«كۇرەڭ بەرەت» ناعىز جاۋىنگەرلەرگە عانا جاراسادى

العاشقى كۇن جاۋىنگەرلەردەن نورماتيۆ قابىلداۋمەن باستالدى. بىرنەشە توپقا بولىنگەن ءجۇز قارالى ادام جان-جاقتا ءتۇرلى سىناق تاپسىردى. ءبىر توپ بيىك عيماراتتان ارقانمەن قۇلديلاپ, قابات تەرەزەلەرىنەن شارتتى «قىلمىسكەرگە» شابۋىل جاسادى. بىراق بۇدان بۇرىن ارنايى جاساق جىگىتتەرى جاسىرۋلى تۇرعان بيلەتتەردىڭ ىشىندەگى ارقان بايلاۋ ءتاسىلىنىڭ ءبىرىن تاڭداپ, ونى تاجىريبەدە كورسەتتى. كەيىن تاۋ جاتتىعۋلارىن ورىنداۋعا جىبەرىلدى. ەندى ءبىر توپ مۇشەلەرى مەرگەندىكتەرىن سىنادى. ءتۇرلى قارۋمەن, ءار پوزيتسيادا بىرنەشە نىسانانى ءدال كوزدەگەندەر كەلەسى ءنورماتيۆتى تاپسىرۋ قۇقىعىنا يە بولسا, كەيبىرى سىناقتى مەزگىلىنەن ەرتە اياقتادى.

«كۇرەڭ بەرەت» ءۇشىن كۇرەستىڭ ەكىنشى كۇنى توپ-توپقا بولىنگەن قاتىسۋشىلار 3 شاقىرىمعا جانە 100 مەترگە جۇگىردى. جاراۋلى اتتاي جاقسى دايىندىقپەن كەلگەندەرى توپتان وق بويى وزىق كەلدى. كەيبىرەۋلەر ءبىرىنىڭ ءىزىن ءبىرى باسىپ جەتتى. بۇل ۇزاق جارىس جولىنا شىعار الدىنداعى دەنە قىزدىرۋ ىسپەتتى بولعانىمەن, اسا ماڭىزدى جاتتىعۋلاردىڭ ءبىرى. قىسقا قاشىقتىقتا سىنعا تۇسكەندەر دە شاماسىن كورسەتىپ باقتى. مۇنىمەن تەكسەرىس بىتكەن جوق. جاۋىنگەرلەر بەلتەمىرگە تارتىلىپ, بىلەكتىڭ كۇشىن, ءتوزىم مەن جىگەر قۋاتىن بايقاتتى.

وسىدان سوڭ ۇمىتكەرلەر وتىرىپ-تۇرۋ, جەردە جاتىپ قولدى بۇگىپ-جازۋ, تىزەنى كەۋدەگە اكەلۋ, ءىش بۇلشىق ەتىن نىعايتۋ سىندى نورماتيۆ تاپسىردى. ولار ءتۇرلى قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندا قولدانۋ قاجەت قورعانىس جانە ۇرىس تاسىلدەرىن ورىندادى. ءتۇرلى سيۋجەتكە قۇرىلعان كۇتپەگەن شابۋىل قالاي جانە قانداي ادىسپەن تويتارىلۋى كەرەك ەكەنىن كورسەتتى. قاتىسۋشىلار بارىنشا باقىلاۋشىلاردىڭ وڭ باعاسىن الۋعا تىرىستى. ويتكەنى جاۋىنگەرلەر ەكى ەسكەرتۋ السا, سىناقتىڭ قالعان بولىمدەرىنە جىبەرىلمەيدى.

جاتتىعۋلاردى ورىنداۋ دەنە-بىتىمگە عانا ەمەس, جاۋىنگەرلەردىڭ مورالدىق-پسيحولوگيالىق جاي-كۇيىنە دە ءبىراز سالماق سالدى. سوندىقتان سۇرىنگەن ۇمىتكەرلەر دە بولدى. ءسويتىپ نەبارى ەكى كۇندە 20-عا جۋىق قاتىسۋشى الاڭنان شىعارىلدى. بىراق مۇنىمەن «كۇرەڭ بەرەتكە» كوز تىككەندەردىڭ سىناعى اياقتالمادى.

تاڭمەن تالاسا ويانعان ارنايى جاساق جاۋىنگەرلەرى توپتاسقان كۇيى ءتۇرلى ساباقتارعا قاتىستى. الدىمەن ۇمىتكەرلەر ءموبيلدى راديو قۇراستىرىپ, بايلانىس تورابىن قوسۋدان نورماتيۆ تاپسىردى. مۇنى ورىنداۋعا ولارعا نەبارى 40 سەكۋند ۋاقىت بەرىلدى. قاتىسۋشىلار بۇل تاپسىرمانى بارىنشا تەز ءارى ساپالى ورىنداۋعا تالپىندى. جانتالاسقان جاۋىنگەرلەر بەرىلگەن ارناعا ءدال ءتۇسىپ, راديو جيىلىكتى انىقتاۋدان قاتەلەسپەدى.

ال ۇمىتكەرلەردىڭ تاعى ءبىر توبى ارنايى سىنىپ ىشىندە تاكتيكالىق, وپەراتيۆتىك ماقساتتار ءۇشىن جەرگىلىكتى جەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋگە كىرىستى. ولارعا ءار ءتۇرلى نۇسقاداعى دايىن كارتالار ۇسىنىلدى. تاپسىرمانى ورىنداۋ اسا ءبىر فيزيكالىق كۇشتى قاجەت ەتپەسە دە, جاۋىنگەرلەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق قابىلەتىن سىنادى. دايىندىقپەن كەلگەن ۇمىتكەرلەر توسىلمادى, بىراق ازدى-كەم قاتەلىككە بوي الدىرعاندارى دا بولدى. سوعان قاراماستان باقىلاۋشىلار ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

«كۇرەڭ بەرەتكە» جەتپەي قويمايمىز دەگەن جىگىتتەر قولدارىنا كۇرەك تە ۇستادى. ولار ساناۋلى مۇمكىندىك ىشىندە كۇرەكتى سابىنان ۇستاپ, بىرنەشە مەتر قاشىقتىقتا ادام بويىنداي سورايعان اعاشقا ءدال قاداۋى ءتيىس. قولىنداعى كۇرەككە كۇمانمەن قاراپ, ساتسىزدىگى ءۇشىن كىنالاپ جاتقاندار دا تابىلدى. بىراق ەكىنشى رەت بەرىلگەن مۇمكىندىك كوزدەرىندە وت ويناعان وعىلاندارىمىزعا كەلەسى كەزەڭگە وتۋگە جول اشتى.

شەشۋشى كەزەڭ. تاڭ ءالى قىلاڭ بەرىپ ۇلگەرگەن جوق. تىپ-تىنىش قاراڭعىلىقتى بۇرىننان «كۇرەڭ بەرەت» يەگەرى اتانعانداردىڭ تارس-تۇرس ەتكەن قارۋى بۇزىپ جىبەردى. بۇل – جورىق الدىندا ۇمىتكەرلەرگە بەرىلگەن دابىل ەتىن. ءبىر كۇن بۇرىن مانداتتىق كوميسسيانىڭ وڭ شەشىمىن العان ابادان جىگىتتەر اپىل-عۇپىل سىرتقا جۇگىرىپ, قورعانىس شەبىن قۇرادى. وسىلايشا, 65 شاقىرىمدىق جورىق الدىندا جاۋىنگەرلەردى ءبىر جۇگىرتىپ العان تورەشىلەر شەشۋشى سىناقتاردى قابىلداۋعا دايىن ەكەنىن اڭعارتتى.

ارنايى جاساق جاۋىنگەرلەرى مىنگەن كولىك مەجەلى جەرگە جەتكەندە ىشتەگى جىگىتتەر دەسانتتىق تاسىلمەن جەرگە سەكىرىپ, قورعانىس قالپىن ساقتاپ تۇردى. كوپ وتپەي توپ-توپقا بولىنگەن ۇمىتكەرلەر سورە سىزىعىنا كەلىپ, قاز-قاتار ساپ تۇزەدى. ستارت بەرىلگەنى سول-اق ەكەن تىپىرشىپ تۇرعان جەلاياق جىگىتتەر جاي وعىنداي جىلت ەتىپ, مارەگە قاراي ۇمتىلدى. ءبارى دە باستاپقى 5 شاقىرىمدى بەلگىلى ۋاقىت ارالىعىندا باعىندىرۋ كەرەك ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ءسويتىپ بۇل نورماتيۆ ويداعىداي ورىندالدى.

جەلە جورتقان جىگىتتەر ەندى ءبىر تۇستا جازىق دالانى ارتقا تاستاپ, تاۋلى-تاستى مەكەنگە تابان تيگىزدى. ويلى-قىرلى جەرلەردەن ورعىپ وتكەن وعىلاندار ويىسقا قاراي ويىستى. ىلە-شالا قولدارىنداعى قارۋىن بيىك ۇستاپ, ىلەنىڭ بەلدەن اساتىن مۇزداي سۋىن شىمىرىكپەستەن كەشىپ ءوتتى. سۋ كيىمىن سىعىمداپ, ءسال-ءپال رەتتەلىپ الىپ, ورگە قاراي ورشەلەنە جۇگىردى. دامىلسىز جۇگىرىس پەن تورەشىلەردىڭ تۇرتپەگى قايتا باستالدى. كوپتى كورگەن تاجىريبەلى اعا بۋىن انادايدان ايعايلاپ, جىگىتتەرگە ءبىر دەم بەردى.

كەلەسى كەزەكتە ۇمىتكەرلەر 400 مەتر توڭىرەكتە الدىڭعى شەپتە شابۋىلداۋ داعدىلارىن كورسەتتى. بۇل ەندى اسا قيىندىق تۋدىرا قويمايتىن, بىراق الداعى الىس جولدى ۇزارتا تۇسەتىن سىناقتاردىڭ ءبىرى. ودان قالدى وت پەن سۋدان, تاۋ مەن تاستان اسقان ازاماتتاردى بىرەسە وتىرعىزىپ, بىرەسە تۇرعىزىپ ابدەن سۇلەسوق ەتەدى. ارينە, بۇل جىگىتتەردىڭ تەمىردەي ءتوزىم مەن قىراعىلىعىن قايراۋ بولسا كەرەك.

جوتالى جەردىڭ توبەسىنە شىققاندا قاننەن قاپەرسىز كەلە جاتقان مىقتىلارعا ور قازۋ بۇيىرىلدى. جارتى ساعاتقا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە ارقايسىسى ۇزىندىعى –170, ەنى – 60 سانتيمەترلىك ور قازىپ شىقتى. تەرەڭدىگى 30 cانتيمەترلىك وردى تورەشىلەر تەكسەرىپ, باعاسىن بەردى. قارۋ اسىنعان توپتى جاقىنداستىرا تۇسەتىن تاعى ءبىر تاپسىرما جاراقات العان قارۋلاسىن 15 مەترگە دەيىن سۇيرەپ ءوتۋ ءنورماتيۆى. ولار جارالى جاندى سۇيرەمەس بۇرىن الدىمەن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋى شارت. ءدال وسىعان ۇقساس ءنورماتيۆتىڭ ءبىرى – باۋىرىمەن 50 مەترگە دەيىن جورعالاۋ. ءبىر قاراعان جانعا قارۋىن قولىنىڭ ۇستىنە قويىپ, جەر باۋىرلاپ جىلجۋ وڭاي كورىنەدى. استە ولاي ەمەس! مۇنىڭ ازابىن تالاي شاقىرىم شاڭ جۇتىپ, القىمى تارىلعان, ءال-دارمەنى ازايىپ, بولدىرا باستاعان ادام عانا تۇسىنەدى. يىعىڭدى نەمەسە جامباسىڭدى كوتەرىپ كور, كوكجەلكەدە ءتونىپ تۇرعان تورەشى ساپارىڭدى وسى جەردەن توقتاتۋعا دايىن تۇر. بۇل دا ۇمىتكەردى الاڭداتادى. مىنە, وسىنداي اۋىرتپالىق سالدارىنان ساۋساقپەن سانارلىق قانا سەكۋندقا كەشىككەن كەي ۇمىتكەر قاتاردان شىعارىلىپ جاتتى.

قيىندىق مۇنىمەن بىتكەن جوق. كەلەسى نۇكتەدە باسىنا گازعا قارسى تۇمىلدىرىق كيىپ جۇگىرۋگە ءماجبۇر بولدى. سەبەبى ولاردىڭ جولىن ءتۇتىن تورلادى. ارنايى جاساق جاۋىنگەرلەرى وسىنداي قيىن-قىستاۋ ساتتە ساۋاتتى قيمىلداپ, جول بويىنان سىتىلىپ شىعۋعا ءتيىس. بىراق بۇل سىناقتى ولار شىبىن شاققان قۇرلى كورگەن جوق. ءورت جالماعان اۋماقتى دا ارتقا تاستادى. ەندى ون شاقىرىمنان كەيىن ولاردى ۇلكەن ءۇزىلىس كۇتىپ تۇر. ول ءۇشىن جىگىتتەر كەش باتپاي تۇرىپ, تۇنەمەلىك ورىنعا جەتىپ الۋى كەرەك. جىگەرلى جىگىتتەر بولسا دىتتەگەن مەجەگە ءتۇس اۋا جەتتى.

سىناقتى ابىرويمەن وتكەرگەن جاۋىنگەرلەردىڭ جۇزىنىنەن نۇر بايقالادى. ءبىر-بىرىنە دەم بەرىپ, دەمەۋ بولىپ ءجۇر. ءتىپتى ولاردىڭ اراسىندا اعالى-ءىنىلى باۋىرلار دا بار بولىپ شىقتى. جورىقتا ءجۇرىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ تاعدىرىنان بەيحابار بولعان ەكەۋدىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ءساتىن سالسا, اعايىندىلاردىڭ ءبىر ۇيدەن شىققان «ەكى كۇرەڭ بەرەت» يەگەرى اتاناتىن كۇنى دە الىس ەمەس...

جاۋىنگەرلەر كۇن ۇياسىنا باتپاي تۇرىپ, جاتىن ورىندى سىرت كوزگە بىلىنبەيتىندەي ەتىپ سايلاپ الدى. ءتۇن ىشىندە كەزەك-كەزەگىمەن قوسىندى دا كۇزەتتى. كەلەسى كۇنى تۇنگى قوسىننان شىققان جاۋىنگەرلەر تۋ كوتەرىپ اقتىق سىنعا بەت الدى. 65 كيللومەتر جولدى جۇگىرىپ, قۇر سۇلدەرى قالعان 13 باتىر كەلە سالا وق-ءدارى تاسىمالداۋعا كىرىسىپ كەتتى. باس كوتەرمەي سۇيرەلەپ جۇرگەن قوراپ تا جەڭىل ەمەس. سالماعى – 25 كەلى. بىراق ولار قول سوزىم جەردە تۇرعان «كۇرەڭ بەرەتتەن» ايىرىلماس ءۇشىن بار كۇشىن سالدى. 

جاۋىنگەرلەر قارۋلاسىنا قارايلاي ءجۇرىپ, كەدەرگىلەردى باعىندىرۋى شارت. ءبىرى ۇمتىلىپ الدىعا كەتكەندە ەكىنشىسى قورعانىستا قالادى. جۇپ جازباي جۇگىرگەن جاۋىنگەرلەر وسى جەردە بىرلىك تانىتپاسا, بۇعان دەيىنگىنىڭ ءبارى بەكەر. سەبەبى ەكەۋىنىڭ ءبىرى جولدا قالسا, سىناقتان ەكەۋى دە شەتتەتىلەدى. بۇل تاكتيكا جاۋىنگەردىڭ جانىنداعى سەرىگىنە دەگەن سەنىمدى نىعايتۋ ءۇشىن قاجەت. ءسويتىپ, سوڭعى نۇكتەگە اياڭداعاندا جىگىتتەر بوراعان وقتىڭ استىندا قالدى. اسىعىپ-اپتىققان ازاماتتار قاز-قاتار تىزىلە قالىپ, كەزەك-كەزەك وزدەرىمەن بىرگە الىپ جۇرگەن قارۋدان وق اتتى. ساقىلداپ تۇرعان اۆتوماتتار ءۇنى كەزەكتى ءبىر ۇمىتكەرگە كەلگەندە كۇرمەلىپ قالدى. ەكىنشى مۇمكىندىكتە اتىلماسا, توككەن تەر زايا كەتىپ, «كۇرەڭ بەرەت» كوزدەن بۇلبۇل ۇشادى. ۇمىتكەر اۆتوماتتىڭ زاتۆورىن وقجاتارمەن ۇرعىلاپ جىبەردى. كەپتەلىپ قالعان پاترون سىرتقا ۇشتى. وقتى ورنىنا قايتا سالىپ, شۇرىپپەگە ساۋساق جۇگىرتتى. ءۇمىت پەن ۇرەي تورلاعان ويدى اۆتوماتتىڭ داۋىسى بۇزدى.

تورەشىلەر سوندا دا تۋلاعان جۇرەككە تىنىم بەرەر ەمەس. تىقسىرعان كۇيى شاڭى شىعىپ جاتقان شارشى الاڭعا اكەلدى. سىناقتىڭ اقتىق ساتىندە ۇمىتكەرلەر ءبىر-بىرىمەن كۇش سىناساتىن بولدى. جاۋىنگەرلەر ءۇش مينۋتتان ءۇش راۋند توبەلەستى. ال قارۋلاس قارسىلاسىنا جاناشىرلىق تانىتىپ, جايباسارلىق كورسەتسە, تورەشىلەر بىردەن ايىپپۇل سالدى. مۇنداعى باستى مىندەت – اۋىر سوققى مەن ايلالى ادىسكە قارسى تۇرا ءبىلۋ. بىراق ۇمىتكەرلەردىڭ ۇكىلى ءۇمىتىن اۋىر سوققى دا, تيگەن جۇدىرىق تا ۇركىتە المادى. جىگەرلى جاۋىنگەرلەر «كۇرەڭ بەرەتكە» لايىقتى بولىپ شىقتى. وسىلايشا, سىناق ءوز مارەسىنە جەتتى.

6654 اسكەري ءبولىمىنىڭ ساپتىق الاڭىندا سىناقتان سۇرىپتالعان 13 جاۋىنگەر ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-مايور اڭساعان بالتابەكوۆتىڭ قولىنان «كۇرەڭ بەرەتتەرىن» الدى. بۇل – ولاردىڭ ومىرىندەگى ايرىقشا كۇن. جەڭىمپاز جىگىتتەردىڭ اراسىندا جوعارىدا ءبىز اتاپ وتكەن اعايىندىلار دا بار. ولار – «كۇرەڭ بەرەت» يەلەنگەن باۋىرلار رەتىندە تاريحتا قالدى. جاراسىمدى كورىنىسكە كوز ءسۇيسىندى. ارينە, «كۇرەڭ بەرەت» ناعىز جاۋىنگەرگە عانا جاراسادى!

جانبولات كەنجەعۇل,

جۋرناليست

استانا – الاتاۋ – استانا