ەگەمەندىك تۋىن كوتەرىپ, ەڭسەسىن تىكتەگەن قازاق ەلىنە الەمنىڭ الپاۋىت دەرجاۆالارىمەن تەڭ دارەجەدە قاتىناس ورناتىپ, كوپۆەكتورلى ساياساتتى ۇستانۋ – ستراتەگيالىق تاڭداۋدىڭ ءبىر پاراسى عانا. سونىمەن قاتار تاريحى تامىرلاس, ءدىنى مەن ءتىلى جاقىن, قۇدايى كورشى باۋىرلاس حالىقتارمەن بايلانىستى نىعايتىپ, ءوزارا سەنىم مەن سىيلاستىقتى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ اسا ماڭىزدى تىرەگى.
كەيىنگى ۋاقىتتا وسى باعىتتا ديپلوماتيالىق بەلسەندىلىك ايرىقشا بايقالادى. جاقىندا عانا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇحيت اسىپ, «ورتالىق ازيا – اقش» سامميتىنە قاتىسىپ, ايماقتىڭ دامۋ كەلەشەگىن جاھاندىق دەڭگەيدە تالقىلاپ قايتسا, قاراشانىڭ 15-16 كۇندەرى وزبەكستاندا وتكەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ VII كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە دە ارىپتەستەرىمەن بىرگە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن بىرگە سارالادى.
ەۋرازيا كىندىگىندە ءجۇرىپ جاتقان ءوزارا ىقپالداستىق پەن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە بۇكىل الەم كوز تىگىپ وتىر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. كۇنى كەشە تاشكەنت تورىندەگى جيىن جەتىستىكتەرى تۋرالى تورتكۇل دۇنيەنىڭ اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە اتاعى الىسقا كەتكەن الپاۋىت مەديا قۇرالدارى دا بار.
سونىڭ قاتارىندا قارت قۇرلىقتىڭ باستى اقپارات كوزى سانالاتىن «Euronews» سايتى ورتالىق ازيا ينتەگراتسياسىنىڭ باستى ويىنشىلارى – قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا ءمان بەرىپ, 1,3 ملرد دوللارعا باعالانعان بىرلەسكەن جوبالار ىسكە قوسىلعانىن جازادى.
«وزبەكستان مەن قازاقستان قۇنى 1,3 ملرد دوللار (1,18 ملرد ەۋرو) تۇراتىن جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى باستاعانى تۋرالى مالىمدەدى, سونداي-اق 2030 جىلعا قاراي ەكىجاقتى جىلدىق تاۋار اينالىمىن 10 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋگە بەيىل», دەلىنگەن اقپاراتتا. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەيبىر «ساراپشىلار» ايتىپ جۇرگەندەي, قازاقستان مەن وزبەكستان ءبىر-بىرىمەن جارىسىپ, باسەكەلەسىپ جاتقان ەلدەر ەمەس, تاتۋ كورشى ءارى سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن مالىمدەگەن ءسوزىن نازارعا العان.
«ەل باسشىلارى ونەركاسىپ, قۇرىلىس, مۇناي-حيميا, قارجى, لوگيستيكا جانە تۋريزم سالالارىندا جەتى ءىرى جوبانى ۆيرتۋالدى ىسكە قوسۋ راسىمىنە قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا اتامەكەن (قازاقستان) جانە گ ۇلىستان (وزبەكستان) وتكىزۋ بەكەتتەرى ايماعىنداعى «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك ىنتىماقتاستىق ورتالىعى بار. كەشەندە ءوندىرىس الاڭدارى, تاۋارلار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساقتايتىن قويما, سونداي-اق جۇكتەردى جەتكىزۋدى جىلدامداتاتىن ءارى لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتاتىن زاماناۋي كولىك ينفراقۇرىلىمى بار», دەلىنگەن «Euronews» اقپاراتىندا.
سونىمەن قاتار تاشكەنتتە «Tenge Bank»-ءتىڭ باس كەڭسەسى, تاشكەنت وبلىسىندا «Silkway Central Asia» كوپفۋنكتسيالى لوگيستيكالىق ورتالىعى, قاشقانداريا وبلىسىندا الكيلبەنزول وندىرەتىن مۇناي-حيميا كەشەنى, جاڭا تاشكەنتتە «استانا», ال ەلوردامىزدا «تاشكەنت» قوناقۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنىن جازعان.
تۇركيانىڭ «انادولۋ» اگەنتتىگى ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى تۋرالى بىرنەشە ماڭىزدى ماتەريال جاريالاپتى. سونىڭ ءبىرى – «ورتالىق ازيا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى: ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى» دەپ اتالعان ماقالادا بۇل فورماتتىڭ ايماقتاعى ءوزارا ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدى قادامى ەكەنى ايتىلادى.
«اتالعان پلاتفورما كەڭەس وداعىنىڭ قۇلاۋىنان كەيىن پايدا بولعان جانە كوپ جىلدان بەرى ءتۇيىنى تارقاتىلماي كەلە جاتقان شەكارالىق داۋلار, سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسىپ پايدالانۋ, كولىك پەن لوگيستيكا سالاسىنداعى پروبلەمالار, سونداي-اق قاۋىپسىزدىك جانە راديكاليزممەن كۇرەس سەكىلدى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن تىكەلەي ىزدەيتىن تەتىك بولىپ وتىر. كەزدەسۋ ايماق ەلدەرىنە ءۇشىنشى تاراپتىڭ قاتىسۋىنسىز, ءوز پروبلەمالارىن وزدەرى تالقىلاپ, جول تابۋعا مۇمكىندىك بەردى. قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر ناتيجەسىندە ايماق ەلدەرى اراسىنداعى شەكارا داۋلارى, سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسىپ پايدالانۋ ماسەلەسى رەتكە كەلدى», دەلىنگەن ماقالادا.
بۇعان قوسا ورتالىق ازيا ەلدەرى «جىبەك جولى» ۆيزاسى باستاماسىن ىسكە قوسۋ جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتقانىنا ءمان بەرە كەلە, بۇل ءوز كەزەگىندە شەتەلدىك تۋريستەرگە ايماق مەملەكەتتەرىن ءبىر ۆيزامەن ارالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. سونىمەن قاتار الەمدەگى گەوساياسي وزگەرىستەر مەن شيكىزات رەسۋرستارىنا, ونىڭ ىشىندە ماڭىزدى سيرەك مەتالدارعا دەگەن سۇرانىس الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ ورتالىق ازياعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرعانىنا, ناتيجەسىندە اقش, ەۋروپالىق وداق, رەسەي, قىتاي, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, باسقا دا مەملەكەتتەر تاراپىنان C5+ فورماتىندا ديالوگ الاڭدارى ومىرگە كەلگەنىنە نازار اۋدارعان.
«Eurasia Today» ينتەرنەت باسىلىمى ايماق پرەزيدەنتتەرى كەزدەسۋىنىڭ قارساڭىندا ورتالىق ازيا مەن ازەربايجاننىڭ ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسى وتكەنىن, ول جەردە تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىسى «Made in Central Asia» برەندىن جاساۋ بولعانىن جازادى.
«وتىرىستا ءوزارا ساۋدا مەن ونەركاسىپتىك ينتەگراتسيانى دامىتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار تالقىلاندى. ايماق ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 20 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ ءۇشىن جۇمىس تەتىكتەرىن قۇرۋعا, «Made in Central Asia» برەندىمەن بىرلەسكەن وندىرىستىك الاڭدار قالىپتاستىرۋعا, بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جانە ونەركاسىپتىك جوبالارعا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى مەن ءىرى ينۆەستورلاردى تارتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى.
قاتىسۋشىلار اتاپ وتكەندەي, وزبەكستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋداسى 2017 جىلى 3,2 ملرد دوللاردان 2024 جىلى 6,9 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتى. ونىڭ ىشىندە قازاقستانمەن – 4 ملرد, قىرعىزستانمەن – 700 ملن, تاجىكستانمەن – 570 ملن, تۇرىكمەنستانمەن ءوزارا ساۋدا 1,15 ملرد دوللاردان استى. ال ازەربايجاننىڭ وا ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى 2025 جىلدىڭ 9 ايىندا 58 پايىزعا ءوسىپ, 1 ملرد دوللاردى قۇرادى», دەلىنگەن ماقالادا.
سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, شيكىزات جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتتەردى بىرلەسىپ يگەرۋ, سونداي-اق جوعارى قوسىلعان قۇنى بار دايىن ءونىم ەكسپورتىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنىن جازادى.
«وتىرىس قورىتىندىسى بو-يىنشا تاراپتار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ, كووپەراتسيانى دامىتۋ جانە بىرلەسكەن وندىرىستەر قۇرۋ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن جاساۋ ماسەلەلەرى بويىنشا نەگىزگى كەلىسىمدەردى قامتىعان بىرلەسكەن كومميۋنيكە قابىلدادى», دەلىنگەن ماقالادا.
ال سەربيا رەسپۋبليكاسىنىڭ «Politica» سايتى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وزبەكستانعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى كەزىندە قازاقستان, رەسەي جانە وزبەكستاننىڭ بىرلەسكەن گاز جوباسى تابىستى ناتيجەلەرگە جەتكەنىن جانە گاز ءترانزيتىن كوبەيتۋ جوسپارلانىپ جاتقانىن مالىمدەگەنىن جازعان.
«بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىز ارقىلى كوگىلدىر وتىندى تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋعا نيەتتىمىز. بۇدان بولەك, مۇناي مەن اتوم ونەركاسىبى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ كەلەشەگى زور. تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا قۇرمەت رۋحىندا جانە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ مۇددەلەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, سۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى الەۋەتىمىزدى ۇيلەستىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ وتتىك. بۇل باعىتتا سىندارلى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا بەيىلمىز. سۋ سالاسىنا تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋگە, سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋ مەن مونيتورينگتەۋ جۇيەسىن بىرلەسە دامىتۋعا باسىمدىق بەرەمىز. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋدىڭ كەلەشەگى مول. بۇل رەتتە ەلدەرىمىزدىڭ دەربەس جوبالارى بار. ولاردى بىرلەسىپ دامىتۋ بۇكىل ورتالىق ازياعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەر ەدى», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزىن جاريالاعان.