«ادىلەتتى قازاقستان: ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەت ىنتىماقتاستىعى» تاقىرىبىندا ەلوردادا وتكەن ءحىى ازاماتتىق فورۋمدا ساراپشىلار ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ماسەلەن, ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتىق قوعام پرەزيدەنت العا قويعان پارلامەنتتىك رەفورمانىڭ قالىپتاسۋىنا بەلسەندى قاتىسۋى قاجەت. سونداي-اق جالپىۇلتتىق ماسەلەدە بۇل قوعامنىڭ ءرولى ەرەكشە. وسى ورايدا فورۋم ەلىمىزدە اەس سالۋ, ەكولوگيا, تسيفرلىق دامۋ, ينكليۋزيا, جاستاردىڭ باستامالارىن قولداۋ سەكىلدى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.
بانۋ نۇرعازيەۆا,
قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى:
– مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان ادىلەتتى قازاقستان تۇجىرىمداماسى ازاماتتىق سەكتور نەگىزگى ءرول اتقاراتىن جاڭا الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتى بىلدىرەدى. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە بولىپ جاتقان رەفورمالار ارقىلى قوعامدىق سانانى وزگەرتۋ ءجۇرىپ جاتىر. بۇعان قوعامدىق كەڭەستەر, ونلاين پلاتفورمالار, ومبۋدسمەن ينستيتۋتى, تسيفرلىق پلاتفورمالار, قوعامدىق باقىلاۋ قۇرالدارى سەكىلدى ديالوگتىڭ جاڭا تەتىكتەرى اسەر ەتىپ وتىر. قازىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار (ۇەۇ) مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ناقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, ولار جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ, ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە اتسالىسىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا دا ىقپال ەتەدى. ەۋروپا عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, كوممەرتسيالىق ەمەس سەكتورداعى اقىلى نەمەسە ەرىكتى جۇمىسپەن قامتۋ قۇرىلىس يندۋسترياسىمەن سالىستىرۋعا بولاتىن حالىقتىڭ شامامەن 6 پايىزىن قۇرايدى. سوندىقتان ۇەۇ-نى قولداۋعا باعىتتالعان بارلىق كۇش-جىگەر جاڭا قىزمەتتەر, جۇمىس ورىندارى, ازاماتتاردىڭ سەنىمى مەن بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ تۇرىندە قايتارىلادى.
مەملەكەت ۇەۇ-عا الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتاردى جۇزەگە اسىرۋشى رەتىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار يدەيالاردىڭ, يننوۆاتسيالاردىڭ كوزى جانە جاڭا شەشىمدەردىڭ درايۆەرى رەتىندە قاراعانى ءجون.
سارانگو رادنااراگچا,
قازاقستانداعى بۇۇ-نىڭ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى:
– ازاماتتىق قوعام – ەل مەن قوعامنىڭ دامۋ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە قول جەتكىزۋدە, مۇقيات تالدانعان يدەيالار مەن تاجىريبەلەردى ىرىكتەپ, الەۋمەتتىك كۇشتەردى بىرىكتىرەتىن ەلەۋلى كۇش. سونداي-اق ازاماتتىق قوعام ماسەلەنى شەشۋدىڭ الدىڭعى قاتارىندا, ءبىرىنشى بولىپ ارەكەت جاساپ, «جۇمىس كەڭىستىگىنەن» سوڭعى بولىپ شىعادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ءوز تاراپىنان ازاماتتىق قوعامنىڭ ينكليۋزيۆتى, اشىق ءارى مازمۇندى ارەكەت ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلادى.
قازاقستاندا بۇۇ مەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى سەرىكتەستىك ادام قۇقىقتارىن دامىتۋ, گەندەرلىك تەڭدىكتى قولداۋ, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ مەن ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدارعا قامقورلىق كورسەتۋ, بوسقىنداردى قورعاۋ سياقتى كوپتەگەن سالادا تۇراقتى تۇردە نىعايا ءتۇستى.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى ۇكىمەتتىڭ ازاماتتىق قوعاممەن ءوزارا ارەكەتتەسۋىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. قازاقستان ۇكىمەتى تۇراقتى, ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋعا ۇەۇ-نىڭ ۇزدىكسىز بەلسەندى قاتىسۋىن ىنتالاندىراتىن باستامالاردى قولدايدى.
الماتىداعى بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاننىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ايماقتىق ورتالىعى ازاماتتىق قوعام ءۇشىن ايماقتىق پروبلەمالار مەن شەشىمدەردى جيناۋ جانە تالقىلاۋعا قوسىمشا الاڭ بولا الادى. ازاماتتىق قوعام جاي عانا سەرىكتەس ەمەس, بۇل پروگرەستىڭ قۋاتتى قۇرامداس بولىگى, ونىمەن ىنتىماقتاستىقتا ءبىز بارلىعىنا تەڭ مۇمكىندىكتەرگە نەگىزدەلگەن لايىقتى بولاشاقتى قۇرا الامىز.
كيريلل وسين,
«ەكو-ماڭعىستاۋ» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ ديرەكتورى:
– ەلىمىز ءۇشىن كاسپي تەڭىزى جاي عانا تابيعي رەسۋرس ەمەس, ول وراسان زور تاريحي جانە ەكونوميكالىق مانگە يە. ونى ساقتاۋ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق, ءومىر ساپاسىنىڭ ماسەلەسى. مۇنى ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. بىراق ءدال وسىنداي سىن-قاتەرلەر جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. ماسەلەن, قازاقستان كاسپي ماڭى ەلدەرىمەن وداقتاستىقتا شەشىمدەر ىزدەۋدە كوشباسشىلىق ءرول اتقارا الادى جانە اتقارۋعا مىندەتتى. ەكولوگيالىق قوعامداستىق كاسپي تەڭىزىن ساقتاۋدىڭ حالىقارالىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ باستاماسىن قۇپتايدى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىن جۇمىلدىرۋ قاجەت. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇكىمەتتىڭ, عىلىمنىڭ, بيزنەستىڭ جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرەدى.
ال اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قاتىستى قوعام اشىق ديالوگ پەن قورشاعان ورتا مەن بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى اراسىندا لايىقتى ىمىراعا كەلۋدى كۇتەدى. «تازا قازاقستان» دا جۇيەلى باعدارلاما رەتىندە ازىرلەنىپ, ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق يدەيا رەتىندە نىعايۋى قاجەت. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ەكولوگيالىق قوزعالىستاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنسىز ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن بولمايتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
زاحيرا بەگاليەۆا,
«ITeachMe» قۇزىرەتتىلىكتى دامىتۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى:
– الدىمەن 2027 جىلدى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن الەۋمەتتىك تەڭدىك جىلى ەتۋ تۋرالى ۇسىنىسىمدى بىلدىرەمىن. بۇل باستاما ەلدى ورتاق ماقسات – تەڭدىك ەرەكشەلىك ەمەس, تاجىريبەگە اينالاتىن قوعام قۇرۋ توڭىرەگىندە بىرىكتىرە الادى دەپ ەسەپتەيمىن. قازاقستاندا ءاربىرىمىز «مەن ءوزىمدى دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق, بۇل قوعامدا مەنىڭ ورنىم بار» دەپ ايتا الاتىن ەلگە اينالۋعا قابىلەتتىمىز. مەن ازاماتتىق قوعامدا 20 جىلدان اسا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن, ولار جۇيەنىڭ وزگەرۋىن كۇتپەي-اق, ونى وزدەرى وزگەرتەدى.
سوڭعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 742 مىڭنان اسا مۇگەدەكتىگى بار جان تۇرادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىز كوپ نارسەگە قول جەتكىزدى, مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالادى, الەۋمەتتىك كودەكستى بەكىتتى. بىراق بۇل تەك نۇسقاۋلار, مۇگەدەكتىگى بار ادام مەكەمەلەرگە وڭاي كىرىپ, ونلاين قىزمەتتەردى الا الاتىن كەزدە عانا ناقتى وزگەرىس بولدى دەپ ايتا الامىز.
ابىلايحان ءابدىراش,
قازاقستان «مەديتسينا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى:
– قازاقستان جاستارى ەل ىرگەسىن نىعايتىپ, ءبىرتۇتاس ەتۋ ماقساتىن ەڭبەكتەرى مەن ۇمتىلىستارى ارقىلى كورسەتىپ كەلەدى. ءبىز, جاستار, ورتاق ءۇيىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپتىمىز. قازاقستاننىڭ «مەديتسينا جاستارى» – بەلسەندى ازاماتتاردىڭ وڭ وزگەرىستەردىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋىنىڭ جارقىن مىسالى. مەملەكەتتىڭ شىنايى كۇشى – ءاربىر ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەنداي, جاستار – يدەيانىڭ, كۇش-قۋاتتىڭ, جاڭارۋدىڭ قاينار كوزى. ەلىمىزدەگى ورىن الىپ جاتقان رەفورمالارعا ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ارقاشان دايىنبىز.
يرينا سۋليمەنكو,
قازاقستاندىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى:
– ەلىمىزدى جوعارى تەحنولوگيالىق ەلگە اينالدىرۋ ءاربىر وتانداسىمىزدى تولعاندىراتىنىنا سەنىمدىمىن. ءبىز قازىردىڭ وزىندە تسيفرلىق ەكوجۇيەدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز جانە ونىڭ شىن مانىندە ازاماتتىق – اشىق, جاۋاپتى ءارى قوعامدىق يگىلىككە باعىتتالعان بولۋى ماڭىزدى.
بۇگىندە ەلىمىز تسيفرلاندىرۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيلەرىنىڭ بىرىنە يە. بىراق باستىسى – ىسكە اسىرۋ جىلدامدىعى ەمەس, پايدالانۋ مادەنيەتى. تەحنولوگيا ادامدار وعان سەنگەندە عانا جۇمىس ىستەيدى. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋەتى زور, ارينە, ەگەر ءبىز ونى ادامنىڭ باستاماسىن اۋىستىرماي, كۇشەيتەتىن سالالارعا باعىتتاساق, الەۋمەتتىك باقىلاۋ مەن ىنتىماقتاستىق قۇرالىنا اينالۋى مۇمكىن. ازاماتتىق قوعام سانالى تۇردە جاساندى ينتەللەكتىنى قابىلداسا, تسيفرلاندىرۋ رەفورماسى دامۋعا باعىتتالعان قوزعالىسقا اينالادى.
دايىنداعان –
گۇلنار جولجان,
«Egemen Qazaqstan»