گاز وڭدەۋ سالاسى قايتسە داميدى؟

مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جول­داۋىندا ىلەسپە گازدى كادە­گە جاراتۋ ماسەلەسىنە دە كوڭىل اۋدار­دى. «ىلەسپە گاز بەن سۇيىتىل­عان مۇناي گازىن قاجەتكە جاراتۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراعان ءجون. ونى تولىققان­دى ەكونوميكالىق رەسۋرسقا اينالدىرۋ قاجەت. ينۆەستور­لار جوبالاردى جۇزەگە اسىرعان كەزدە گاز شيكىزاتىنان تاپ­­شى­­لىق كورىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ماسە­لەنى دە شەشۋ جولدارىن تابۋى­مىز كەرەك, ينۆەستورلار­دى ۇزاق ۋاقىت گازبەن قامتاما­سىز ەتۋگە ناقتى كەپىلدىك بەرە­تىن جاڭا تاسىلدەر ويلاستىرعان ءجون», دەدى پرەزيدەنت.

جىل سايىن ەلىمىزدە گازدى تۇتىنۋ كولەمى ارتىپ وتىر. بۇل بىلتىر ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە 21,2 ملرد تەكشە مەتر گاز جەتكىزىلگەنىنەن بايقالادى. ال بيىل بولجانىپ وتىرعان تۇتىنۋ كولەمى شامامەن 21,3 ملرد تەكشە مەتردى قۇرايدى. وسىعان بايلانىستى گاز ءوندىرۋ كولەمى وسە ءتۇستى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ەلىمىزدە وندىرىلگەن گاز كولەمى 59,0 ملرد تەكشە مەترگە جەتكەن. ال بيىلعى گاز ءوندىرۋ جوسپارى – 62,8 ملرد تەكشە مەتر. گاز ءوندىرۋ كولەمىن «قاراشىعاناق», «تەڭىز» جانە «قاشاعان» ءىرى كەن ورىندارىنداعى قور ەسەبىنەن كوزدەلىپ وتىر.

«قازاقستان گاز سالاسىندا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن بەلسەندى دامىتۋدى قولعا الدى. نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – كومىرسۋتەكتەردىڭ بارلانعان قورىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ. وسىنىڭ شەڭبەرىندە «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسى قازىر مەملەكەتتىك جەر قويناۋى قورىن باس­قارۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەتىن 15 ۋچاس­كەسىندە جۇمىستار جۇرگىزۋدى قولعا الدى», دەيدى ە.اقكەنجەنوۆ.

ءمينيستردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, «QazaqGaz» ۇك بىرنەشە الەۋەتتى ينۆەس­تورمەن كەلىسىم جاساعان. ماسەلەن, «قور» مۇناي كومپانياسى» اق «اققۇدىق», «شالقار», «Chevron» (اقش) كومپانياسى كت-III, «قازازوت» جشس «سەۆەر­نىي-2» ۋچاسكەسىندە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. ال «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-مەن «سەۆەرنىي-1» ۋچاسكەسىنە بايلانىس­تى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر.

سونداي-اق «Gas Solution» كومپانياسى «سامتىر سولتۇستىك» جانە «سامتىر وڭتۇستىك» ۋچاسكەلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپتى. الدىن الا باعالاۋعا سايكەس اتالعان ۋچاسكەلەردە گازدىڭ جيىنتىق رەسۋرسى شامامەن 535,5 ملرد تەكشە مەترگە جەتەتىنى انىقتالىپتى. تابيعي قوردىڭ جيىنتىق قۇنى 200 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

دەگەنمەن قازىرگى ەكپىن «قاشاعاننىڭ» تەرەڭىنەن الىناتىن گازدى وڭدەۋگە اۋىپ وتىر. ويتكەنى اتالعان كەن ورنىنداعى مول گازدى وڭدەۋ ءۇشىن ءبىر ەمەس, ەكى زاۋىت سالۋ ماسەلەسى ءبىرازدان بەرى قوزعالىپ كەلەدى. وسىعان وراي گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ ءۇشىن قاتارلىق «UCC Holding» كومپانيا­سى ينۆەستور رەتىندە تارتىلدى.

بۇل ءوندىرىس ورنىنىڭ قۇرىلىسى اتىراۋ وبلىسىنداعى «بولاشاق» مۇناي جانە گازدى كەشەندى دايىنداۋ قون­دىرعىسىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي 12 شاقىرىم قاشىقتا سالىنىپ جاتىر. قۇرىلىس الاڭىنان 5 شاقىرىمدا ماقات اۋدانىنداعى ەسكەنە تەمىرجول ستانساسى تۇر. زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا 860 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالۋ كوزدەلگەن.

بيىل قۇرىلىس جۇمىسى قارقىن الدى. «QazaqGaz» ۇك» اق باسقارما تور­اعا­سىنىڭ جاڭا جوبالار جونىندەگى ورىنباسارى باتىرجان تەرگەۋسىزوۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ­دى كۇشەيتۋگە نازار اۋدارىلىپتى. سون­داي-اق تۇنگى اۋىسىمدى قوسا العان­دا, ەڭ­بەك, ونەركاسىپتىك جانە ءورت قاۋىپ­سىزدىگى تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى قاتاڭ باقىلانادى.

«قازىر قۇرىلىس الاڭىندا 2000-نان استام مامان جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 1434 تىكەلەي پەرسونال, ال تۇنگى اۋىسىمدا 192 مامان بار. قۇرىلىس الاڭىنداعى جۇمىسقا 342 ارنايى تەحنيكا تارتىلدى», دەيدى ب.تەرگەۋسىزوۆ.

باسقارما توراعاسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىس­تا­رىندا ىلگەرىلەۋ بايقالىپ وتىر. وسى كەزگە دەيىن ءتۇتىن قۇبىرلارىنىڭ مونتاجى اياقتالىپتى. جەراستىنا 21 مىڭ 810 مەتر  (48,8%) قۇبىر توسەلىپ, 12 شاقى­رىمنان اساتىن بولىگىنە جاسالىپتى.

قازىر قۇرىلىس الاڭىندا ىرگەتاسقا 56 178 تەكشە مەتر بەتون قۇيىلعان. بۇل – جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 73,8 %-ى. ال رۆس-5000 ءتيپتى بولات جانە كولەمى 600 تەكشە مەتر سفەرالىق رەزەرۆۋار­لار­دىڭ 1 712 تونناسىن (85%) قۇراستىرۋ جۇرگىزىلىپتى.

مۇندا سىرتقى ينجەنەرلىك جەلى­لەردى تارتۋ قولعا الىندى. الاڭدا مە­حانيكالىق جابدىقتاردىڭ 4 424 تونناسى (45,3%) مونتاجدالىپتى. الايدا مەتالل كونس­ترۋكتسيالارىن مونتاجداۋ كورسەتكىشى ءالى دە تومەن. وسى كەزگە دەيىن بۇل جۇمىستىڭ 5768 تونناسى (28,6%) ورىندالىپتى. سونداي-اق GPCI ۆاحتالىق كەنتىندە 132 جانە 140 ورىندىق ەكى جاتاقحانادا شاتىر مونتاجى اياقتالىپ, ەندى ىشكى بولىمدەردى ورناتۋ, ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ جاتىر.

بۇل زاۋىت ىسكە قوسىلعاندا قانداي ونىم­دەر الىنادى؟ مامانداردىڭ تۇسىندى­رۋىن­شە, بىرىنشىدەن, 1 ملرد تەكشە مەتر­گە دەيىن شيكى كۇكىرتتى گاز وڭدەلەدى. ودان 815 ملن تەكشە مەتر تاۋارلىق گاز, 119 مىڭ توننا سۇيىتىلعان گاز الىنادى. بۇعان قوسا, 212 مىڭ توننا كۇكىرت پەن 35 مىڭ توننا گاز كوندەنساتى الىناتىنى جوسپارلانىپ وتىر.

ەكىنشىدەن, بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ گاز وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. اسىرەسە «قاشاعان» كەن ورنىنان مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىن تاۋلىگىنە 450 مىڭ باررەلگە دەيىن ۇلعايتادى. ۇشىنشىدەن, وڭىرلەردى ودان ءارى گازداندىرۋ ءۇشىن رەسۋرستىق بازانى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. تورتىنشىدەن, مۇناي-گاز وندىرىسىندە قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىن جاقسارتۋعا جول اشىلادى.

بيىل تاعى ءبىر جوبانى ىسكە اسىرۋ باس­تالدى. بۇل – «قاشاعان» كەن ورنىنان سۇيىتىلعان مۇناي-گازىن الۋ, تاسىمال­داۋ جانە فراكتسيالاۋ زاۋىتىنىڭ قۇرى­لىسى. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ىشكى نا­رىقتى سۇيىتىلعان مۇناي-گازىمەن تۇراق­­تى قامتاماسىز ەتۋگە, گاز موتور وتىنى تاپ­شىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالىپ وتىر.  وسىعان وراي بىلتىر «QazaqGaz» ۇك» اق مەن «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كوم­پاني» جشس اراسىندا سۇيىتىلعان مۇ­ناي گا­زىن ساتۋ-ساتىپ الۋ شارتىنا قول قويى­لىپ, جوبانىڭ جول كارتاسى بەكىتىلدى.

اتىراۋ وبلىسى