دارىگەرگە دورەكىلىك كورسەتكەندەر قاتاڭ جازالانادى

اق حالاتتىلار قۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلدى

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ باياندادى. دەپۋتات دارىگەرلەر مەن جەدەل جاردەم قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا ارنالعان زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دارىگەرلەردى قورعاۋعا ارنالعان جاڭا نورمالاردى تانىستىردى.

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋدى بىرنەشە رەت تاپسىردى. وسى زاڭ – پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ تىكەلەي ورىندالۋى, ال دارىگەرلەردى قورعاۋ دەگەنىمىز – ول «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. «Amanat» پارتياسى ءوز باعدارلاماسىندا مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە ۋادە بەرگەن. سوندىقتان بۇل نورمالاردىڭ ەنگىزىلۋىن ءبىزدىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى ۋادەمىزدىڭ ورىندالۋى دەي الامىز. قىلمىستىق كودەكسكە جاڭا 380-3-بابىن ەنگىزەمىز. ول «مەدي­تسينا قىزمەتكەرى» جانە «جەدەل مەديتسينالىق جاردەم جۇرگىزۋ­شىسى» دەگەن ارنايى سۋبەكتىنى بەلگىلەيدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.

باياندامادا دەپۋتات قىلمىس­تىق كودەكستە ءدال وسىلاي ەرەكشە مارتەبەمەن قورعالاتىن دارىگەرلەردەن وزگە دە بىرقاتار ماماندىق بار ەكەنىن ايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا پوليتسەيلەر, قۇتقارۋشىلار, ارنايى قىزمەت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, سۋديالار مەن سوت قىزمەتكەرلەرى, پروكۋرورلار, اكىمدەر, دەپۋتاتتار, سالىق ينس­پەكتورلارى, تاعى باسقا بيلىك وكىلدەرى بار.

– كەلەسى قولدانىستاعى نور­ما­عا ەرەكشە نازار اۋدارساق, بۇل قورىقشىلار مەن جانۋارلار ينسپەكتورلارىن قورعاۋعا ارنال­عان جەكە باپ (380-2-باپ). ەگەر قورىق­شىنىڭ دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلتىرسە, قىلمىسكەر ارنايى باپ بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا قاتاڭ جازالانادى, ياعني ول 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. ءيا, بۇل – ادىلەتتى شەشىم. ال ەگەر ادامنىڭ ءومىرىن اراشالاپ جاتقان رەانيماتولوگ-دارىگەردى سوققىعا جىقسا, بۇل جاي عانا دالاداعى بۇزاقىلىق سياقتى جالپى نەگىزدە تەرگەلەدى. بۇل ادىلەتتى مە؟ بۇگىندە مۇنداعى جاۋاپكەرشىلىك تىم جەڭىل. بۇزاقى كىشىگىرىم ايپپ ۇلىن تولەپ, جايباراقات جۇرە بەرەدى. سوندىقتان دارىگەرلەردى قورعاۋ ءۇشىن ۇسىنعان ارنايى باپتىڭ ديسپوزيتسياسىن, سانكتسيالارىن جانە قۇرىلىمىن ەگەرلەردى قورعايتىن باپتاعىداي قىلىپ, ءتىپتى سوزبە-ءسوز بەردىك, – دەدى دەپۋتات.

بۇل تۇرعىدا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ادامداردىڭ ءومىرىن قۇتقاراتىن اق حالاتتى جاندارعا دا ءدال قورىقشىلارعا بەرىلگەندەي قورعاۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.

قىسقاسى, زاڭ جوباسى اياسىندا قىلمىستىق كودەكسكە مەديتسينا ماماندارىنا نەمەسە جەدەل جاردەم جۇرگىزۋشىلەرىنە قىزمەت مىندەتىن ورىنداۋ كەزىندە كۇش كورسەتكەنى, دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قول سۇققانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن جاڭا باپ ەنگىزىلەدى. ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى ەمەس كۇش قولدانعانى ءۇشىن نەمەسە كۇش قولدانباق بولعانى ءۇشىن 500-دەن 1000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ, نە بولماسا سول مولشەردە تۇزەتۋ جۇمىستارىنا نەمەسە 600 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ, 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە ايىرۋ جازاسى ۇسىنىلادى. ەگەر اۋىر ارەكەت جاسالسا, جازا 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندە كۇشەيتىلەدى. ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى كۇش قولدانۋعا قاتىستى 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قولدانىلادى. اۋىر جاعدايدا جاسالعان بولسا, 7 جىلدان 12 جىلعا دەيىن باس بوستان­دىعىنان ايىرۋ جازاسى بەرىلەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, كەلەسى جىلى فەلدشەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد تەڭگە قاجەتتىگى دە ايتىلدى. بۇنى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر سۇلتانعازيەۆ جۋرناليستەر سۇراعىنا وراي مالىمدەدى.

– راسىمەن دە فەلدشەرلەر, اسىرەسە, وتكەندەگى جاعدايدان كەيىن ماسەلە كوتەرىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسى جىلى جەدەل جاردەم جۇيەسىنە قوسىمشا 5 ملرد تەڭگەدەي قاراجات ءبولدى. كەلەسى جىلى دا جالاقىلارىن كوتەرۋ ءۇشىن ەرەجەلەرگە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. فەلدشەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد تەڭگەدەي قاراجات كەرەك, – دەدى ۆيتسە-مينيستر باق وكىلدەرنە.

ونىڭ ايتۋىنشا, فەلدشەر­لەردىڭ جالاقىسى قانشا پايىزعا وسەتىنى بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجاتقا بايلانىستى بولماق.

جاڭا قۇرىلىس كودەكسى قابىلداندى

جالپى وتىرىستا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ساۋلەت, قالا قۇرى­لىسى جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭنامانى جۇيەلەۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ازىرلەنگەن جاڭا قۇرىلىس كودەكسى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. زاڭ جوباسىن دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ تانىستىردى.

– قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى قۇرىلىس سالاسىندا تۋىنداعان جۇيەلىك پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان جانە ادامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى ءۇشىن قولايلى, قاۋىپسىز ورتانى قامتاماسىز ەتۋدى, قۇرىلىس سالاسىنىڭ بارلىق سۋبەكتىسىنىڭ قۇزىرەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, ساۋلەت شەشىمدەرى مەن قالا قۇرىلىسى قۇجاتتاماسىن تالقىلاۋعا جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىن, ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتىندە جىبەرىل­گەن بۇزۋشىلىقتارعا ۋاقتىلى دەن قويۋدى, سەيسميكالىق ايماقتاردا جوبالاۋ جانە قۇرىلىس سالۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى, – دەدى دەپۋتات م.ابەنوۆ.

ياعني قۇجات بويىنشا سەيسميكا­لىق قاۋىپتى اۋماقتارداعى قۇرىلىس تالاپتارى كۇشەيتىلىپ, قالا قۇرى­لىسىن جوسپارلاۋ كەزىندە سەيس­مي­كالىق ميكروايماقتاۋ كارتا­لارىن مىندەتتى ەسەپكە الۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. بۇل كارتا­لار سەيس­ميكالىق قاۋىپ دەڭگەيىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار گيدرو­گەولوگيالىق جاعدايدى, سونداي-اق بەلگىلى ءبىر ۋچاسكەلەر­دەگى توپىراق سيپاتى­نىڭ ەرەكشە­لىك­تەرىن ەسكەرەدى. كودەكستە سەيسميكا­لىق قاۋىپ پەن تاۋەكەلدى باعالاۋ ينستيتۋتتارى بەكىتىلگەن. سونداي-اق قۇرىلىس نىساندارىنىڭ توزىعى جەتكەندىگىن انىقتاۋعا, كونسترۋكتسيالاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋگە, نىساندى توزعان دەپ تانۋعا, قايتا جاڭارتۋ مۇمكىن­دىگىنە باعىتتالعان قولدانىستاعى قۇرىلىس نىساندارىن پاسپورت­تاۋ جونىندەگى نورمالار كوزدەلگەن. نىسانداردى پاسپورتتاۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندارعا جۇكتەلەدى.

سونىمەن قاتار قۇرىلىس كودەكسى قاجەتتى ينجەنەرلىك ىزدەنىم جۇمىسىن جۇرگىزبەي تۇرىپ جوبالىق قۇجاتتامانى دايىنداۋعا جانە نىسانداردى سالۋعا تىيىم سالادى. ەگەر قۇرىلىستىڭ تىعىزدىعى, عيماراتتاردىڭ بيىكتىگى نەمەسە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى بۇزىلسا, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىنا وزگەرىس ەنگىزۋگە بولمايدى. زاڭ قۇرىلىس نىسانىنىڭ «ەسكى» جانە «اپاتتىق» جاي-كۇيى, ء«ورت-تەحنيكالىق تەكسەرۋ» جانە «ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى سالاسىنداعى اۆتوماتتاندىرىلعان ءتىزىلىم» ۇعىمدارىن ناقتىلايدى.

ەندى ەلدى مەكەندەردىڭ باس جوس­پارلارىن ءماسليحاتتار قاداعا­لايدى. ياعني ءماجىلىس قابىل­داعان قۇرىلىس كودەكسىندە قۇرى­لىس جۇمىسىنا قوعامدىق جانە جەر­گىلىكتى باقىلاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماسليحاتتارعا ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ تۇجىرىمدامالارىن (ماس­تەر-جوسپار) كەلىسۋ وكىلەتتىگى بەرىلەدى. باقىلاۋ شەڭبەرىندە باس جوسپاردى ىسكە اسىرۋ مونيتو­رينگى جانە ناتيجەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلماق.

ءۇش جىلدىق بيۋدجەت بەكىتىلدى

سونداي-اق ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جانە وعان ىلەسپە قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.

زاڭ جوباسى بانكتەر اشۋ جانە ليتسەنزيالاۋ تارتىبىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كەڭەيتۋگە; بانك قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى, بانكتەرگە رۇقسات ەتىلەتىن ينۆەستيتسيالىق جانە وزگە دە قىزمەتتى بەلگىلەۋگە, سون­داي-اق ەنشىلەس ۇيىمداردى رەتتەۋ­دى جەتىلدىرۋگە; بانكتەردى كورپورا­تيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىن ايقىن­داۋعا; يسلامدىق بانك قىز­مەتىن كەڭەيتۋگە; بانك قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى جەتىلدىرۋگە; تولەمگە قابىلەتسىز بانكتى رەتتەۋ تەتىكتەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان نورمالاردى قامتيدى.

جۇمىس توبى اياسىندا دەپۋتاتتار ءبىر جەكە تۇلعانىڭ ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە بانكتە كرەديت رەسىمدەۋىنە شەكتەۋ ەنگىزۋدى; العاش رەت كرەديت العان كەزدە بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋدى ءوتۋ ءۇشىن قارىز الۋشىنىڭ بانككە جەكە ءوزىنىڭ كەلۋىن; كليەنتتىڭ كەلىسىمى بولعان جانە شىعارۋ كەزىندە مىندەت­تى بيومەتريادان وتكەن كەزدە عانا بانكتەردىڭ ەلەكتروندىق تسيفرلىق قولتاڭبا جاساۋى مەن شىعارۋىنا جول بەرۋدى جانە بانك سالاسىنداعى وزگە دە كۇردەلى ماسەلەلەردى رەتتەۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەردى ەنگىزدى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە بانكارالىق ءموبيلدى تولەم جۇيەسى جانە بىرىڭعاي QR كود ىسكە قوسىلادى. ءماجىلىس قابىلداعان زاڭ قارجى تەحنولوگيالارىن دامىتۋ اياسىندا بانكتەردىڭ, ساقتاندىرۋ كومپانيالارى­نىڭ جانە ولار­دىڭ ەنشىلەس كوم­پا­نيا­لارى­نىڭ ينۆەستيتسيالىق قىز­مەتىن كەڭەيتەدى. ازاماتتاردى الاياقتىقتان قورعاۋ جانە نەسيە رەيتينگىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ ەنگىزىلەدى.

جالپى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى «2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭىنا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.

– «2026–2028 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا سەنات 76 تۇزەتۋ ەنگىزدى. اتاپ ايتقاندا, وڭىرلەرگە بەرىلەتىن سۋبۆەنتسيالار كولەمى 17,5 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. سونىمەن قاتار كەلەر جىلى وڭىرلەردى دامىتۋعا قوسىمشا 28,5 ملرد تەڭگە باعىتتالماق. بۇل قاراجات جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى سالالارىن گازبەن جابدىقتاۋدى, جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىستارىن, باسقا دا باعىتتاردى قامتيدى. وڭىر­لەرگە قوسىمشا قاراجات ءبولۋدىڭ كوزى رەتىندە ۇكىمەتتىڭ رەزەرۆى مەن ۇكىمەتتىك بورىشقا قىزمەت كورسە­تۋگە ارنالعان شىعىستار ايقىن­دالدى. بۇعان قوسا 79 ملرد تەڭگە ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندار ارا­سىندا قايتا ءبولىندى. ال 73,4 ملرد تەڭگە ءبىر مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ ءوز ىشىندە بيۋدجەتتىك باعدار­لامالار اراسىندا قايتا بولىن­گەن قاراجاتقا تيەسىلى, – دەدى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەر اتالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىنىڭ پارامەتر­لەرىنىڭ تەڭگەرىمدىگىن بۇزبايدى جانە وڭىرلەر مەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا باعىتتالعان.

وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى قامتى­عان ساۋالدارىن جولدادى. اۋىلدا جاعدايدىڭ جوقتىعىنان حالىق جاپپاي قالاعا كوشىپ جاتقا­نىن جەتكىزگەن «اۋىل» پارتياسى فراك­تسياسىنىڭ مۇشەسى جيگۋلي دايراباەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە اۋىلدىق ينفرا­قۇ­رىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.

ال ەرلان سايروۆ ۇكىمەت باسشىسى و.بەكتەنوۆ پەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ن.ابدىروۆكە اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ ۇدەرىسىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋدى ۇسىندى. سەبەبى ەل بولىپ سەنىم ارتىپ سايلاعان اكىمدەر ءۇمىتتى اقتاماي, ناۋقانعا كەتكەن ميللياردتاعان تەڭگە قارجى تەككە شىعىن بولىپ جاتىر.

ال «Amanat» پارتياسى فراك­تسيا­سىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا­نىڭ نازارىنا ەنەرگەتيكالىق سۋسىندار اينالىمىنا شەكتەۋ ەن­گىزۋ ماسەلەسىن جەتكىزدى. امانجول التاەۆ كارتوپ ەكسپورتىنا سالىنعان تىيىمنىڭ كەسىرىنەن وتان­دىق شارۋالار جاپا شەگىپ وتىرعانىن ايتتى.