كورنەكتى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ ولەڭدەرىن بالا كۇنىمنەن قۇمارتىپ وقىدىم. الايدا ايتۋلى تۇلعانى العاش جۇزبە-ءجۇز بۇرىنعى پرەزيدەنت مادەنيەت ورتالىعىنان كوردىم. وندا مەن «مادەني مۇرا» جۋرنالىندا ىستەيمىن. ول كىسى دە سوندا قىزمەت اتقاردى. كابينەتىمىز قاتار ورنالاسقان. كۇندە سالەم بەرەمىن. مىنەزى اشىق, الدى كەڭ ادام. كەيدە بولمەسىنە شاقىرىپ, اڭگىمەگە تارتادى. جاڭا ولەڭدەرىن وقيدى. كەيىن س.سەيفۋللين مۋزەيىنە ديرەكتور بولىپ باردى. سوندا قاراماعىندا ىستەدىم. وسى جىلدارى اعالى-ىنىلىدەي وتە جاقىن ارالاستىم.
اسىرەسە نەساعاڭمەن بىرگە قازىرگى اباي وبلىسىنا بارعان ساپارىم ايرىقشا ەسىمدە قالدى. وسى ساپاردا بۇرىن كورمەگەن ەل مەن جەردى كورىپ, كەرەمەت اسەر الدىم. ۇلىلار ولكەسىمەن تانىستىم.
استانادان جەكە كولىكپەن شىقتىق. قاسىمىزدا جارى مانات اپاي مەن ەكى نەمەرەسى بار. الدىمەن ارقاداعى تابيعاتى اسەم ولكەنىڭ ءبىرى – قارقارالىعا ات باسىن تىرەدىك. جاۋگەرشىلىك زاماندا وسى وڭىردە قازا بولعان, ابىلاي حاننىڭ داۋىرىندە قول باستاعان قاھارمانداردىڭ ءبىرى شانىشقىلى بەردىقوجا باتىرعا ۇرپاقتارى اس بەردى. سوعان قاتىستىق. نەساعاڭ باتىردىڭ ەرلىگى تۋرالى كولەمدى پوەما جازعان. سونى اسقا جينالعان قاۋىم الدىندا وقىدى.
ودان كەيىن اقىننىڭ باقىتتى بالالىق شاعى وتكەن شۇبارتاۋعا بەت الدىق. بۇرىن اۋدان ورتالىعى بولعان بارشاتاس اۋىلى – قانشاما تانىمال تۇلعالار تۋعان قاسيەتتى مەكەننىڭ ءبىرى. تاريحى دا تىم تەرەڭ. نەسىپبەك اعا جول بويى شۇبارتاۋدىڭ ءاربىر شوقىسى مەن قىراتىنىڭ تاريحىنا توقتالىپ, بۇل جەردە ءومىر سۇرگەن باتىرلار, بيلەر, اقىندار جايىندا اڭگىمەلەدى. بالالىق شاعى وتكەن اۋىلى تۋرالى قىزىقتى وقيعالاردى باياندادى. ءوزى ءبىلىم العان بارشاتاس ورتا مەكتەبىندە مۇحتار ماعاۋين, رىمعالي نۇرعالي, تولەك تىلەۋحانوۆ سەكىلدى قارىمدى قالامگەرلەر وقىعانىن جەتكىزدى.
ساپارىمىزدىڭ ماقساتى – داۋىلپاز اقىن, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ساكەن سەيفۋلليندى كورگەن, ءۇرجار اۋدانىندا تۇراتىن قاريامەن كەزدەسۋ. ساكەن اتامىز 1934 جىلى ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىمەن ءۇرجار اۋدانىنا بارىپ, وسىندا سەگىز اي تۇرعان. مۇندا كەلۋىنە سول كەزدەگى قازاق اسسر-ىندە ادۆوكات بولىپ ىستەگەن ساپارعالي امانبەكوۆ پەن لەپسى ۋەزىنە قاراستى جەر ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى رامازان مۇحامەدجانوۆ ەسىمدى ەل ازاماتتارى ىقپال جاساعان. اقىن ۇرجارعا كەلگەندە حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ, لەپسى ۋەزىنە قاراستى ەلتاي, ماقانشى سەكىلدى اۋىلداردى ارالاعان. نەسىپبەك اعامەن ۇرجارعا توقتاعاننان كەيىن ساكەندى كوزىمەن كورگەن, بەستەرەك اۋىلىندا تۇراتىن ايتىكەن ابىلقاسىم اقساقالعا باردىق. ورتا بويلى, مىعىم دەنەلى قارت ەكەن. سول كەزدە قاريانىڭ جاسى سەكسەننىڭ بەل ورتاسىندا, دەنساۋلىعى تىڭ, ءجۇرىسى شيراق. جادى مىقتى, كەيدە ساكەن ولەڭدەرىن توگىپ-توگىپ جىبەرەدى.
«ساكەن سەيفۋللين ۇرجارعا كەلگەندە مەن جاستان اسقان ءسابيمىن, – دەپ باستادى ءسوزىن قاريا. – سۋ تاسىپ جاتقان ۋاقىت ەكەن. اۋەلى قايراتكەر باي اتا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسەدى. جينالعاندارعا كەڭەس وكىمەتىنىڭ ەل تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارى تۋرالى ايتادى. ء«بىز كەلەشەكتە ىرگەلى ەلگە اينالامىز. الداعى كۇنىمىز جارىق بولادى. ۇرپاعىمىز بەيبىت زاماندا ءومىر سۇرەدى» دەپ جينالعان قاۋىمدى بىرلىككە, تاتۋلىققا شاقىرىپ سويلەگەن. وسى ساتتە الدىڭعى ورىندا وتىرعان شەشەم بەسىكتە جاتقان مەنى كوتەرىپ, اقىنعا: «باتاڭىزدى بەرىڭىز», دەپ الىپ بارادى. ساكەن مەنى قۇشاعىنا الىپ: «ەلىمىزدىڭ بولاشاعى وسى بالالاردىڭ قولىندا», دەپ ماعان باتاسىن بەرىپتى. انام مارقۇم «ساكەن اعامىز كەلبەتتى ەكەن. وڭىنە تىكتەپ قاراي المادىم» دەپ ايتاتىن. ودان كەيىن جۇرتقا ايگىلى امىرە قاشاۋباەۆ ءان شىرقاپتى».
ءبىر وكىنىشتىسى, 1938 جىلى ساكەن سەيفۋللين ۇستالعاننان كەيىن ءۇرجاردا ونىمەن جاقىن سىيلاسقان, ارالاسقان ءبىراز ادام تۇرمەگە قامالعان. سولاردىڭ ىشىندە اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن ازاماتتار دا بولعان. سونىڭ ءبىرى – اقىن, ۇرجارعا كەلگەندە سىي-قۇرمەت كورسەتكەن رامازان مۇحامەدجانوۆ.
وسى ساپار بارىسىندا اتاقتى الاكولگە بارىپ 4-5 كۇن دەمالدىق. قاسيەتتى كولگە شومىلىپ, كۇنگە قىزدىرىندىق. نەساعاڭ ەرتە تۇرىپ, كول جاعالاپ جۇرگەندى جاقسى كورەدى. كەيدە مەنى ەرتە وياتىپ الادى. ەكەۋمىز تاڭعى تازا اۋامەن سەرۋەندەپ جۇرەمىز. سوندا ارمانسىز اڭگىمەلەستىك. كوبىنەسە ادەبيەتكە كەلگەندە قولداعان اعالارى, قالامداس قاتارلاستارى تۋرالى ايتتى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن «بالدىرعان» جۋرنالىنا قىزمەتكە العان بالالار اقىنى مۇزافار الىمباەۆتىڭ ازاماتتىعى مەن ادامگەرشىلىگىن ءسوز ەتتى. شىعارمالارىنىڭ جازىلۋى جايىندا سىر شەرتتى.
ادەبيەتىمىزگە 70-جىلدارى تەڭىزدەي بۋىرقانعان ءبىر بۋىن كەلدى. نەسىپبەك اعا – وسى بۋىننىڭ بەلدى وكىلى. بۇل تولقىن وتە تەگەۋرىندى. بۇگىن ءبارى دە كوركەم ءسوز ونەرىنىڭ ءبىر-ءبىر بايتەرەگىنە اينالعان. ءبىر عاجابى, پوەزيا مۇزبالاعى مۇقاعالي ماقاتاەۆ كوزى تىرىسىندە ءبىر عانا جاس اقىنعا ءسات-ساپار تىلەگەن. ول – ن.ايت ۇلى. شىنىندا, نەساعاڭنىڭ ۇلتتىق ناقىشتى ويلى ولەڭدەرىن قىزىعىپ وقيسىڭ. وتكەن عاسىرداعى 70-جىلداردىڭ ورتاسىندا جازعان «باس سۇيەكتەر» پوەماسى اقىننىڭ ەرەكشە قولتاڭباسىن تانىتتى. وسى تۋىندى سىنشىلار تاراپىنان دا جوعارى باعالاندى. ارقالى اقىن ەلورداعا كەلگەننەن كەيىن ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, تاۋەلسىزدىك جولىندا قۇربان بولعان ەرەن باتىرلار مەن تۇعىلى تۇلعالار تۋرالى 40-قا جۋىق پوەما جازدى. مۇنداعى بارلىق كەيىپكەر بەينەسى كوركەم كەستەلەنگەن. ولاردىڭ قايتالانباس وبرازى, شىعارمانىڭ شىنايىلىعى, شۇرايلى ءتىلى وقىرماندى بىردەن باۋراپ الادى. اۋدارماعا دا ات ءىزىن سالىپ, شىعىستىڭ ۇلى شايىرى الىشەر ناۋايدىڭ «ەسكەندىر قورعانى», ء«لايلى-ءماجنۇن» داستاندارى مەن تۇرىكتىڭ ءVىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن ۇلى اقىنى ءجۇنىس ەمىرەنىڭ تۋىندىلارىن ءتارجىمالادى. ءوزى دە وسى ۇلى اقىنداردان كوپ ونەگە الدى. بيىكتەدى. بالالارعا ارناعان شىعارمالارىنىڭ ءوزى – ءبىر توبە. ء«ان-دومبىرا», «سارىارقا», «داۋرەن-اي», «ارمان», «داريعا, داۋرەن» سەكىلدى انگە جازعان سوزدەرى دە قۇيىلىپ تۇسكەن. ءان ماتىندەرىن كلاسسيكالىق دەڭگەيگە كوتەردى.
كورنەكتى اقىننان گازەتكە ەكى رەت سۇحبات الدىم. ەكەۋى دە ەلوردالىق باسىلىمدا جاريالاندى. سوندا ول كىسى قازاق اقىندارىنىڭ تەمىرقازىعى – اباي ەكەنىن, ءوزى دە حاكىمدى بالا كۇنىنەن ءپىر تۇتىپ وسكەنىن ايتىپ ەدى.
«ابايدى جاسىمنان جاستانىپ وقىدىم. بىراق مەنىڭ جان-دۇنيەمە توڭكەرىس جاساعان – قاسىم امانجولوۆ. قاسىمنىڭ بارلىق شىعارماسىن بويىما ءسىڭىردىم. كەيىن مەنىڭ پوەزيادا بىردەن كوتەرىلىپ كەتۋىمە شىعىستىڭ ۇلى شايىرلارىنىڭ ءبىرى – الىشەر ناۋايدىڭ داستاندارىن اۋدارۋىم سەبەپ بولدى. الىشەر – بارلىق تۇركى حالقىنا ورتاق اقىن. ول شىعارمالارىن تۇرىك, پارسى تىلىندە جازعان. مەنىڭ ەپيكالىق جانرعا باتىل بارۋىما شىعىس پوەزياسى تىنىس بەرىپ, قاناتتاندىردى», دەدى.
نەسىپبەك اعانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – جاستارعا جاناشىر ەدى. قولى اشىق بولاتىن. ەشتەڭەدەن تارتىنىپ قالمايتىن. قانشاما جاستى مۋزەيگە جۇمىسقا الىپ, قامقورلىق كورسەتتى. سونىڭ شەت جاعاسىن مەن دە كوردىم. مىنە, اسىل اعانىڭ ارامىزدان الىستاعانىنا ەكى جىلدان اسىپ بارادى. بيىل كوزى ءتىرى بولسا 75 جاسقا تولىپ, مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋشى ەدى. الايدا اقىننىڭ ءالى كۇنگە دەيىن كەز كەلگەن ورتانى ءۇيىرىپ الاتىن ءۇنى, بالاداي رياسىز كۇلكىسى, كەيدە جوق جەردەن بۇرتيا قالاتىن مىنەزى, اشىق-جارقىن بەينەسى كوز الدىمدا سايراپ تۇر. تەلەفون شالعاندا: «ازاماتجان, حال جاقسى ما؟», دەپ بىردەن تانيتىن. ارداقتى اعانىڭ وسى قوڭىر داۋىسى قۇلاعىمنان كەتپەيدى.