استىقتى ءوڭىردىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن جوبالار

جينالعان استىقتىڭ 70%-ى – جوعارى ساپالى ءونىم. Cونىڭ ارقاسىندا اقمولا استىعى بۇگىندە حالىقارالىق نارىقتى باعىندىرىپ جاتىر. جىل باسىنان بەرى الىس-جاقىن شەت ەلدەرگە 3,5 ملن توننادان استام استىق ەكسپورتتالدى. ەستونيانىڭ مۋگا گرەين تەرمينالىمەن مەموراندۋمعا قول قويۋ ناتيجەسىندە جالپى 209 مىڭ توننا استىقتى يتالياعا, بەلگياعا, ەستونياعا ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

– ايماقتا كەيىنگى ەكى جىل جوعارى رەنتابەلدى مايلى داقىلدار ەگىسىنىڭ اۋماعى 2,5 ەسە ۇلعايىپ, العاش رەت 500 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ناتيجەسىندە, 600 مىڭ تونناعا جۋىق مايلى داقىلدار جينالدى. بيىل اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە 250 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. وسى ارقىلى مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ەنگىزۋ كولەمى ءۇش ەسە ارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ ماقساتىندا قۇنى 62 ملرد تەڭگە بولاتىن 1 600 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى جەڭىلدەتىلگەن ليزينگپەن ساتىپ الىندى. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە ارزانداتىلعان 172 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىندى, – دەدى اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى مارات احمەتجانوۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.

ءوڭىردىڭ مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا تۇراقتى, وڭ ديناميكا بايقالادى. مال باسىمەن قاتار مال ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى ارتقان. جىل باسىنان بەرى 168,5 مىڭ توننا ەت, 205 مىڭ توننا ءسۇت وندىرگەن. ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيتىن فەرمالار اشۋ, كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىستار ءبىر ساتكە دە توقتاعان ەمەس. مىسالى, بيىل 5 400 مال باسى بار بەس ءىرى فەرما اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 1 200 مالى بار ەكى ءسۇت فەرماسى اشىلادى. قازىر 12 400 باسقا ارنالعان 8 ءسۇت فەرماسىن سالۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

اقمولا وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن مول ءوندىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى – استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تۋرا كەلىپ تۇرعاندىعى. وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى 86 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرىپ, ەلوردا تۇرعىندارىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ كولەمىن ارتتىرعان. سۇتپەن قامتۋ ۇلەسى 30%-دان 50%-عا دەيىن, ەتپەن قامتاماسىز ەتۋ 30%-دان 40%-عا دەيىن, جۇمىرتقامەن قامتۋ ۇلەسى 80%-دان 100%-عا دەيىن وسكەن.

اقمولا وبلىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا ەلىمىزدەگى وزگە وڭىرلەر سەكىلدى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا باسىمدىق بەرەدى. بيىل ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 660 ملرد تەڭگەدەن استى. بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 250 ملرد تەڭگەگە ارتىق. اقمولا وبلىسىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «Aqmola» يندۋستريالىق ايماعىنىڭ ىرگەتاسىنا كاپسۋلا سالۋ ءراسىمى وتكەنى بەلگىلى. جاڭا زاۋىتتار مەن ءوندىرىس وشاقتارىن اشۋعا قولايلى ينفراقۇرىلىممەن قامتىلعان ايماق ەلورداعا جاقىن ورنالاسقان.  

– يندۋستريالىق ايماق ينۆەستورلار ءۇشىن ناعىز تارتىمدى ورتالىققا اينالىپ وتىر. وندا جالپى قۇنى 1 ترلن تەڭگەدەن اساتىن جوبالار 4 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە استىقتى تەرەڭ وڭدەيتىن العاشقى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل – 1,8 ملرد اقش دوللارى كولەمىندەگى ينۆەستيتسيا. ونىڭ اياسىندا جىلىنا 3 ملن تونناعا دەيىن استىق وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان. ماڭىزدىسى, بۇل جەردە تۇپكىلىكتى سۇرانىسقا يە بولاتىن تاۋارلار – ناتري گلۋتاماتى, كراحمال, مينەرالدى تىڭايتقىشتار وندىرىلەدى. سونداي-اق كلينكەر ونىمدەرى مەن قاپتاما كىرپىش شىعاراتىن, پەستيتسيد پەن تىڭايتقىشتار وندىرەتىن زاۋىتتار­دىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. وسىنىڭ بارلىعى استانا اگلومەراتسياسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ورتاق جۇمىستىڭ ءبىر بولىگى, – دەدى م.احمەتجانوۆ.

اقمولا اۋماعىندا ونەركاسىپ سالاسى دا تۇراقتى دامىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى ءوندىرىس كولەمى 2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بۇگىندە وبلىس ماشينا جاساۋ سالاسىندا كوشباسشى, تەمىرجول پودشيپنيكتەرىن ءوندىرۋدىڭ 100%-ىن, ارنايى اۆتوموبيلدەر ءوندىرىسىنىڭ 84%-ىن قامتيدى. سول سەكىلدى ەلىمىزدەگى استىق جينايتىن كومباينداردىڭ 50%-ى ءدال وسى وڭىردە وندىرىلەدى. وبلىس قۇرامىندا التىن بار رۋدانىڭ جارتىسىنان استامىن, ەلىمىزدەگى التىن ءوندىرىسىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن وندىرەدى. نەگىزگى كومپانيالار – التىنتاۋ كوكشەتاۋ, التىنالماس, ەردجي گولد. وڭىردە ماشينا جاساۋ 2,2%-عا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى 11%-عا, سۋسىندار ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 20%-عا, حيميا ونىمدەرى 30%-عا ۇلعايعان. قازىر كىرپىش ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ جونىندەگى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسىعان دەيىن وڭىردەگى زاۋىتتار جىلىنا 250 ملن كىرپىش شىعارىپ كەلسە, الدا ونىڭ قۋاتتىلىعىن ءۇش ەسەگە ارتتىرۋ جوسپاردا بار. وسى باعىتتا سەگىز زاۋىت سالۋ جونىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن بەسەۋى ىسكە قوسىلادى.

مۇقتاج ازاماتتاردى جايلى, ساپالى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىستار جۇيەلى جالعاسىپ كەلەدى. بيىل 7 مىڭنان استام ازامات تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتقان. ونىڭ 2 مىڭى مۇقتاج ازاماتتار. وڭىردە قازىر بيزنەسپەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن جاڭا ءارى ءتيىمدى تاسىلدەر ەنگىزىلىپ جاتىر. ايتالىق, جەكە قۇرىلىس كومپانيالارىنان دايىن پاتەرلەردى ساتىپ الۋ مەحانيزمى الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇيدى جىلدام سالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتتى. بيىل وسى تاسىلمەن 750 پاتەر ساتىپ الىنعان. سونداي-اق بۇل مەحانيزم جەكە ينۆەستيتسيالاردى رەنوۆاتسيالاۋ باعدارلاماسىنا تارتۋعا, پروبلەمالىق ۇلەستىك ۇيلەردى اياقتاۋعا جول اشتى. بيىل تۇرعىن ءۇي قورىن رەنوۆاتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا 740 پاتەرلىك 11 كوپقاباتتى ءۇي سالىنعان. ولار ەسكىرگەن, توزىعى جەتكەن ۇيلەردىڭ ورنىنا قايتا بوي كوتەردى. قوسشى قالاسىندا 543 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالسا, ونىڭ 110 پاتەرى الدانعان ۇلەسكەرلەرگە تەگىن بەرىلگەن. قالعان پاتەرلەر مەملەكەتتىڭ دايىن تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ جونىندەگى باعدارلاماسى اياسىندا ساتىپ الىندى. ءۇيىن داۋلاپ جۇرگەن وزگە ۇلەسكەرلەردىڭ ماسەلەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىلەدى.

وبلىس اكىمىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن كەزەك سۇراق-جاۋاپقا كەلدى. ءبىز قويعان ساۋالىمىز استانا قالاسىنىڭ ماڭىنداعى قالالاردىڭ دامۋىنا, ونىڭ ىشىندە گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى بولدى. ەلوردادا ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى جىلدان-جىلعا جەدەلدەپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك, قوسشى قالاسىنان بولەك, ىرگەلەس اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتپاسا بولمايدى.

– بيىل «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 9 مەكتەپ سالىندى. سونىڭ جەتەۋى استانا ىرگەسىندەگى تسەلينوگراد اۋدانىن­دا جاڭا وقۋ جىلىنان پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا 1000 بالانى استانادان اۋىلعا قايتاردىق. ولار وسى كۇنگە دەيىن قالا مەكتەپتەرىنە قاتىناپ, اۋرە بولعان ەدى. جايلى مەكتەپتەردىڭ قالاداعى مەكتەپتەردەن ەش ايىرماشىلىعى جوق. بارلىعى ءبىر اۋىسىمدا وقيدى. تۇستەن كەيىن بالالاردىڭ ۇيىرمەلەرگە قاتىسىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا تولىق جاعداي جاسالعان. جوعارىدا ايتىلعان رەسپۋبليكالىق يندۋستريالدى ايماق ارشالى اۋدانىندا قۇرىلىپ جاتىر. دەمەك قالاعا قاتىنايتىن جۇمىسشىلاردىڭ كوبى سول ايماقتان تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ, بۇرىنعىداي قالاعا سابىلمايدى, – دەدى وبلىس اكىمى.

ءبىز ءوڭىر باسشىسىنان استانا ىرگەسىندەگى اۋىلداردى گازداندىرۋعا قاتىستى جاۋاپتى ناقتىلاۋدى سۇرادىق.

– جاقىندا تالاپكەر اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى گازبەن قامتىلدى. ەندىگى كەزەكتە قوياندى اۋىلىنا گاز بەرەمىز. جالپى, بيىل نۇرلى, اققايىڭ, شۇبار, قوسشى, التىنسارين, تالاپكەرمەن قوسا, قوياندى, ارشالى اۋىلدارىن گازبەن قامتۋ كوزدەلگەن ەدى. مەجە تولىق ورىندالادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز. كەلەر جىلى وزگە 6 ەلدى مەكەندى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە قاتاركول, قىزىلسۋات, قاراجار, اقبۇلاق, تايتوبە اۋىلدارىنىڭ, قوسشى قالاسىنىڭ 2-, 3-كەزەڭى قوسىلادى. بۇدان بولەك, وڭىردە تاعى 8 اۋىلعا گاز بەرۋ جونىندەگى جوبا ازىرلەنىپ جاتىر, دەپ تۇيىندەدى م.احمەتجانوۆ.