جاساندى ينتەللەكت يگىلىگىن قاشان كورەمىز؟

قالعانى يدەيا دەڭگەيىندە قا­لىپ قويادى نەمەسە نارىققا بەيىم­دەلمەيدى. بۇل جاعداي تەك دامۋشى ەلدەرگە ءتان ەمەس, كرەمني القابىنىڭ وزىندە ستارتاپتاردىڭ 80 پايىزدان استامى العاشقى ءۇش جىلدا جابىلادى. سالا مامان­دارىنىڭ سوزىنشە, جاساندى ينتەللەكت سەكىلدى كۇردەلى سالا ناتيجە بەرۋ ءۇشىن جۇيەلىك العىشارتتار الدەقايدا ماڭىزدى.

كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىگە باعىتتالعان ستارتاپتار سانى ايتارلىقتاي ارتتى. ۋنيۆەرسيتەتتەر, بيزنەس قاۋىمداستىقتار مەن تەحنولو­گيا­لىق حابتار جاڭا جوبالاردى شى­عارىپ جاتىر. ماسەلەن, ەلى­مىزدە «Astana hub» ورتالىعى مەن «Ai sana» جوباسى جاپپاي ستار­تاپ جاساپ, ولارعا قولداۋ كورسە­تۋگە باعىتتالعان. وندا جاڭا جو­بالارعا قارجىلاندىرۋ, مەن­تور­لىق قولداۋ, ينۆەستورلار­مەن بايلانىس جۇيەلى تۇردە ۇسىنى­لادى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق ستراتەگيا. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, ستارتاپتاردىڭ ءبارى بىردەي نارىققا ەنە بەرمەيدى. الايدا كەڭ اۋقىمدى كادر بازاسى مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىن وزگەرتە الاتىن سەرپىندى جوبالاردىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز قالايدى.

– قازىر الەمدە جاساندى ينتەللەكت بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. بۇل ۇدە­رىستەن قالىپ قويماۋ ماقساتىندا ءبىزدىڭ ەڭ ءبىرىنشى مىندەتىمىز بازا­لىق جي باعىتىندا ساۋاتى بار مامانداردى دايارلاۋ. سوندىقتان جۇمىستى بىلىمنەن باستادىق. 7 ايدىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى 650 مىڭ باكالاۆر­دىڭ 560 مىڭى, ياعني 85 پا­يىزى, جاسان­دى ينتەللەكت بو­يىنشا دايىندىقتان ءوتتى. جىل سوڭىنا دەيىن بارلىعىن قامتيمىز. ەكىنشى قادام – تەرەڭدەتىلگەن دايىندىق. ءبىز 100 مىڭ ستۋدەنتتى ارنايى ىرىكتەپ, ستارتاپ قۇرۋ, جي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ, ولاردىڭ مۇمكىندىگى مەن شەكتەۋلەرىن ءتۇسىنۋ باعىتىندا وقىتامىز. ءۇشىنشى كەزەڭدە ەڭ ىنتالى, ەڭ مىقتى كوماندالاردى سۇزگىدەن وتكىزەمىز. ولاردى ينۆەستورلارمەن بايلانىستىرامىز. جىل سايىن كەم دەگەندە 1 000-1 500 كوماندا نارىققا شىعۋعا دايىن دەڭگەيگە جەتەدى. ءبىز ساننان قاشپايمىز, ويتكەنى ءدال قازىر ستارتاپتار ءداۋىرى. ارينە, ولاردىڭ ءبارى بىردەي نارىققا ەنەدى دەپ ايتا المايمىز. بۇل تابيعي قۇبىلىس. ەڭ باستىسى, بازانىڭ, ينفراقۇرىلىمنىڭ, كادردىڭ, ەكوجۇيەنىڭ بولۋى. سول مىڭداعان جوبانىڭ اراسىنان ەرتەڭ بۇكىل سالانى وزگەرتە الاتىن, جاڭا نارىق قالىپتاستىراتىن شەشىمدەر شىعۋى مۇمكىن. مۇنداي سەرپىلىسكە ءبىراز ۋاقىت كەرەك. الەمدىك تاجىريبە دە وسىنى كورسەتىپ وتىر. «Meta» كومپانيا­سى جاقىندا «Scale AI» ستارتابىن 14 ميلليارد دوللارعا ساتىپ الدى. ۆەنچۋرلىق كاپيتال دا جاساندى ينتەللەكتىگە باعىتتالعان. سوندىقتان جوبالار نارىققا ەنە مە, ەنبەي مە – بۇل ەكىنشى ماسەلە. باستىسى, مۇمكىندىگىمىزدى بارىنشا پايدالانامىز. ءبىلىم بار, مامان بار, ينفراقۇرىلىم قالىپتاسىپ كەلە جاتىر, – دەيدى مينيستر.

جاساندى ينتەللەكتىنى جاپپاي ەنگىزۋگە دەن قويىلعاندىقتان, ونىڭ ەڭ الدىمەن قاي سالاعا باعىتتالۋى كەرەك دەگەن سۇراق تا وزەكتى بولا ءتۇستى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جاۋاپكەرشىلىگى ەڭ جوعارى باعىتتار – الەۋمەتتىك سالا, ياعني ءبىلىم, عىلىم, مەديتسينا. سەبەبى بۇل سالالاردا شەشىم تەك تەحنولوگيالىق تيىمدىلىككە ەمەس, ادامنىڭ تاعدىرىنا, ءومىر ساپاسىنا, قوعامدىق سەنىمگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى نۇرلان قياسوۆتىڭ ايتۋىنشا, جي-ءدى ەنگىزۋ قارقىنى عانا ەمەس, ونىڭ ەتيكالىق, قۇقىقتىق جانە كاسىبي جاعىنان دۇرىس رەتتەلۋى دە اسا ماڭىزدى.

– ءبىلىم سالاسىندا مۇعالىمنىڭ, مەكتەپ جۇيەسىنىڭ جۇمىس جۇكتەمە­سىن ازايتۋعا كومەكتەسەتىن ستارتاپ جوبالار وتە كوپ. بىراق ونىڭ يگىلىگىن تەك جۇيە دايىن بولعاندا كورە الامىز. ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرى ءتۇرلى جوبالاردى وزىنە بەيىمدەپ, قولدانۋعا دايىن ەمەس. مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگى جەتىسپەيدى, مەكتەپ ينفراقۇرىلىمى ساي ەمەس, ينتەرنەت ءالسىز, دەرەكتەر ورتالىعى جوق. مۇنداي جۇيەدە جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم سالاسىنا ەنە المايدى. قازىر الەمدەگى ءبىلىم سالاسىنىڭ ەڭ ۇلكەن تەجەگىشى – دەرەكتىڭ ازدىعى. كىتاپحانالار تسيفرلىق فورماتتا, بىراق ءار بالانىڭ قانداي كىتاپ وقيتىنى تۋرالى مالىمەت جوق. ال جي ونسىز جۇمىس ىستەي المايدى. سوندىقتان الدىمەن ەلدەر ءبىلىم جۇيەسىن دۇرىس تسيفرلاندىرۋى كەرەك. جۋرنال مەن ەلەكتروندىق كۇندەلىك جەتكىلىكسىز. بالانىڭ وقۋ جىلدامدىعى, قاتەلەسۋ ۇلگىسى, نازار ۇزاقتىعى, ۇيرەنۋ ءستيلى سياقتى تالدامالى دەرەكتەر كەرەك. سول كەزدە عانا ستارتاپتار پايدالى قۇرالعا اينالادى. ايتا كەتەيىك, بۇگىنگى كوپ جي جوبالار – ءالى سىناق نۇسقا. بالاعا كەڭەس بەرەدى, الايدا مۇعالىمنىڭ ورنىن باسپايدى. بىراق كومپانيالار تىنىمسىز ىزدەنىس ۇستىندە. ەرتەڭ-اق ءار وقۋشىعا جەكە تيۋتور شىعۋى مۇمكىن. ياعني مۇنىڭ ءبارى قيال-عاجايىپ دۇنيە ەمەس, كادىمگى ينجەنەرلىك جۇمىس. تاعى ەتيكا ماسەلەسى بار. دەرەك كىمگە تيەسىلى, بالانىڭ جەكە اقپاراتى قالاي قورعالادى, تەڭ مۇمكىندىك ساقتالا ما؟ وسى سۇراقتار شەشىلمەيىنشە, ەشبىر مەملەكەت جي-ءدى تولىق ەنگىزبەيدى. سول سەبەپتى ستارتاپتاردىڭ مەكتەپكە كىرۋ ۋاقىتى تەحنولوگياعا ەمەس, ينفراقۇرىلىم, زاڭ, مۇعالىم دايىندىعى مەن قوعام سەنىمىنە بايلانىستى, – دەيدى ول.

مەديتسينا –  ەڭ جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىن سالا. سوعان قاراماس­تان, كەيىنگى جىلدارى ءدال وسى با­عىتتا جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىز­دەلگەن ستارتاپتار كوبەيىپ كەلەدى. دياگنوستيكادان باستاپ ناۋقاس­تى باقىلاۋ, دەرەكتەردى تالداۋ مەن ەمدەۋ تاكتيكاسىن تاڭداۋعا دەيىن جاڭا شەشىمدەر ۇسىنىلىپ جاتىر. نەيروحيرۋرگ شەنول جا­ديك­تىڭ سوزىنشە, ءار جوبا ابدەن تەكسە­رى­لىپ بارىپ قانا ەنگىزىلۋى قاجەت.

– مەديتسينا – وتە كۇردەلى سالا. مۇندا جاڭا تەحنولوگيانى بىردەن ەنگىزە سالۋعا بولمايدى. اۋەلى زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى, قاۋىپ-قاتەرى باعالانادى, سىناقتان وتەدى, ليتسەنزيا الىنادى. ينجەنەر دە, دارىگەر دە ونى قولدانۋعا دايىن بولۋى كەرەك. سول ۇدەرىستىڭ ءبارى ۋاقىت الادى. قازىردىڭ وزىندە جي مۇلدە قولدانىلمايدى دەۋ دۇرىس ەمەس. راديولوگيادا, گيستولوگيادا, دەرەكتەردى تالداۋدا كومەك بەرەدى. مىسالى, مرت نەمەسە رەنتگەندى تەز وقىپ, دارىگەرگە قوسىمشا اقپارات ۇسىنادى. بىراق دياگنوزدى جاساندى ينتەللەكت ەمەس, دارىگەر قويادى. بۇل – قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ماڭىزدى. ال جي تولىققاندى وپەراتسيا جاسايتىن دەڭگەيگە قاشان جەتەتىنىن ناقتى ايتۋ قيىن. تەحنولوگيا وتە جىلدام دامىپ جاتىر. دەگەنمەن كۇردەلى حيرۋرگيادا روبوتتىڭ ادامدى تولىق الماستىرۋى ءۇشىن ءالى 30-40 جىل قاجەت. سەبەبى ءار ناۋقاستىڭ اناتومياسى, جاعدايى ءارتۇرلى. شەشىم قابىلداۋ تاجىري­بە مەن كلينيكالىق ويدى تالاپ ەتەدى, – دەيدى دارىگەر.

ساراپشىلار ايتقانداي, قا­نات­قاقتى جوبا رەتىندە ەنگىزىلىپ جاتقان ستارتاپتار بارشىلىق. مىسا­لى, سولاردىڭ ءبىرى «BilimClass» تسيفرلى پلاتفورماسى. كەيىنگى ەكى جىلدا ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرى وتاندىق تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ جوباسىن كەڭىنەن قولدانا باستادى. پلاتفورما ۇلگىلىك وقۋ باعدار­لاماسىنا تولىق سايكەستەندىرىلگەن. بۇگىندە «Bilimclass»-تا ەلىمىز­دىڭ ۇزدىك پەداگوگتەرى ازىرلەگەن 24 000-نان استام ينتەراكتيۆتى سا­باق بار. ولار 42 ءپاندى, 1-سىنىپتان 11-سىنىپقا دەيىنگى بارلىق دەڭ­گەيدى قامتيدى. ماتەريال­دار قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ۇسىنىلعان. سونىمەن قاتار پلاتفورمادا 500 مىڭنان استام تاپسىرما, باعالاۋ قۇرالى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كون­تەنت جيناقتالعان. جوبا تەك وقۋ ماتەريالىن ۇسىنۋمەن شەكتەل­مەيدى. ول مەكتەپ باسقارۋ جۇيەسىن دە تسيفرلىق فورماتقا كوشىرەدى. مەكتەپ اكىمشىلىگىنە مۇعالىمدەر مەن قىزمەتكەرلەردى باسقارۋ, ساباق كەستەسىن قۇرۋ, كۇنتىزبەلىك-تاقىرىپتى جوسپارلاۋ, وقۋ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, ستاتيستيكا تالداۋ جانە اۋداندىق, وبلىستىق, ۇلتتىق رەيتينگتەردى با­قىلاۋ مۇمكىندىگى بار. پلات­فور­ما مۇعالىمدەر مەن سىنىپ جەتەك­­شىلەرىنىڭ جۇمىسىن دا جەڭىل­­دە­تەدى. ەلەكتروندىق جۋر­نال, ين­تە­راك­تيۆتى ساباق قۇراس­تىرا­تىن كونس­­ترۋكتور, بجب مەن تجب جا­ساۋ قۇ­رالدارى, بەينەكونفەرەن­تسيا ار­قىلى ساباق وتكىزۋ, فاكۋل­تا­تيۆ­تەردى ۇيىمداستىرۋ, ءۇي تاپسىر­ماسىن بەرۋ, توپتىق, جەكە چات­­تار, ارا­­لاس جانە قاشىقتان وقىتۋ فور­­­مالارى ءبارى ءبىر جۇيەدە ۇسىنىلعان.

ال مەديتسينا سالاسىندا «Askell» ەلەكتروندىق تەراپەۆتى سىناق­تان ءوتىپ جاتىر. بۇل – جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن كومەكشى. ول ناۋقاستىڭ شاعىمىن تىڭداپ, ونى سارالاپ, ۇسىنىس ايتادى. قازىر «Askell» ەلىمىزدىڭ 30 ەمحاناسىندا قاناتقاقتى رەجىم­دە جۇمىس ىستەپ تۇر. جوبانى «قازاق­تەلەكوم» مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بىرلەسىپ ىسكە اسىرىپ وتىر. ەگەر سىناق ناتيجەسى جاقسى بولسا, جۇيە بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمعا ەنگىزىلۋى مۇمكىن. «Askell» جوباسى اياسىندا «Samsung» اپپاراتى نەگىزىندە ارنايى قۇرىلعى دا ازىرلەنگەن. قۇرىلعى قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بەينەجازبا جۇرگىزەدى, تالداۋ جاسايدى. بۇل مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرى نەمەسە ناۋقاس تاراپىنان جاسالعان دورەكى ءىس-اركەتتى بولدىرماۋعا باعىتتالعان.