعان بولاتىن. وسىعان وراي قالا اكىمدىگى جەرگىلىكتى بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرىپ, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋعا قوسىمشا 22,5 ملرد تەڭگە بولگەن.

– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا حالىققا ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىستار جۇزەگە اسىپ جاتىر. كەيىنگى ءۇش جىلدا جاڭادان 14 مەديتسينالىق مەكەمە اشىلىپ, ەمحانالاردىڭ ورتاشا جۇكتەمەسى 25 مىڭنان 21 مىڭعا ازايدى. مەديتسينالىق اقپاراتتاردى اۆتوماتتى تۇردە تالداپ, قاتەرلى ىسىكتەردى, وكپە اۋرۋلارىن, جۇرەك-قانتامىر جۇيەسى پاتولوگيا­لارىن ەرتە انىقتايتىن «PACS Systems» جاساندى ينتەللەكت اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. جوعارى تەحنولوگيالىق مەدي­تسي­­نالىق كومەك كورسەتۋ ارقى­لى 1 102 وپەراتسيا جاسالدى. ونىڭ ىشىندە 310 كارديوحيرۋر­گيا, 33 نەيروحيرۋرگيا, 1 جۇرەك, 14 بۇيرەك ترانسپلان­تاتسياسى جاسالدى. سونداي-اق ەلىمىزدە العاش رەت قالالىق ونكولوگيالىق اۋرۋحانادا كەڭىر­دەك بيفۋركاتسياسىن رەزەكتسيالاۋ, جاڭا بيفۋركاتسيا قالىپتاستىرۋ وپەراتسياسى ءساتتى جاسالدى. بۇل دا بولسا سالاداعى ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ باس­تاۋى, – دەگەن قالا اكىمى بايانداماسىن ينفراقۇرىلىم, ەكولوگيا, تسيفر­لاندىرۋ ماسەلەلەرىمەن جالعاپ, قورىتىندىلادى.

ءداستۇرلى سۇراق-جاۋاپ بارىسىندا ءبىز اكىمگە تۇرعىنداردىڭ كوپتەن كوكەيىندە جۇرگەن سۇراق­تاردى قويدىق. الدىمەن قوشقار اتا وزەنىنىڭ اۋماعى نەلىكتەن قوقىستان كوز اشپايتىنىن سۇرادىق.

– قوشقار اتا وزەنىنىڭ باستاۋى­نان ءالىبي جانگەلدين كوشەسىنە دەيىن اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ودان بەرى قاراي, ينتەرناتسيونالنايا كوشەسىنەن الپىسباەۆ كوشەسىنە دەيىنگى 3,5 شاقىرىم اۋماقتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى تياناق­تالىپ كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن تولىق اياقتالادى, – دەدى قالا اكىمى.

ەكىنشى سۇراعىمىز قالانى اۋىزسۋمەن قامتىپ وتىرعان «سۋ رەسۋرستارى – ماركەتينگ» سەرىكتەستىگىنە قاتىستى بولدى. وسىعان دەيىن قالا اكىمدىگى سوتقا تالاپ-ارىز جولداپ, ءبىرىنشى وتىرىس اكىمدىك پايداسىنا شەشىلگەن-ءدى. جەكەنىڭ يەلى­گىندەگى م ۇلىكتى اكىمدىككە قايتارۋ جۇمىستارى قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن بىلاي ءتۇسىندىردى.

– كەز كەلگەن ستراتەگيالىق نىسان مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە بولۋعا ءتيىس. سول قاعيداتتى ەسكە­رە وتىرىپ, سەرىكتەستىكتى جەكەشە­لەندىرۋ ماسەلەسىن قولعا الدىق. ءبىرىنشى سوت ينستانتسياسىن جەڭدىك, قازىر اپەلياتسيالىق ينستانتسيا ساتىسىندا. ەندى سوتتىڭ شەشىمىن كۇتەمىز. وسىنداي ستراتەگيالىق نىسانداردى مەنشىككە قايتارعان سوڭ سول كاسىپورىندارعا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, حالىققا بارىنشا قولايلى جاع­داي جاسايمىز. بۇگىندە جوعا­رى­دا اتالعان سۋعا جاۋاپتى مەكەمەنىڭ 30% اكتسياسى مەملەكەتكە تيەسىلى, سەرىكتەستىكتىڭ قالعان ۇلەسىن دە مەملەكەتكە قايتارۋ جونىندەگى جۇمىستار توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر, – دەدى ع.سىزدىقبەكوۆ.